Traditat në Mal të Zi

Mali i Zi ka peizazh traditash shumetnike dhe shumëfetare. Komunitetet ortodokse, myslimane dhe katolike kremtojnë festa të ndryshme fetare, përfshirë Badnji dan dhe Bozic, Vaskrs ose Uskrs, Svi Sveti, Ramazanski bajram dhe Kurbanski bajram. Festat kombëtare përfshijnë Nova godina, Dan nezavisnosti më 21 maj, Dan državnosti më 13 korrik, Njegošev dan më 13 nëntor dhe Dan ekološke države më 20 shtator. Ligji i punës parashikon leje të paguar për festat fetare, ndërsa institucionet publike duhet të vazhdojnë funksionet thelbësore. Praktikat familjare e komunitare përfshijnë mikpritjen, lidhjen e zgjedhur të përjetshme të kumit, krsna slava, punën e përbashkët të njohur si moba dhe tubimet në guvno, që tradicionalisht shërben si vend takimi e këshillimi i fshatit. Dasmat dhe funeralet kanë gjithashtu zakone të vendosura shoqërore, ndërsa martesa civile dhe rregullat e varrimit janë çështje të ndara nga ato zakone. Pjesëmarrjen zakonisht e organizojnë familjet, fshatrat, komunitetet fetare ose grupet kulturore, jo një sistem i vetëm kombëtar regjistrimi. Muzika dhe vallëzimi përfshijnë Crnogorski oro, kolo, guslanje me lahutën njëtelëshe gusle dhe traditat detare të Bokeljska mornarica. Zejet dhe mjeshtëritë përfshijnë crnogorska svecana nosnja, Dobrotska cipka, Bihorski cilim, punimin e cun-it dhe të gusle-s. Mali i Zi mbron zyrtarisht 19 elemente të trashëgimisë kulturore jomateriale, përfshirë Fašinada, Bokeljska noc, Dobrotska cipka, Bihorski cilim, lojërat e Kolašinit, Crnogorski oro dhe guslanje. Mbrojtja nuk i jep çdo personi qasje të pakufizuar në një praktikë të caktuar; disa role mbeten familjare, vendore ose të rezervuara për grup të përcaktuar. Dallimet rajonale janë të dukshme. Boka, Kotor dhe Perast lidhen me zakone detare dhe të ndikuara nga katolicizmi, si Fašinada dhe Bokeljska noc. Kolašini dhe malet veriore lidhen me kolo, jetën në katun dhe lëvizjen sezonale të bagëtive. Bihori dhe Petnjica njihen për endjen, ndërsa zona e Liqenit të Shkodrës dhe Ulqinit për traditat e peshkimit me cun dhe kalimera. Arkitektura e katuneve, kullotat sezonale malore dhe tregimtaria gojore lidhen gjithashtu me Prokletije dhe Durmitor. Ministria e Kulturës dhe Medias, Administrata për Mbrojtjen e të Mirave Kulturore (Uprava za zaštitu kulturnih dobara), Muzeu Kombëtar, muzetë vendore, komunat, CEKUM, komunitetet fetare, organizatat turistike dhe komunitetet bartëse të traditave kanë role të ndryshme. Projektet publike mund të mbështeten përmes programit vjetor për mbrojtjen dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore, me aplikime, vendime financimi dhe kërkesa raportimi. Nuk ka çmim kombëtar të njëtrajtshëm për pjesëmarrje, punëtori, muze ose festivale; shpenzimet e udhëtimit, hyrjes dhe kurseve varen nga ofruesi dhe veprimtaria. Urbanizimi, migrimi, jeta e diasporës, turizmi, shoqatat kulturore, festivalet, muzetë dhe paraqitja në internet vazhdojnë të ndryshojnë mënyrën si praktikohen e përcillen traditat.