Feja në Mal të Zi

Një bashkësi fetare, e quajtur vjerska zajednica në Mal të Zi, mund të organizojë adhurim, arsim fetar, punë bamirësie dhe kujdes shpirtëror. Kushtetuta u jep bashkësive fetare status të barabartë dhe të lirë në çështjet e tyre fetare dhe ritet, duke i mbajtur të ndara nga shteti. Njerëzit mund të përqafojnë, ndryshojnë ose refuzojnë fenë, ta praktikojnë publikisht ose privatisht dhe të mos i zbulojnë bindjet e tyre. Mbrojtja përfshin bindjet teiste, joteiste dhe ateiste. Diskriminimi, urrejtja dhe intoleranca për shkak të fesë janë të ndaluara. Kufizimet janë të ligjshme vetëm kur parashikohen me ligj dhe janë proporcionale me sigurinë, rendin, shëndetin, moralin publik ose të drejtat e të tjerëve. Regjistrimi i popullsisë i vitit 2023 shënoi 443,394 ortodoksë (71.10%), 124,668 myslimanë (19.99%) dhe 20,408 katolikë (3.27%). Shënoi gjithashtu 14,260 ateistë (2.29%), 2,524 agnostikë (0.40%), 13,093 persona që nuk u deklaruan (2.10%), 2,727 të krishterë të tjerë (0.44%), 568 protestantë (0.09%), 252 Dëshmitarë të Jehovait (0.04%), 214 budistë (0.03%), 536 persona që deklaruan një fe tjetër (0.09%) dhe 989 persona në kategori tjetër (0.16%). Përkatësia ortodokse zakonisht është mbizotëruese në komunat e tjera, ndërsa Islami ka përqindje veçanërisht të larta në Rožaje, Petnjica, Gusinje, Plav, Ulqin, Tuzi dhe Bijelo Polje. Përkatësia katolike është veçanërisht e dukshme në Tivat, Kotor dhe Bar. Jeta fetare lokale përfshin Mitropolija crnogorsko-primorska të Srpska Pravoslavna Crkva, Mešihat Islamske zajednice u Crnoj Gori, Nadbiskupski ordinarijat Bar, Biskupski ordinarijat Kotor, Jevrejska zajednica Crne Gore, bashkësi të tjera të vogla të krishtera dhe bashkësi Bahá’í të shënuara në dokumentet shtetërore. Bashkësitë ekzistuese mund të regjistrohen si evidentirana, ndërsa bashkësitë e reja mund të kërkojnë statusin registrovana. Kërkohen të paktën tre besimtarë të rritur që janë shtetas malazezë me vendbanim në Mal të Zi, ose të huaj e persona pa shtetësi me qëndrim të përhershëm. Një qendër fetare e huaj mund të paraqesë vullnetarisht kërkesë. Veprimtaria fetare pa regjistrim lejohet, por grupi nuk merr statusin e personit juridik ose të drejtat ekskluzive që u rezervohen personave juridikë të regjistruar ose të evidentuar. Ministria e Drejtësisë dhe Drejtoria e saj për Bashkëpunim me Bashkësitë Fetare zakonisht kanë 30 ditë për regjistrim, 15 ditë për regjistrim në evidencë dhe 30 ditë për shënimin e ndryshimeve. Autoritetet mund ta refuzojnë ose ndalojnë një bashkësi për diskriminim, dhunë, urrejtje ose shkelje të rënda të dinjitetit njerëzor; ankimimi mund t’i drejtohet Gjykatës Administrative. Ritet fetare zakonisht zhvillohen në objekte fetare. Një rit publik jashtë një objekti të tillë kërkon njoftim paraprak pranë autoritetit të Punëve të Brendshme, ndërsa riti privat i kërkuar zakonisht nuk kërkon njoftim, përveçse kur krijon rrezik për sigurinë publike. Shembuj janë porodična slava, vjenčanje, krštenje, krizma, sunećenje, ispovijedanje, osvještenje dhe sahrana. Riti fetar nuk zëvendëson martesën civile ose regjistrimin familjar shtetëror. Kleriku mund të marrë tarifë ose shpërblim sipas rregullave të bashkësisë përkatëse, por Mali i Zi nuk ka tarifë kombëtare të dokumentuar; identiteti i personit që kërkon ritin nuk shënohet në regjistrin financiar. Njerëzit mund të kërkojnë kujdes shpirtëror individual ose kolektiv në ushtri, polici, ambiente paraburgimi dhe burgje, institucione për të mitur, institucione shëndetësore dhe institucione të kujdesit social. Mund të kërkohen edhe kushte ushqimore fetare. Një klerik i huaj mund të kualifikohet për qëndrim të përkohshëm kur dëshmon veprimtarinë e regjistruar fetare dhe selinë në Mal të Zi. Buxhetet shtetërore ose vendore mund t’i mbështesin bashkësitë fetare për punë kulturore, sociale, shëndetësore, bamirëse ose humanitare. Klerikët kanë të drejta të njohura lidhur me sigurimin shëndetësor, pensional dhe invalidor, sipas marrëveshjeve përkatëse. Ligji për Festimin e Festave Fetare jep leje të paguar për festa të caktuara fetare. Krishtlindjet ortodokse dhe katolike secila japin tri ditë; Ramazan Bajrami dhe Kurban Bajrami secili japin tri ditë; ndërsa Pashkët hebraike dhe Yom Kippur japin secila dy ditë. Datat e sakta ndryshojnë çdo vit dhe ndjekin njoftimet zyrtare. Shkollat duhet t’i respektojnë festat fetare, ndërsa shërbimet publike thelbësore vazhdojnë punën. Arsimi publik është laik. Veprimtaria fetare ndalohet në institucionet arsimore publike, përveç shkollave të mesme fetare të licencuara. Mësimi fetar mund të zhvillohet në objekte fetare ose dhoma të përshtatshme jashtë orarit shkollor. Për të miturin kërkohet pëlqimi i prindit ose kujdestarit dhe pëlqimi personal nga mosha 12 vjeç. Shkollat fetare mund të funksionojnë në të gjitha nivelet, përveç arsimit fillor të detyrueshëm. Programet e licencuara me vlefshmëri publike mund të marrin financim shtetëror në përpjesëtim me numrin e nxënësve. Marrëveshjet e mbështetjes qeveritare në vitin 2025 përfshinin Medresa Mehmed Fatih Podgorica dhe Gimnazija Sveti Sava Podgorica. Mali i Zi parashikon bashkëpunim mes shtetit dhe bashkësive fetare në punë bamirësie, sociale, shëndetësore, arsimore dhe kulturore. Të dyja palët kanë detyrime për të nxitur tolerancën dhe dialogun ndërfetar. Komisionet e përbashkëta formale kanë trajtuar marrëveshje me Srpska Pravoslavna Crkva, bashkësinë islame dhe bashkësinë hebraike. Marrëdhëniet katolike trajtohen përmes Selisë së Shenjtë. Marrëveshjet mund të quhen Temeljni ugovor ose Ugovor o uređenju odnosa od zajedničkog interesa, por bashkësitë më të vogla nuk kanë domosdoshmërisht marrëveshje identike.