म्यानमारमधील व्यवसाय

औपचारिक कंपनी गुंतवणूक आणि कंपनी प्रशासन संचालनालय (Directorate of Investment and Company Administration, DICA) आणि त्याच्या Myanmar Companies Online प्रणालीद्वारे स्थापन केली जाते; ही प्रणाली MyCO म्हणून ओळखली जाते. उपलब्ध प्रकारांमध्ये शेअर्सद्वारे मर्यादित खासगी किंवा सार्वजनिक कंपनी, हमीद्वारे मर्यादित कंपनी, अमर्यादित कंपनी, परदेशी महामंडळ, संघटना आणि परदेशी शाखा किंवा संयुक्त उपक्रम यांचा समावेश होतो. खासगी कंपनी सामान्यतः एक सदस्य, एक शेअर, म्यानमारमध्ये सामान्यतः निवासी एक संचालक आणि नोंदणीकृत कार्यालयासह स्थापन करता येते. सार्वजनिक कंपनीसाठी किमान तीन संचालक आवश्यक असतात; त्यांपैकी किमान एक म्यानमारचा नागरिक आणि सामान्यतः निवासी असावा. DICA च्या कंपनी-नोंदणी मार्गदर्शकात सर्वसाधारण किमान भांडवलाची अट नाही, मात्र नियंत्रित व्यवसायांवर स्वतंत्र आर्थिक किंवा परवाना अटी लागू होऊ शकतात. MyCO प्रक्रियेत सामान्यतः खाते आणि ईमेल पत्ता, नावाचा शोध, नोंदणीकृत कार्यालय व मुख्य व्यवसायस्थळ, संचालक व सचिव, सदस्य व भागभांडवल, संविधान आणि विहित शुल्क भरणे यांचा समावेश होतो. म्यानमारचे नागरिक सामान्यतः NRC आणि परदेशी नागरिक पासपोर्ट सादर करतात. निबंधक अर्ज तपासून ईमेलने कंपनी-स्थापना प्रमाणपत्र पाठवतो. MyCO वर कंपनीची माहिती सार्वजनिकरीत्या शोधता येते. अतिरिक्त मंजुरी न लागणारा खासगी कंपनीचा व्यवसाय सामान्यतः स्थापनेनंतर सुरू करता येतो; सार्वजनिक कंपनीसाठी सुरुवात करण्याच्या अतिरिक्त अटी आहेत. संशोधनात नोंदवलेली MyCO शुल्के अशी आहेत: शेअर्सद्वारे मर्यादित खासगी कंपनी K 300,000; शेअर्सद्वारे मर्यादित सार्वजनिक कंपनी K 2,500,000; हमीद्वारे मर्यादित कंपनी K 300,000; अमर्यादित कंपनी K 300,000; परदेशी महामंडळ K 300,000. हमीद्वारे मर्यादित कंपनी म्हणून नोंदवलेल्या संघटनेसाठी सूचीतील शुल्क K 500,000 आहे. वार्षिक विवरणपत्राचे शुल्क K 50,000; बदल नोंदवण्याच्या विहित अर्जांचे शुल्क सामान्यतः K 10,000 ते K 100,000 असते. कागदी अर्जासाठी सेवा शुल्क वाढू शकते आणि उशिरा दाखल केल्यास अतिरिक्त शुल्क लागू शकते. कंपनी नोंदणीमुळे व्यवसाय-परवान्याची गरज संपत नाही. व्यवसायानुसार अन्न व औषध प्रशासन, वनीकरण, मत्स्यव्यवसाय, रसायने, हॉटेल व पर्यटन, विमा, दूरसंचार किंवा अन्य क्षेत्रीय नियामकांची मंजुरी लागू शकते. किमान तीन हॉर्सपॉवर वापरणाऱ्या किंवा किमान दहा वेतनधारी कर्मचारी असलेल्या खासगी औद्योगिक उपक्रमाला नोंदणी लागू शकते. प्रक्रियेत Form A, स्थळ तपासणी, Form B आणि औद्योगिक देखरेख व तपासणी संचालनालयाच्या जबाबदार प्रादेशिक, राज्य, संघ-प्रदेश किंवा जिल्हा कार्यालयाचा आढावा असू शकतो. यांगून शहर विकास समिती (Yangon City Development Committee, YCDC), किंवा इतर ठिकाणी संबंधित शहर, टाउनशिप किंवा विकास संस्था, रेस्टॉरंट, कारखाना, सार्वजनिक व्यवसाय, अतिथिगृह किंवा बाजारासाठी परवाना मागू शकते. अटींमध्ये जागा, अग्निसुरक्षा, आरोग्य, जमीन किंवा भाडेपट्ट्याची कागदपत्रे, शेजारी आणि मंत्रालयाच्या शिफारशी येऊ शकतात; त्या ठिकाणानुसार बदलतात. लघु किंवा मध्यम उद्योग (small or medium-sized enterprise, SME) उद्योग मंत्रालय आणि SME प्रणालीद्वारे मान्यता मिळवू शकतो. या प्रणालीत केंद्रीय समिती, कार्यकारी समिती, एजन्सी, निधी आणि एकखिडकी सेवा केंद्र यांचा समावेश आहे. उद्योग मंत्रालयाचे पोर्टल तात्पुरती SME नोंदणी किंवा कार्ड प्रक्रिया देखील देते. साधारणपणे आधीपासूनची परवाने, अनुमती किंवा नोंदणी आवश्यक असतात. विशिष्ट परवाना नसलेला व्यवसाय तेव्हाच पात्र ठरू शकतो जेव्हा तो सार्वजनिक आरोग्य किंवा पर्यावरणाला लक्षणीय हानी पोहोचवत नाही आणि अग्नि व कामाच्या ठिकाणच्या सुरक्षा अटी पूर्ण करतो. SME कार्ड मान्यता, संपर्क-जाळे आणि सहाय्य योजनांपर्यंत पोहोचण्यास मदत करते; ते आपोआप वित्तपुरवठा देत नाही किंवा व्यवसाय-परवान्याची जागा घेत नाही. कंपनी किंवा संस्था अंतर्गत महसूल विभागाकडे (Internal Revenue Department, IRD) इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने करदाता ओळख क्रमांक (Taxpayer Identification Number, TIN) मागते. IRD च्या सध्याच्या सूचनेनुसार स्थापना किंवा नोंदणीनंतर 90 दिवसांच्या आत TIN अर्ज करणे आवश्यक आहे. TIN मिळाल्यानंतर व्यवसाय IRD च्या इलेक्ट्रॉनिक दाखल व देयक सेवांचा वापर करू शकतो. व्यवसाय आणि आर्थिक वर्षानुसार आयकर, व्यावसायिक कर, विशिष्ट वस्तू कर आणि मुद्रांक शुल्क लागू होऊ शकतात. IRD पोर्टल तिमाही आणि वार्षिक विवरणपत्रे दाखवते; दर, सूट आणि दाखल करण्याची कर्तव्ये व्यवसाय आणि लागू कर-वर्षावर अवलंबून असतात. कंपनीने स्थापनेपासून दोन महिन्यांच्या आत वार्षिक विवरणपत्र दाखल करावे; त्यानंतर प्रत्येक स्थापना-वर्धापनदिनानंतर एका महिन्याच्या आत दाखल करावे. विवरणपत्रात सदस्य, नोंदणीकृत कार्यालय, व्यवसाय, भांडवल, संचालक आणि परदेशी स्थिती यांसारखी माहिती असते. बदल सामान्यतः 21 दिवसांत कळवावे; नोंदणीकृत कार्यालयाचा बदल लागू होण्यापूर्वी कळवणे आवश्यक आहे. कंपनीने नोंदवह्या, खाती आणि संविधान जतन करावे. न भरलेल्या शेअर्सपुरती जबाबदारी राखून कंपनीला स्वतंत्र कायदेशीर व्यक्तिमत्त्व, अखंड उत्तराधिकार आणि मर्यादित दायित्व असते; सार्वजनिक कंपन्यांवर अधिक आर्थिक व अहवालविषयक कर्तव्ये असतात. थेट किंवा अप्रत्यक्ष परदेशी मालकी 35 टक्क्यांपर्यंत असल्यास स्थानिक कंपनीचा दर्जा राखता येतो; 35 टक्क्यांपेक्षा अधिक मालकी सांगितलेल्या चौकटीत परदेशी कंपनीचा दर्जा मानली जाते आणि स्थितीतील बदल कळवावा लागतो. क्षेत्रीय निर्बंध, नागरिकांसाठी राखीव किंवा मर्यादित व्यवसाय आणि स्वतंत्र नियामक नियम तरीही लागू होतात. प्रत्येक परदेशी गुंतवणुकीसाठी म्यानमार गुंतवणूक आयोग (Myanmar Investment Commission, MIC) परवाना आवश्यक नसतो. ठरावीक किंवा मोठ्या व्यवसायासाठी प्रस्ताव लागू शकतो; जमीन-वापर हक्क किंवा करसवलतीसाठी समर्थन-मान्यता उपयोगी पडू शकते. DICA च्या माहितीनुसार प्रस्ताव स्वीकारण्यास सुमारे 15 दिवस आणि स्वीकारल्यानंतर MIC निर्णयास सुमारे 60 दिवस लागू शकतात; हे प्रकरण व नियमांच्या पडताळणीवर अवलंबून आहे. आयात-निर्यात व्यवसायासाठी सामान्यतः वाणिज्य मंत्रालयाकडून TradeNet 2.0 द्वारे निर्यातदार-आयातदार नोंदणी कार्ड (Exporter-Importer Registration card, EIR Card) आवश्यक असते. आयात किंवा निर्यात परवाने, उत्पादन मंजुरी, ऑनलाइन विक्री नोंदणी प्रमाणपत्र आणि इतर कागदपत्रेही लागू शकतात. परदेशी कंपन्या आणि संयुक्त उपक्रमांवर अतिरिक्त पात्रता व कागदपत्रांच्या अटी असू शकतात. कंपनी प्रमाणपत्रामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापार किंवा नियंत्रित उत्पादनांची ऑनलाइन विक्री करण्याचा सार्वत्रिक अधिकार मिळत नाही. कमी औपचारिक व्यवसाय सुरू करणे सोपे असू शकते; परंतु कागदोपत्री पुरावा कमकुवत आणि औपचारिक सेवांपर्यंत पोहोच मर्यादित असते. जागतिक बँक आपल्या निरीक्षणासाठी अनौपचारिक फर्म अशी परिभाषित करते की ती DICA, उद्योग मंत्रालय किंवा त्याच्या औद्योगिक देखरेख कार्यालयात, अथवा शहर विकास समिती किंवा विकास व्यवहार विभागाकडे नोंदलेली नसते. नोंदणीचे फायदे आणि खर्च शहर, आकार व व्यवसायानुसार बदलतात; अनौपचारिकपणे काम केल्याने लागू नियमांतून सूट मिळते असे ठरत नाही. कामकाजाच्या अटी नियोजनावर मोठा परिणाम करू शकतात. जागतिक बँकेच्या राष्ट्रीय प्रतिनिधिक फर्म-निरीक्षण प्लॅटफॉर्मने एप्रिल आणि मे 2024 मध्ये पाच क्षेत्रांतील आणि शेती, उत्पादन, किरकोळ विक्री व सेवा व्यवसायांतील 500 कंपन्यांचे Round 17 सर्वेक्षण केले. सरासरी कार्यक्षमता 65 टक्के होती; 52 टक्क्यांनी कामात अडथळा आणणारे वीजखंडित होणे आणि 40 टक्क्यांनी पुरवठ्यात अडथळे नोंदवले. पुरवठा-अडथळे आलेल्या फर्मपैकी 59 टक्क्यांनी वाढलेल्या इनपुट खर्चाचे कारण दिले. सुरक्षा, वाहतूक-व्यवस्था, क्याटमधील चढउतार, परकीय चलनाची उपलब्धता आणि अनिश्चित मागणी यांचा वितरण, किंमत व रोख प्रवाहावर परिणाम होऊ शकतो. हे सर्वेक्षणातील निष्कर्ष आहेत; म्यानमारमधील प्रत्येक व्यवसायासाठी लागू होणारे सार्वत्रिक दर नाहीत. व्यवसाय बंद करणे म्हणजे विक्री थांबवणे एवढेच नाही. कंपनी कायद्यानुसार कंपनी स्वेच्छेने बंद करणे आणि सदस्य किंवा कर्जदार यांच्या नेतृत्वाखाली परिसमापन करणे शक्य आहे. MyCO मध्ये परिसमापक नियुक्ती आणि अंतिम खाते दाखल करण्यासह दिवाळखोरीचे फॉर्म उपलब्ध आहेत. कर विवरणपत्रे, कर्जे, क्षेत्रीय परवाने आणि स्थानिक परवान्यांचा स्वतंत्र ताळमेळ आवश्यक आहे. वार्षिक विवरणपत्र न भरल्यास निबंधक नोटीस देऊ शकतो आणि त्रुटी दूर न केल्यास 28 दिवसांत निलंबन लागू होऊ शकते. निलंबन सहा महिने न सुटल्यास नोंदणी रद्द करून कंपनी विसर्जित केली जाऊ शकते. नोंदणी रद्द होणे हे नियोजित परिसमापनाचा पर्याय नाही आणि संचालक किंवा सदस्यांची जबाबदारी सुरू राहू शकते. म्हणून व्यवसाय आराखड्यात नोंदणी, व्यवसाय-मंजुरी, करसेवा, नियमित दाखले, कामकाजाचे धोके आणि कागदोपत्री बंद-प्रक्रिया समाविष्ट असावी.