Miqësia në Mal të Zi

Miqësitë në Mal të Zi janë kryesisht joformale. Asnjë autoritet publik nuk i regjistron, nuk jep të drejta ose detyrime të posaçme për miqësinë dhe nuk vendos nëse ekziston një miqësi. Miqtë nuk kanë detyrim ligjor të mbajnë kontakt, të ofrojnë mbështetje, të takohen rregullisht ose të ruajnë ekskluzivitetin. Pëlqimi i ndërsjellë, kufijtë e qartë, privatësia, respekti dhe mosdiskriminimi e formësojnë marrëdhënien në praktikë. Të rinjtë e moshës 15 deri në 30 vjeç mbulohen nga kuadri i politikës rinore të Malit të Zi. Omladinski rad nënkupton arsim joformal dhe zhvillim personal e shoqëror. Veprimtaritë në omladinski centar dhe omladinski klub mund të ofrojnë vende për t’u njohur, për të marrë pjesë në punëtori dhe në veprimtari rinore, por disponueshmëria vendore ndryshon mes komunave. Shembujt e identifikuar publikisht përfshijnë Omladinski centar Podgorica dhe shërbime Omladinski klub në Cetinë, Danillovgrad, Nikshiq, Shavnik, Tivar, Kotor, Mojkovac, Petnjicë, Plavë dhe Pljevla. Çdo shërbim ka të dhënat e veta të kontaktit dhe orarin; nuk duhet supozuar se ka shërbim në komunat që nuk janë renditur këtu. Informacioni i disponueshëm nuk përcakton tarifa. Mënyra të tjera praktike për t’u njohur me njerëz përfshijnë veprimtaritë e organizatave NVO, grupet shkollore, projektet kulturore ose komunitare, degët e Kryqit të Kuq dhe vullnetarizmin. Kryqi i Kuq i Malit të Zi ofron veprimtari vendore, programe shkollore, trajnim të ndihmës së parë, punëtori dhe punë vullnetare. Anëtarësimi është vullnetar, qasja nuk kufizohet sipas prejardhjes, racës, fesë, moshës, gjinisë ose bindjeve politike, dhe Red Cross Youth synon moshat 15 deri në 27 vjeç; fëmijët më të vegjël dhe të rriturit mund të marrin pjesë gjithashtu në veprimtari të përshtatshme. Ka tarifë anëtarësimi, por shuma nuk është përcaktuar. Vullnetarizmi nuk siguron përfitim financiar ose material. Regjistri elektronik eNVORegistar mund të ndihmojë në gjetjen e organizatave joqeveritare të regjistruara. Regjistrimi i një NVO-je nuk ka tarifë administrative dhe kërkon akt themelues, procesverbal të mbledhjes dhe statut. Informacioni zyrtar për kohën e përpunimit është raportuar në mënyrë të paqëndrueshme si 20 ose 30 ditë; koha aktuale duhet kontrolluar para se të mbështeteni tek ajo. Një NVO, veprimtari e Kryqit të Kuq ose projekt Erasmus+ mund të krijojë mundësi kontakti, por asnjëra nuk krijon marrëdhënie ligjore miqësie. Erasmus+ Montenegro, përmes Zyrës Kombëtare Erasmus+, mbështet shkëmbimet rinore, shkëmbimet virtuale dhe veprimtaritë për ngritje kapacitetesh. Shkëmbimet rinore zakonisht synojnë moshat 13 deri në 30 vjeç dhe kërkojnë aplikim përmes një organizate ose grupi joformal rinor, jo kërkesë individuale për miqësi. Pjesëmarrja dhe shpenzimet e udhëtimit varen nga financimi i projektit. Kontakti digjital është i përhapur, por jo njësoj i qasshëm. MONSTAT raportoi se 88.4% e njerëzve kishin përdorur internetin gjatë tre muajve të mëparshëm më 2023; mes përdoruesve, 90.1% e përdornin disa herë në ditë ose çdo ditë, 97.5% përdornin telefoninë ose videotelefonatat në internet dhe 87.8% përdornin rrjetet sociale. Qasja familjare u raportua në 85.9% në zonat urbane dhe 71.9% në ato rurale, me 74.8% në Veri dhe 93.0% në Jug. Miqësitë online dhe ruajtja e kontaktit janë të zakonshme, ndërsa vendndodhja dhe kushtet shoqërore ndikojnë te qasja. Miqësia mund të përfundojë privatisht përmes largimit, një bisede, bllokimit të kontaktit ose ndryshimit të grupit apo veprimtarisë. Nuk ka procedurë të posaçme për ndërprerje ose ndërmjetësim të miqësisë. Kërcënimet, sulmi, shpifja, cenimi i privatësisë, dhuna mes bashkëmoshatarëve dhe ngacmimi digjital mund të mbulohen nga mbrojtjet e përgjithshme civile ose penale. Në emergjencë sigurie, telefononi policinë në 122. Fëmijët dhe të rinjtë mund të kontaktojnë një të rritur të besuar, shkollën, shërbimin për mbrojtjen e fëmijëve ose Linjën Kombëtare SOS për Fëmijë në 116-111, të cilën UNICEF e përshkruan si falas, anonime dhe të disponueshme gjatë gjithë kohës; duhet kontrolluar nëse shërbimi funksionon aktualisht. UNICEF dhe Zavod za školstvo raportuan më 2023 se mbi 43% e nxënësve të anketuar kishin dëshmuar dhunë mes bashkëmoshatarëve dhe 17% e kishin përjetuar vetë; këto shifra u referohen nxënësve të anketuar dhe jo gjithë popullsisë.