ميانمار ۾ چونڊون

يونين اليڪشن ڪميشن (UEC) ميانمار ۾ چونڊون منظم ۽ نگران ڪري ٿي. علائقي، ضلعي، ٽائون شپ، وارڊ ۽ ڳوٺ ٽريڪٽ سطح تي چونڊ سب ڪميشنون ووٽر فهرستون، پولنگ انتظام ۽ نتيجن جا دستاويز تيار ڪن ٿيون. قانوني فريم ورڪ ۾ 2008ع جو آئين، ٽن هلتاؤ چونڊ قانونن، UEC قانون ۽ سياسي پارٽين جي رجسٽريشن قانون شامل آهن. ميانمار جي يونين قانون ساز اداري، پيدائونسو هلتاؤ، جا ٻه ايوان آهن. پيتو هلتاؤ گهڻا ووٽ وٺندڙ جي کٽڻ وارو نظام استعمال ڪري ٿو: تڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ ووٽ وٺندڙ اميدوار کٽي ٿو. اميٿا هلتاؤ ۽ ريجن يا اسٽيٽ هلتاؤ تڪ جي سيٽن ۽ متناسب نمائندگيءَ واري پارٽي فهرست کي گڏ ڪن ٿا. 2025/26ع جي جوڙجڪ ۾ 330 پيتو سيٽون، 84 اميٿا تڪ سيٽون، 26 اميٿا پارٽي فهرست سيٽون، 322 ريجن يا اسٽيٽ تڪ سيٽون ۽ 42 ريجن يا اسٽيٽ پارٽي فهرست سيٽون، ۽ 29 نسلي معاملن جا تڪ چونڊ لاءِ هئا. آئين موجب پيتو هلتاؤ ۾ وڌ ۾ وڌ 110 ۽ اميٿا هلتاؤ ۾ 56 تاتماڊاو نامزدگيون به آهن، جيڪي يونين سطح تي 25 سيڪڙو فوجي حصو بڻائين ٿيون. صدر سڌو ووٽر نه چونڊيندا آهن. صدارتي اليڪشن ڪاليج جا ٽي گروهه هڪ هڪ نائب صدر نامزد ڪن ٿا، ۽ گڏيل پيدائونسو هلتاؤ انهن مان هڪ کي صدر چونڊي ٿو. صدارتي مدو پنج سال آهي. هي عمل 2025/26ع جي پارلياماني چونڊ کان پوءِ ٿيو؛ 3 اپريل 2026ع تي مِن آنگ هلائينگ صدر چونڊيو ويو ۽ يو نيو ساو ۽ ڊائو نان ني ني آئي ٻيا نائب صدر هئا. عام طور ووٽر جي عمر گهٽ ۾ گهٽ 18 سال، ميانمار جي شهريت يا قانوني طور تسليم ٿيل ٻيو ووٽنگ درجو ۽ لاڳاپيل ووٽر فهرست ۾ نالو هجڻ گهرجي. قانون ڪجهه مذهبي عهديدارن، قيدين، عدالت پاران ذهني طور غيرموزون قرار ڏنل ماڻهن ۽ بحال نه ٿيل ڏيوالپڻي وارن کي خارج ڪري ٿو. عملي طور 2025ع جي چونڊ عمل ۾ قومي سڃاڻپ ڪارڊ ۽ فهرست ۾ نالو پڻ گهربل هئا. ووٽر ٽن اشاعت ۽ جاچ جي مرحلن دوران نالو، سڃاڻپ جا تفصيل ۽ تڪ ڏسي سگهيا. نالو شامل ڪرائڻ لاءِ Form 3، داخلا تي اعتراض يا نالو هٽائڻ لاءِ Form 4 ۽ ذاتي ڊيٽا درست ڪرڻ لاءِ Form 4-C استعمال ٿي سگهيا. لاڳاپيل سب ڪميشن کان فارم مفت مليا. رجسٽرڊ ٽائون شپ کان ٻاهر ووٽر اهل حالتن ۾ Form 15 استعمال ڪري سگهيو. انتظامن ۾ عارضي بي گهر ماڻهو، شاگرد، تربيت وٺندڙ، قيدي، اسپتال جا مريض، بزرگ يا سخت بيمار ووٽر، ٻار ڄڻيندڙ ماڻهو ۽ ڪجهه سروس اهلڪار شامل هئا. پرڏيهه مان ووٽ لاءِ سرڪاري اجازت ۽ اڳواٽ سرٽيفڪيٽ گهربل هو. ميانمار ٻاهرين ووٽ لاءِ سفارتخانن، مستقل مشنن ۽ قونصل خانن کي استعمال ڪيو؛ 2025ع ۾ 50 مشنن تي ووٽنگ موجود هئي. 2025/26ع جي چونڊ ٽن اعلانيل مرحلن ۾ ٿي: 28 ڊسمبر 2025ع تي 102 ٽائون شپ، 11 جنوري 2026ع تي 100 ٽائون شپ ۽ 25 جنوري 2026ع تي 61 ٽائون شپ. UEC ٻڌايو ته 330 مان 263 ٽائون شپ ۾ آخري پولنگ ٿي؛ 263 پيتو، 99 اميٿا، 297 ريجن يا اسٽيٽ ۽ 29 نسلي معاملن جا تڪ شامل هئا. باقي علائقا پوءِ جي ضمني چونڊ يا ٻين عملن لاءِ ڇڏيا ويا. مقامي انتظام موجب پولنگ اسٽيشنون عام طور 6:00 کان کليون. ووٽرن جي سڃاڻپ فهرست سان ملائي وئي ۽ 2025ع ۾ پولنگ اسٽيشنن تي ميانمار اليڪٽرانڪ ووٽنگ مشينون (MEVMs) استعمال ٿيون. ڳجهي ووٽنگ رسمي قاعدو هو، پر پولنگ تائين رسائي، اچ وڃ، ميڊيا ۽ ڄاڻ مقامي سلامتيءَ جي حالتن تي گهڻو دارومدار رکندي هئي. پولنگ بند ٿيڻ کان پوءِ اسٽيشن عملدارن ووٽ ڳڻيا ۽ مشينن جا نتيجا اڳواٽ ووٽن سان گڏ ڪيا. مقرر طريقي موجب اميدوار ۽ پارٽي ايجنٽ، شاهد ۽ عوام جا ماڻهو موجود رهي سگهيا. سب ڪميشنون ۽ UEC نتيجا، صحيح ووٽن جا انگ، سيڪڙو ۽ چونڊيل نمائندا شايع ڪيا. اليڪشن ٽربيونل اعتراض ٻڌا؛ UEC پنهنجي فريم ورڪ هيٺ فيصلا ۽ ٽربيونل جون ترميمون آخري ۽ قطعي ڄاڻايون. خالي يا ملتوي سيٽن لاءِ ضمني چونڊ يا متبادل عمل ٿي سگهي ٿو. آئين ۽ UEC فريم ورڪ اصل ووٽرن مان گهٽ ۾ گهٽ 1 سيڪڙو جي درخواست تي نمائندي کي واپس گهرائڻ جو عمل پڻ ڏين ٿا. UEC ۽ حڪومت ٻڌايو ته اهل ووٽر 24.22 ملين هئا، 13.14 ملين کان وڌيڪ ووٽ پيا ۽ چونڊ ٿيل 263 ٽائون شپ ۾ ووٽنگ 54.22 سيڪڙو کان مٿي هئي. انهن چونڊ کي آزاد، منصفانه ۽ معتبر چيو. گڏيل قومن ۽ OHCHR جي رپورٽن هٿياربند تڪرار، وڏين پارٽين ۽ اميدوارن جي خارج ٿيڻ، نگراني، اچ وڃ، اظهار ۽ ڄاڻ تي پابندين، ۽ بي گهر ماڻهن ۽ اقليتن جي خارج ٿيڻ کي چونڊ جي اعتبار ۽ آزاديءَ تي اثرانداز حالتون ڄاڻايو. گڏيل قومن چونڊ جي حمايت يا نگراني نه ڪئي. انٽرنيشنل انڊيپنڊنٽ ميڪنزم فار ميانمار به چونڊ سان لاڳاپيل تنقيد يا رنڊڪ لاءِ فوجداري سزائون ڄاڻايون، جن ۾ وڌ ۾ وڌ 20 سال يا موت جي سزا ممڪن هئي. تنهنڪري ميانمار وٽ رسمي چونڊ ڍانچو موجود آهي، پر حقيقي شرڪت ۽ نتيجن جي جائز حيثيت سڄي ملڪ ۾ اڻبرابر ۽ تڪراري آهي.