မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရားဝင်မီဒီယာစနစ်ရှိသော်လည်း ၎င်း၏လက်တွေ့လည်ပတ်ပုံသည် ဒေသ၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၊ စက်ပစ္စည်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရရှိမှု၊ ကွန်ရက်အသုံးပြုခွင့်နှင့် လက်ရှိလုံခြုံရေးအစီအမံများအလိုက် အလွန်ကွာခြားသည်။ မြန်မာဘာသာသည် ပြည်တွင်းဘာသာစကားအကြောင်းအရာများအတွက် အဓိကဘာသာစကားဖြစ်ပြီး တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကိုလည်း အသုံးပြုသည်။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန (MOI) သည် မီဒီယာနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ အဓိကနိုင်ငံတော်အာဏာပိုင်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား (MRTV) သည် နိုင်ငံပိုင်ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား၊ သတင်း၊ ပညာရေး၊ လူငယ်အကြောင်းအရာ၊ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုများ ပံ့ပိုးသည်။ မြန်မာ့သတင်းအေဂျင်စီ (MNA) သည် နိုင်ငံပိုင်သတင်းအေဂျင်စီဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းကောင်စီ (MPC) သည် ကျင့်ဝတ်၊ တိုင်ကြားမှုနှင့် မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် တရားဝင်အဖွဲ့ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော်ထိန်းချုပ်မှုက လက်တွေ့လွတ်လပ်မှုနှင့် အမြင်မျိုးစုံရှိမှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရေဒီယိုအသံလွှင့်ကောင်စီသည် တရားဝင်အသံလွှင့်မူဘောင်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ 2014 ခုနှစ် သတင်းမီဒီယာဥပဒေသည် ပုံနှိပ်၊ အသံ၊ ရုပ်ပုံ၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် အင်တာနက်မီဒီယာတို့ကို အကျုံးဝင်သည်။ ယင်းဥပဒေသည် သတင်းအချက်အလက်ရှာဖွေခြင်း၊ အများပြည်သူသတင်းအချက်အလက်ရယူခြင်းနှင့် ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်များကို ဝေဖန်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်မှုများကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုပြီး ၎င်းဥပဒေအောက်တွင် မီဒီယာများကို ကြိုတင်ဆင်ဆာမလုပ်သင့်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ တူညီသောမူဘောင်က တိကျမှု၊ ပြင်ဆင်ချက်ထုတ်ပြန်မှု၊ ရင်းမြစ်ကာကွယ်မှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာသတင်းဖော်ပြမှုတို့ကို လိုအပ်စေပြီး ပဋိပက္ခဖြစ်စေနိုင်သည့် အကြောင်းအရာကို ကန့်သတ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ 354 သည် ပြည်ထောင်စုလုံခြုံရေး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊ အများပြည်သူစည်းကမ်းနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာဥပဒေများအောက်တွင်သာ လွတ်လပ်စွာဖော်ပြနှင့် ထုတ်ဝေခွင့်ကို ကာကွယ်သည်။ ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေ၊ ပုဒ်မ 505-A အပါအဝင်၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ၊ အီလက်ထရွန်နစ်ဆက်သွယ်မှုဥပဒေ၊ သတင်းမီဒီယာဥပဒေ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းဥပဒေ၊ အသံလွှင့်ဥပဒေနှင့် 2025 ခုနှစ် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အတည်ပြုခဲ့သော ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေတို့သည် မီဒီယာလုပ်ငန်းနှင့် အွန်လိုင်းထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ 2025 ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ၏ လက်ရှိအကောင်အထည်ဖော်မှုနှင့် အသုံးချမှုကို သီးခြားအပြည့်အဝအတည်ပြုထားခြင်း မရှိပါ။ ပုံနှိပ်ခြင်း၊ ထုတ်ဝေခြင်းနှင့် သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်းများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် 2014 ခုနှစ် ပုံနှိပ်နှင့် ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းဥပဒေအောက်တွင် လက်မှတ် သို့မဟုတ် လိုင်စင်လိုအပ်သည်။ အသိအမှတ်ပြုထုတ်ဝေသူ သို့မဟုတ် သတင်းအေဂျင်စီတစ်ခုသည် သက်ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းအရ အင်တာနက်သတင်းအတွက် ဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခု လည်ပတ်နိုင်သည်။ လိုအပ်သည့်လက်မှတ်မရှိဘဲ လည်ပတ်ပါက MMK 2 million မှ MMK 5 million အထိ ငွေဒဏ်ကျနိုင်သည်။ လိုင်စင်သက်တမ်း၊ သက်တမ်းတိုးမှုနှင့် ကြေးများသည် သက်ဆိုင်ရာလိုအပ်ချက်အပေါ် မူတည်ပြီး လက်ရှိကြေးဇယားကို ဤနေရာတွင် ယုံကြည်စိတ်ချစွာ မသတ်မှတ်ထားပါ။ ထို့ကြောင့် ပုံနှိပ် သို့မဟုတ် သတင်းအေဂျင်စီစီမံကိန်းတစ်ခုကို မလည်ပတ်မီ ပုံနှိပ်နှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနထံမှ လက်ရှိလိုအပ်ချက်များကို အတည်ပြုသင့်သည်။ 2015 ခုနှစ် အသံလွှင့်ဥပဒေကို 2018 ခုနှစ်တွင် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ကုန်းမြေ၊ ကေဘယ်နှင့် ဂြိုဟ်တုအသံလွှင့်မှုတို့ကို အကျုံးဝင်သည်။ အင်တာနက်အခြေပြုအသံလွှင့်မှုကို ထိုမူဘောင်တွင် အတိအလင်း မထည့်သွင်းထားဘဲ သီးခြားတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုနယ်ပယ်အဖြစ် လည်ပတ်သည်။ MRTV သည် တရားဝင်သတင်းအချက်အလက်၏ အဓိကရင်းမြစ်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း ထပ်ဆင့်လွှင့်စခန်းလွှမ်းခြုံမှုနှင့် လက်ခံရရှိမှုအရည်အသွေးသည် ဒေသအလိုက် ကွာခြားသည်။ Pyone Play သည် ပြည်တွင်းအွန်လိုင်းရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဗီဒီယိုဝန်ဆောင်မှုပေးပြီး MRTV-4 နှင့် Channel 7 အကြောင်းအရာများကို ပေးသည်။ ပံ့ပိုးသူ၏ဖော်ပြချက်အရ တိုက်ရိုက်ရုပ်မြင်သံကြားကို တစ်ရက်လုံးရရှိနိုင်သည်။ MRTV သည် ဝက်ဘ်နှင့် လျှောက်လွှာတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုများကိုလည်း ပံ့ပိုးသည်။ လက်တွေ့အသုံးပြုနိုင်မှုသည် ကွန်ရက်လည်ပတ်နေမှု၊ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၊ ဒေတာကုန်ကျစရိတ်၊ စက်ပစ္စည်းရရှိမှုနှင့် ဖြစ်နိုင်သောပိတ်ဆို့မှုတို့အပေါ် မူတည်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အင်တာနက်မှတစ်ဆင့်တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ဝန်ဆောင်မှုများကို တစ်သမတ်တည်းရရှိနိုင်ကြောင်း ယုံကြည်စိတ်ချရသောအထောက်အထား မရှိပါ။ Facebook၊ YouTube၊ WhatsApp နှင့် Signal တို့ကို တစ်ချိန်ချိန် သို့မဟုတ် နေရာအချို့တွင် ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။ VPN ဝန်ဆောင်မှုများလည်း ပိတ်ဆို့မှု သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်မှုကြုံနိုင်ပြီး အွန်လိုင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့်ဆက်စပ်သော ဖမ်းဆီးမှုနှင့် စက်ပစ္စည်းသိမ်းဆည်းမှုများအကြောင်း သတင်းများရှိသည်။ MPT၊ Ooredoo၊ Atom နှင့် Mytel တို့ကို ထိခိုက်စေသည့် အင်တာနက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးဖြတ်တောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ My Space Myanmar၊ Okay Par နှင့် Mtube ကဲ့သို့သော ပြည်တွင်းဝန်ဆောင်မှုများကို အခြားရွေးချယ်စရာအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးရောက်ရှိမှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိ သို့မဟုတ် လုံလောက်စွာမှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းမရှိပါ။ အွန်လိုင်းအသုံးပြုခွင့်မရသည့်အခါ လူများသည် ပြည်တွင်းပလက်ဖောင်းများ၊ မိတ္တူ သို့မဟုတ် ပြည်ပအခြေစိုက်ဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ ရေဒီယို၊ လှိုင်းတိုအသံလွှင့်မှု သို့မဟုတ် အော့ဖ်လိုင်းမျှဝေမှုကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အကောင့်အသေးစိတ်၊ အဆက်အသွယ်များ၊ တည်နေရာဒေတာနှင့် စက်ပစ္စည်းအတွင်းပါဝင်သည့် အချက်အလက်များက လုံခြုံရေးအန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်ပြီး စာဝှက်ထားသောစာပို့စနစ်သည် အာမခံကာကွယ်မှုဟု မယူဆသင့်ပါ။ လွတ်လပ်သောမီဒီယာများသည် 2021 ခုနှစ်မှစ၍ လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းမှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့သည်။ သတင်းသမားအချို့သည် အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပြည်ပတွင် အလုပ်လုပ်ကြပြီး အချို့မှာ လျှို့ဝှက်စွာ သတင်းဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ဒေသခံနှင့် နိုင်ငံသားသတင်းစာပညာမှတစ်ဆင့် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဖော်ပြထားသောအန္တရာယ်များတွင် ဖမ်းဆီးခြင်း၊ နှိပ်စက်ခြင်း၊ ကာလရှည်ထောင်ဒဏ်နှင့် သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ RSF က 2026 ခုနှစ် ဩဂုတ်လ 9 ရက်နေ့တွင် သတင်းသမား 39 ဦးနှင့် မီဒီယာဝန်ထမ်း 2 ဦး ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ပဋိပက္ခဒေသများတွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ခုခံရေးအဖွဲ့များထံမှလည်း အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။ ပိုမိုဘေးကင်းသော အတည်ပြုနည်းလမ်းမှာ လွတ်လပ်သောရင်းမြစ် အနည်းဆုံးနှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း၊ ပြောဆိုချက်တစ်ခု၏ ရက်စွဲ၊ နေရာနှင့် ရင်းမြစ်ကို သီးခြားဖော်ပြခြင်း၊ မျှဝေမီ ဓာတ်ပုံနှင့် ဗီဒီယိုတို့၏ အကြောင်းအရာကို စစ်ဆေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ လူငယ်များသည် MRTV ရှိ သီးသန့်အစီအစဉ်များကို ရှာဖွေနိုင်ပြီး 2016 ခုနှစ်မှစ၍ လည်ပတ်နေသော အခမဲ့လူငယ်ဒစ်ဂျစ်တယ်ပါဝင်မှုဝန်ဆောင်မှု UNICEF Myanmar U-Report မှတစ်ဆင့် ပါဝင်နိုင်သည်။ U-Report သည် ဝေးလံပြီး ပဋိပက္ခသက်ရောက်သောဒေသများရှိ လူငယ်များအပါအဝင် ဆယ်ကျော်သက်များနှင့် လူငယ်များအတွက် စစ်တမ်း၊ အချက်အလက်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ပေးသည်။ 2026 ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ U-Reporter 1.2 million နှင့် စစ်တမ်း 280 ခုရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အမုန်းစကား၊ သတင်းမှား၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြမ်းဖက်မှု၊ doxxing၊ စောင့်ကြည့်မှု၊ ကွန်ရက်ကန့်သတ်ချက်၊ စက်ပစ္စည်းနည်းပါးမှုနှင့် ဘာသာစကားအတားအဆီးများက ပါဝင်မှုကို ထိခိုက်စေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း တစ်သမတ်တည်း အမှီအခိုကင်းသော လူငယ်မီဒီယာအခွင့်အရေး သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှု ရှိကြောင်း ယုံကြည်စိတ်ချရသောအထောက်အထား မရှိပါ။ တရားဝင်ပါဝင်မှုတွင် MPC တိုင်ကြားမှု၊ U-Report စစ်တမ်း၊ မီဒီယာနှင့် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့များတွင် ပါဝင်မှု၊ နိုင်ငံသားသတင်းစာပညာ၊ ပြည်ပအခြေစိုက်မီဒီယာနှင့် ဒေသဆိုင်ရာအသံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုဖြန့်ချိမှုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖိနှိပ်မှုကြောင့် ပါဝင်မှုသည် အမည်မဖော်ဘဲ၊ စာဝှက်ထားသော သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သောနည်းလမ်းဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း မည်သည့်လမ်းကြောင်းမျှ အလိုအလျောက်ဘေးကင်းခြင်း မရှိပါ။ ဝင်ရောက်ခွင့်ကုန်ကျစရိတ်တွင် စက်ပစ္စည်း၊ မိုဘိုင်းဒေတာ၊ ဖြစ်နိုင်သော VPN သို့မဟုတ် အခြားဖြန့်ချိရေးကုန်ကျစရိတ်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုအလိုက် စာရင်းသွင်းကြေး သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာကြေးများ ပါဝင်သည်။ ဖြတ်တောက်မှုအတွင်း သတင်းရယူရန် ရေဒီယို၊ လှိုင်းတို သို့မဟုတ် အော့ဖ်လိုင်းမိတ္တူများ လိုအပ်နိုင်သည်။ လက်တွေ့အခြေအနေသည် မြို့ သို့မဟုတ် ကျေးလက်ဒေသ၊ ပဋိပက္ခအခြေအနေ၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၊ စက်ပစ္စည်း၊ ဒေတာပမာဏ၊ လျှပ်စစ်ရရှိမှုနှင့် လက်ရှိအစိုးရအမိန့်တို့အပေါ် မူတည်၍ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။