ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ် တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးတီႈၵၢၼ်ထူပ်းၼႃႈ၊ ၾူၼ်း၊ လွင်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ၊ သိုဝ်ႇတူင်ႇဝူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁူမ်ႈၵၼ်။ ၵမ်းလႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵပ်းသိုပ်ႇ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်တႅပ်းတတ်းႁူမ်ႈၵၼ်၊ ၸၢင်ႈယိုၼ်ႈယၢဝ်းဝၼ်းသွင်ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်လၢႆပီ။ ဢမ်ႇမီးမၢႆမီႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈတေလႆႈထူပ်းၵၼ်ၵี่ၵမ်း၊ တေလႆႈမီးၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ၵေႃႉလဵဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်တေလႆႈတၢင်တူဝ်ၵၼ်လူၺ်ႈဢัตโนมัติ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႆႉထူပ်းၵၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ တီႈႁဵၼ်း၊ လဵၼ်ႈႁႅင်း၊ တီႈၽိုၵ်းၵၢၼ်လႄႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈဢาสาสมัคร၊ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း၊ ၸုမ်းသႃသၼႃ လႄႈၸုမ်းတၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈ။ တီႈႁဵၼ်းလႄႈတီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈဢၼ် UNICEF ၸွႆႈထႅမ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉလဵၼ်ႈၾွတ်ႉပေႃး၊ လဵၼ်ႈၵၢတ်ႇပၢၼ်ႇ၊ ၽိူၵ်ႈပၢႆး၊ လႄႈၽႃႈၶၢမ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈလႆႈထူပ်းၵၼ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸုမ်း၊ ပႃးႁူမ်ႈ၊ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ် လႄႈၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၶူင်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ၶၢမ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈသႃသၼႃ တီႈႁဵၼ်းလႄႈလဵၼ်ႈႁႅင်းဢၼ်ပႃးၵူႈၵေႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမၢႆထိုင်တူဝ်တႅၼ်းၵူႈတူင်ႇဝူင်းတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ။ U-Report Myanmar ပၼ်ၸုမ်းတၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈလွတ်ႈၽေးတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇတႄႇၸဵမ်ပီ 2016၊ မီးၵၢၼ်ၸႅတ်ႈထၢမ်၊ ၶေႃႈမုၼ်း၊ ပၢႆးဢုပ်ႇလႄႈၵၢၼ်ပႃးႁူမ်ႈ။ ထိုင်လိူၼ်ၵျူႇလၢႆ 2026 မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈမီး U-Reporter မွၵ်ႈ 1.2 လၢၼ်ႉၵေႃႉ လႄႈၵၢၼ်ၸႅတ်ႈထၢမ်ပွတ်းဝူင်ႈ 280 ၵမ်း၊ မီးၵူၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈၵႆ၊ တီႈထုၵ်ႇပႃးၽေးသိုၵ်း လႄႈတီႈၵပ်းသိုပ်ႇယၢပ်ႇ။ UNDP ၵေႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၸုမ်း၊ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ပၢႆးၸี้ၼမ်း၊ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်၊ ဢาสาสมัคร၊ လဵၼ်ႈႁႅင်း လႄႈၶူင်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်း။ ၶူင်းၵၢၼ် Community First ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ 45 ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်း 11 ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း။ ၶူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈပၢႆးၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်တၢင်းၵၢၼ်။ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ၸွႆႈထွမ်ႇ၊ ထၢမ်ထိုင်၊ ၸွႆႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၵႂႃႇၸွမ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၸၼ်ၸႂ်ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လွတ်ႈၽေး။ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႅတ်ႈထၢမ်ႁႃပၢႆးၸႂ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽူႈၽိၼ်၊ ပၼ်ၶေႃႈၸี้ၼမ်းၽၢႆႇမၢႆမီႈ ဢမ်ႇၼၼ်တႅပ်းတတ်းၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈၽၢႆႇဢาชีพ။ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၢႆးၸႂ်လႄႈတူင်ႇဝူင်း၊ ဢၼ်ၵႆႉႁွင်ႉ MHPSS ၼၼ်ႉ မီးတီႈၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း၊ ၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း လႄႈၾူၼ်းၸွႆႈထႅမ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၶူင်းၵၢၼ် WHO Myanmar ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ၼၼ်ႉ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၶူးၽၢႆႇၸွႆႈထႅမ် 20 ၵေႃႉ လႄႈၽူႈႁဵၼ်းၸွႆႈၵၼ် 150 ၵေႃႉ၊ ပၼ်ပၢင်ႁဵၼ်းဢၼ်မီးပိူင်ႁႂ်ႈၽူႈႁဵၼ်းမွၵ်ႈ 2,000 ၵေႃႉ၊ မီးၵၢၼ်သူင်ႇတေႃႇၽၢႆႇၽူႈၽိၼ်မိူဝ်ႈလူဝ်ႇ။ UNICEF လႄႈၸုမ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႈၸွႆႈၸုမ်းၽူႈတူင်ႇဝူင်း၊ ၾူၼ်းၸွႆႈထႅမ်ပၢႆးၸႂ်လႄႈတူင်ႇဝူင်း ၼႂ်းၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆၽႃႇသႃႇ၊ လႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်တၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈ။ ဢမ်ႇမီးၸုမ်းၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်တူဝ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်သုၼ်ႇလႆႈဢၼ်ၸႂ်ႉၵူႈတီႈ။ ၸွမ်းတီႈယူႇလႄႈလွင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၸၢင်ႈလႆႈတီႈ UNICEF Myanmar လႄႈၸုမ်းႁူမ်ႈၵၼ်၊ WHO Myanmar၊ ၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ UNDP ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၼမ်းတူင်ႇဝူင်း၊ UNHCR လႄႈၸုမ်းႁူမ်ႈၵၼ်၊ ၶွမ်ႇမတီႇတူင်ႇဝူင်း IOM ဢမ်ႇၼၼ် Women and Girls Centres၊ တီႈလွတ်ႈၽေးလႄႈၸုမ်းၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်ၶၢဝ်းယၢမ်း။ သုၼ်ႇလႆႈလႄႈၵၢၼ်မီးဝႆႉ ၸၢင်ႈၵမ်ႇၵတ်းၸွမ်းဢႃယု၊ တီႈယူႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ႈၶူင်းၵၢၼ် လႄႈဝႃႈၵူၼ်းၼၼ်ႉပၢႆႈၽေး၊ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၵူၼ်းၶိုၼ်းမႃး၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၸၢတ်ႈၸိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းယ้ายထိၼ်၊ ၵူၼ်းမီးမႅၼ်ႈၽိတ်းပိူင်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵူၼ်းထုၵ်ႇပႃးၽေးသိုၵ်းလႄႈၽေးသၽႃႇဝ။ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇပၼ်သၢႆငၢႆမၢႆမီႈ၊ ၵၢၼ်မၢႆပၢႆး၊ ၵႃႈလဵင်ႉလူ၊ သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းမၢႆ၊ သုၼ်ႇလႆႈထူပ်း၊ သုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်း ဢမ်ႇၼၼ်သုၼ်ႇလႆႈလဵင်ႉလူတၢင်းၵၢၼ်ဢัตโนมัติတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ။ မၢႆမီႈၵႅတ်ႇၵင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸႂ်ႉတူဝ်မၼ်း ဢမ်ႇၵွင်ႉၵၼ်ၸွမ်းၸိုဝ်ႈၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်။ ၵၢၼ်တဵၵ်းၵၼ်၊ ႁဵတ်းႁၢႆႉတူဝ်၊ ၽၢႆႇၵႃႇမ၊ ၽၢႆႇၸႂ်၊ လွင်ႈလူမ်လၢႆ၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၵူၼ်း၊ တဵၵ်းၸႂ်၊ ၼႄၶေႃႈမုၼ်းလပ်ႉ၊ ၼႄၶေႃႈမုၼ်းၽူႈၸႂ်ႉၵူႈၵေႃႉ၊ လမ်းၸွမ်း၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမုၵ်ႉၸုမ်းၸၢၼ်ႈၶိူဝ်း၊ လႄႈၶိုပ်ႈႁၢင်ႈဢမ်ႇမီးၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈပฤၵ်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ပၵ်းပၵ်း။ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈၵေႃႈမီးၽေးတီႈၵၢၼ်သွပ်ႇလွင်ႈ၊ ပိၵ်ႉၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ၊ တတ်းၵၢၼ်တၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈ၊ ၵိူၼ်းၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်း လႄႈၵၢၼ်တႅပ်းၸႂ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ၶေႃႈမုၼ်းပၢႆးယူႇလီ၊ မၢႆမီႈ၊ ပၢႆးၸႂ်လႄႈတူင်ႇဝူင်း ဢမ်ႇၼၼ်တီႈယူႇ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပွင်ႇၽႄႈပၢႆးၵတ်း။ ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇမီးၵႃႈၸႂ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ၵူႈတီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၾူၼ်း/အင်တာနက်၊ ၶၢဝ်းတၢင်း၊ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈ၊ တီႈႁဵၼ်းလႄႈလဵၼ်ႈႁႅင်း၊ ၶွင်တွၼ်ႈ လႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸၢင်ႈမီးၵႃႈၸႂ်ႉ။ U-Report လႄႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈၸၢင်ႈလွတ်ႈၵႃႈ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉထူပ်းၵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ဢမ်ႇမီးမၢတ်ႈထၢၼ်တူဝ်ႈမိူင်း။ မိူဝ်ႈမီးၽေးလႄႈပၢႆႈၽေး ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽူႈၸွႆႈထႅမ်ဢွၼ်တၢင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၽၢတ်ႇၵၼ်၊ ၵူၼ်းတၢႆ၊ ပၢႆႈၽေးထပ်းၵၼ်၊ ၵူဝ်လႄႈဢမ်ႇလွတ်ႈၽေးၸၢင်ႈတတ်းၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ။ ပီ 2026 ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူဝ်ႇလႄႈၸွႆႈထႅမ်တူင်ႇဝူင်းၶၢဝ်းယၢမ်း (Humanitarian Needs and Response Plan) ၵะၸၢမ်းဝႃႈၵူၼ်း 16.2 လၢၼ်ႉၵေႃႉလူဝ်ႇၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်၊ လႄႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးမီးလိူဝ် 4 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ UNHCR လၢတ်ႈဝႃႈပီ 2025 မီးၶူင်းၵၢၼ်ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း 228 ၶူင်း၊ ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးလႄႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ 170,366 ၵေႃႉ၊ မီးၶွမ်ႇမတီႇတူင်ႇဝူင်းတီႈၵႅမ်း 318 တီႈ လႄႈၵၢၼ်သူင်ႇတေႃႇ 29,162 ၵမ်းလိူဝ်။ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇဢၼ်တူင်ႇဝူင်းဢွၼ်ႁဵတ်း၊ ႁူမ်ႈမိုဝ်း၊ ပိုၼ်ႉထၢၼ်လႄႈလဵင်ႉလူ IOM ၸွႆႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅၼ်းတၢင်ၵေႃႉႁူမ်ႈၸႂ်။ တႃႇလွင်ႈပႆၽိတ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်ယွၼ်ႉၵၢၼ်ယုမ်ႇၸႂ်ၵၼ်ပႅတ်ႈႁႅင်း၊ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၸၢင်ႈလၢတ်ႈၶွပ်ႇ၊ လျော့ႁိုဝ်ယုတ်းၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ၊ ပိၵ်ႉၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်းဢွၼ်ႇၼႅင်ႈ၊ လႄႈၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းယႂ်ႇဢၼ်ယုမ်ႇၸႂ်၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၽူႈထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉၽၢႆႇၵႃႇမ၊ ဢမ်ႇၼၼ် MHPSS။ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်တူင်ႇဝူင်း၊ ၽူႈၽၢတ်ႇၵၼ်လႄႈပၢႆးၸႂ်ၵေႃႈၸွႆႈလွင်ႈဝူၺ်ႇ၊ ၵူၼ်းႁၢႆလႄႈၵၢၼ်ၽၢတ်ႇၵၼ်။