မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရာဇဝတ်မှု

ယုံကြည်စိတ်ချရသော အများပြည်သူမူရင်းအရင်းအမြစ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ရာဇဝတ်မှုနှုန်း သို့မဟုတ် သားကောင်စစ်တမ်း ပြည့်စုံမှုမရှိပါ။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာဖြစ်ပွားနှုန်းကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ မဖော်ပြနိုင်ပါ။ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် နေပြည်တော်တွင် အိတ်လုခြင်း၊ ခါးပိုက်နှိုက်ခြင်း၊ အများပြည်သူနေရာ/ဟိုတယ်၌ ပစ္စည်းခိုးခြင်း၊ အိမ်ဖောက်ထွင်းခြင်း၊ တက္ကစီနှင့်ဆက်စပ်သော စော်ကားမှုနှင့် ယုံကြည်မှုလိမ်လည်မှုတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေသားအခြေပြုစီးပွားရေးကြောင့် ငွေသားနှင့် လက်ဝတ်ရတနာကို မမြင်သာအောင်ထားခြင်း ပိုလုံခြုံသည်။ နယ်စပ်ဒေသတွင် အန္တရာယ်ပုံစံကွာခြားသည်။ ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီ၊ ရွှေကုက္ကိုနှင့် KK Park၊ အရှေ့ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တာချီလိတ်၊ မူဆယ်၊ မိုင်းလားနှင့် လောက်ကိုင်တို့သည် လူကုန်ကူးမှု၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်ရေးဝင်း၊ ဆက်သွယ်ရေးလိမ်လည်မှု၊ တရားမဝင်လောင်းကစားနှင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးမှုတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အလုပ်ခေါ်ယူမှုအတုများကို လူမှုကွန်ရက်/စာတိုပေးပို့ဝန်ဆောင်မှုမှ စတင်တတ်သည်။ သားကောင်အချို့၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် သိမ်းယူခြင်း၊ အစောင့်ထားခြင်း၊ ပြန်ပေးငွေတောင်းခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအမြတ်ထုတ်ခြင်း၊ အဓမ္မလက်ထပ်ခြင်း၊ အငှားကိုယ်ဝန်ဆောင်စေခြင်းနှင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု အတင်းခိုင်းစေခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ နိုင်ငံသားနှင့် နိုင်ငံခြားသား နှစ်မျိုးစလုံး ထိခိုက်နိုင်သည်။ အာဏာပိုင်များ၏ အစီရင်ခံချက်အရ 2022 February မှ 2025 February အတွင်း နိုင်ငံ 38 ခုမှ နိုင်ငံခြားသားသားကောင် 4,666 ဦးအကြောင်း စုံစမ်းမေးမြန်းမှုလက်ခံရရှိခဲ့ပြီး 1,399 ဦးကို ကယ်ဆယ်ကာ 1,327 ဦးကို မိမိနိုင်ငံသို့ ပြန်လွှဲခဲ့သည်။ ဤကိန်းဂဏန်းများကို လွတ်လပ်စွာ အတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါ။ 2025 တွင် မူဆယ်အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုနှင့်ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီးသူ 138 ဦးရှိကြောင်း အာဏာပိုင်များက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤကိန်းဂဏန်းများသည် အစီရင်ခံထားသော အရေးယူမှုသာဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်းအတိုင်းအတာ မဟုတ်ပါ။ ကျားမအခြေပြုအကြမ်းဖက်မှု၊ အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု၊ မုဒိမ်းမှုနှင့် အခြားလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတို့လည်း အရေးကြီးသည်။ အစီရင်ခံမှုနည်းပါးပြီး နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာစာရင်း ပြည့်စုံမှုမရှိပါ။ ချက်ချင်းအန္တရာယ်ရှိပါက လုံခြုံရာသို့ ထွက်ခွာပါ၊ ဆက်သွယ်နိုင်ပါက ရဲ 199 ကို ခေါ်ပါ၊ ရင်ဆိုင်မှုကို ရှောင်ပါ။ လူကုန်ကူးမှုကာကွယ်တားဆီးရေးဌာန (ATPD) ကို နေပြည်တော်တွင် 067-3411317 ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ လူကုန်ကူးမှု hotline များကို နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မူဆယ်တွင် 24 နာရီ ဖွင့်ထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ မြန်မာကွန်ပျူတာအရေးပေါ်တုံ့ပြန်ရေးအဖွဲ့ (mmCERT) သည် နည်းပညာဆိုင်ရာဖြစ်ရပ်ကို ကိုင်တွယ်ပြီး သတိပေးချက်/အစီရင်ခံစာ ပေးသည်။ ဖုန်း +95 67 3422272၊ အီးမေးလ် incident@mmcert.org.mm ဖြစ်သည်။ mmCERT သည် လိမ်လည်မှု၊ ခြိမ်းခြောက်ငွေညှစ်မှု သို့မဟုတ် လူကုန်ကူးမှုအတွက် ရာဇဝတ်တိုင်ကြားချက်ကို အစားမထိုးပါ။ လုံခြုံပါက ဖန်သားပြင်ပုံ၊ စာတို၊ ငွေပေးချေမှုနှင့် စက်မှတ်တမ်းများကို သိမ်းပါ။ လူကုန်ကူးမှုဥပဒေသည် အမျိုးသမီး၊ ကလေးနှင့် လူငယ်များအတွက် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် လုံခြုံရေးကာကွယ်မှု သတ်မှတ်ထားသည်။ ကလေးဆိုသည်မှာ အသက် 16 နှစ်အောက်၊ လူငယ်ဆိုသည်မှာ 16 သို့မဟုတ် 17 နှစ်ဟု ဥပဒေက သတ်မှတ်သည်။ တရားဝင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် ပြန်ပို့ခြင်း၊ ပြန်လည်နေရာချထားခြင်း၊ ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းနှင့် ခိုလှုံရာအကူအညီတို့ ပါဝင်သည်။ မြဝတီ၊ မူဆယ်၊ ကော့သောင်း၊ မန္တလေးနှင့် ရန်ကုန်တွင် ခိုလှုံရာများ ဖော်ပြထားသော်လည်း ဝင်ရောက်ခွင့်သည် ဒေသနှင့် နယ်စပ်အခြေအနေအလိုက် ကွာခြားသည်။ မူးယစ်ဆေးထုတ်လုပ်မှုနှင့် ကုန်ကူးမှုသည် ရှမ်းနှင့် ကချင်ဒေသများ၊ နိုင်ငံတကာကွန်ရက်များတွင် အရေးပါသည်။ UNODC ၏ 2025 သုံးသပ်ချက်တွင် ဘိန်းစိုက်ဧက 53,100 နှင့် ဘိန်းစီးပွားရေး US$641 million–US$1.051 billion ခန့်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ နိုင်ငံရေး/ပဋိပက္ခအကြမ်းဖက်မှု၊ မပေါက်ကွဲသေးသော လက်နက်ခဲယမ်း၊ သဘာဝဘေးနှင့် စားသုံးသူအငြင်းပွားမှုများသည် သီးခြားလုံခြုံရေး သို့မဟုတ် ဥပဒေလမ်းကြောင်းများ လိုအပ်သည်။