म्यानमारमधील निसर्ग

म्यानमारमध्ये निसर्गाच्या प्रत्येक भागावर नियंत्रण ठेवणारी एकच संस्था किंवा एकच दर्जा नाही. औपचारिक संरक्षित क्षेत्रे, समुदाय व्यवस्थापन, पर्यटन सेवा आणि स्थानिक पद्धती यांत स्थापित पण अंशतः विखुरलेल्या व्यवस्था आहेत. प्रमुख भूदृश्यांत हिमालयीन व काचिन उच्च प्रदेश, चिन व राखाइन योमा, मध्य कोरडा प्रदेश, आयेयारवाडी डेल्टा, इनले व इंदाव्जी आणि तनिंथायी व म्येइक द्वीपसमूह यांचा समावेश होतो. या भागांत अरण्ये, पर्वत, कोरडे व उपआर्द्र भूभाग, नदीमुखांतील खारफुटी, अंतर्गत गोडे पाणी, गवताळ प्रदेश, सागरी व किनारी अधिवास आणि छोटी बेटे आहेत. नैसर्गिक संसाधने व पर्यावरण संवर्धन मंत्रालय, प्रामुख्याने वन विभाग व त्याच्या निसर्ग आणि वन्यजीव संवर्धन विभागामार्फत, औपचारिक संवर्धन व्यवस्थेचा मोठा भाग सांभाळते. 2018 चा जैवविविधता आणि संरक्षित क्षेत्र संवर्धन कायदा वैज्ञानिक राखीव क्षेत्र, राष्ट्रीय उद्यान, सागरी राष्ट्रीय उद्यान, निसर्ग राखीव क्षेत्र, वन्यजीव अभयारण्य, भूवैज्ञानिक महत्त्वाचे क्षेत्र आणि समुदाय संवर्धन क्षेत्र अशा श्रेणी देतो. वन विभागाच्या आधारभूत नोंदीत 45 स्थापित संरक्षित क्षेत्रे असून ती म्यानमारच्या सुमारे 5.85% भूभागात पसरलेली आहेत. त्यात आठ ASEAN वारसा उद्याने, युनेस्कोच्या मानव आणि जीवावरण कार्यक्रमाशी संबंधित दोन स्थळे आणि रामसर करारानुसार मान्यताप्राप्त पाणथळ प्रदेशांची सात रामसर स्थळे असून त्यांचे क्षेत्रफळ सुमारे 278,913 हेक्टर नोंदले आहे. उदाहरणांत हकाकाबोराझी, फोनकनराझी, अलाउंगदॉ कथापा, नटमातॉंग, पोपा पर्वत, लांपी, मेइनमहला क्युन, इनले, इंदाव्जी, मोयुंगयी, चॅथिन आणि श्वेसॅटॉ यांचा समावेश होतो. पूर्वीच्या राष्ट्रीय आधारभूत नोंदीत 11,824 वनस्पती प्रजाती, 252 सस्तन प्राणी आणि 1,056 पक्षी नमूद होते; हे जुन्या माहिती संचाचे आकडे आहेत, सध्याची राष्ट्रीय गणना नाहीत. विशेष संरक्षणाची गरज असलेल्या प्रजातींत वाघ, आशियाई हत्ती, बँटेंग, एल्डचे हरीण, म्यानमार स्टार कासव, इरावडी डॉल्फिन, मगरी, समुद्री कासवे, स्थलांतरित पाणपक्षी आणि ऑर्किड यांचा समावेश होतो. संरक्षित क्षेत्राचे नियम त्याची श्रेणी, लागू कायदा आणि स्थळनियमांवर अवलंबून असतात. शिकार, वन्यजीव पकडणे किंवा व्यापार, नैसर्गिक संसाधने काढणे, अधिवासाचे नुकसान आणि अनधिकृत विकास निषिद्ध असू शकतात किंवा परवानगी आवश्यक असू शकते. संरक्षित क्षेत्राचा दर्जा मिळाल्याने मासेमारी, सरपण किंवा बिगर-लाकूड वनउत्पादने गोळा करणे, बांधकाम किंवा शेती यांसाठी सर्वसाधारण परवानगी मिळत नाही. वनवापरात म्यानमार निवडक वनीकरण प्रणाली लागू असू शकते; ही निवडक वनव्यवस्थापन पद्धत आहे. समुदाय वनीकरणात वन विभाग वनवापर गटाला ठरावीक वनसंपत्ती व्यवस्थापित करण्याची मंजुरी देतो; प्रमाणपत्रे 30 वर्षांपर्यंत असू शकतात आणि व्यवस्थापन आराखडा व न्याय्य लाभवाटप व्यवस्थेचा भाग असणे अपेक्षित आहे. दुर्गम जातीय प्रदेशांत अंमलबजावणी आणि वन विभागाचे अधिकारक्षेत्र असमान असू शकते. निसर्गाशी संबंधित उपजीविकांमध्ये लाकूड, अन्न, औषधे आणि हस्तकलेच्या साहित्यांसारखी बिगर-लाकूड वनउत्पादने, सरपण, अंतर्गत व सागरी मासेमारी, खारफुटीचा वापर आणि संरक्षित क्षेत्रांच्या सीमेलगतची शेती यांचा समावेश होतो. बेकायदेशीर शिकार व वन्यजीव व्यापार, वनक्षय, अतिमासेमारी, अतिक्रमण, आग, अधिवास रूपांतरण, खाणकाम, अस्थिर संकलन, आक्रमक प्रजाती आणि हवामान बदल यांचा दबाव असतो. पर्यटनामुळे कचरा, प्रजनन किंवा मुख्य अधिवासांजवळ व्यत्यय, जमीन व किंमतीचे संघर्ष आणि सांस्कृतिक तणाव वाढू शकतात. अरण्ये व संरक्षित क्षेत्रांजवळील समुदायांवर मानव-वन्यजीव संघर्षाचाही परिणाम होतो. उपक्रमांत गिरिभ्रमण, पक्षीनिरीक्षण, ऑर्किड व निसर्गविषयक माहिती, कॅनोइंग, मोटरबोट सहली, सायकलिंग, गुहाभेटी, स्नॉर्कलिंग, स्कूबा डायव्हिंग आणि कासव किंवा मगरींचे निरीक्षण यांचा समावेश होतो. समुदायाधारित पर्यटन (CBT) पर्यटकसेवा आणि समुदाय सहभाग एकत्र आणते; त्यात इंदाव्जी परिसरासह गावातील निवास व स्थानिक मार्गदर्शक असू शकतात. हॉटेल्स व पर्यटन मंत्रालय अनेक पर्यावरणीय पर्यटन स्थळांची यादी देते; पण प्रवेश आपोआप खुला नसतो. स्थळानुसार वन विभागाचे कार्यालय किंवा रक्षक, स्थानिक प्राधिकरण, पुरवठादार किंवा मार्गदर्शक परवानगी हाताळू शकतात. म्यानमारमध्ये सर्व संरक्षित क्षेत्रांसाठी एकसमान प्रवेश किंवा परवाना शुल्क विश्वसनीयरीत्या प्रकाशित झालेले नाही; म्हणून सध्याचा खर्च, खुलेपणा, वाहतूक, सुरक्षितता आणि हंगामी बंद यांची स्थानिक पातळीवर चौकशी करा. अनेक भूभाग आणि पर्वतीय ठिकाणांसाठी नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा काळ अधिक योग्य असतो. किनारी आणि डेल्टा भागांवर मान्सून व चक्रीवादळांचा अधिक परिणाम होतो. हवामान व जलविज्ञान विभाग मुसळधार मान्सून पाऊस, अचानक पूर, नद्या व किनारी पूर, भूस्खलन, चक्रीवादळे, वादळी लाटा, खवळलेला समुद्र, दुष्काळ आणि वणवे यांसाठी इशारे जारी करतो. वन विभागाची माहिती, वन संशोधन संस्था, चॅथिन नैसर्गिक इतिहास संग्रहालय, हॉटेल्स व पर्यटन मंत्रालयाचे मार्गदर्शन, विद्यापीठे, संवर्धन संस्था आणि स्थळावरील समुदाय पूरक माहिती देतात. राष्ट्रीय धोरणात मार्गदर्शक परवाने आणि पर्यटक-वन्यजीव मार्गदर्शक तत्त्वे प्रस्तावित आहेत; प्रत्येक स्थळी त्यांची अंमलबजावणी झाल्याची पुष्टी नाही. म्यानमारमधील सर्व निसर्गस्थळांसाठी एकच देशव्यापी पर्यटक, तक्रार किंवा शुल्क कार्यालयही नाही.