મ્યાનમારમાં આસપાસનું પર્યાવરણ

2023માં મ્યાનમારની આશરે 69% વસ્તી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતી હતી. શહેરી વૃદ્ધિ અને શહેરની બહારના વસવાટથી ભીડ તથા ગટરવ્યવસ્થા, કચરા સંગ્રહ અને પાણી પુરવઠા પર દબાણ વધ્યું છે. Yangon અસમાન પહોંચનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ આપે છે: જૂના આધાર આંકડા મુજબ આશરે 33% વસ્તીને પાઇપનું પાણી મળતું હતું; અનૌપચારિક વસાહતોમાં ઘણીવાર નગરપાલિકાની સેવાઓનો અભાવ હતો. Yangon, Mandalay, Nay Pyi Taw, અન્ય શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સ્થિતિને આખા દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી ન માનો. પાણી, સ્વચ્છતા અને સ્વચ્છતાની સેવાઓ, જેને ઘણીવાર WASH કહે છે, City Development Committees, મંત્રાલયો, સમુદાય સમિતિઓ તથા માનવતાવાદી અથવા વિકાસ ભાગીદારો પૂરી પાડે છે. આશરે 8.9 મિલિયન લોકોને અત્યંત જરૂરી WASH સેવાઓની જરૂર છે; 40%થી વધુ પરિવારો પાસે સુરક્ષિત રીતે સંચાલિત પીવાનું પાણી નથી, લગભગ 40% પાસે સુરક્ષિત સ્વચ્છતા નથી અને આશરે એક તૃતીયાંશ પાસે મૂળભૂત સ્વચ્છતા સુવિધાઓ નથી. સૂકી ઋતુમાં પાણીના સ્ત્રોત નિષ્ફળ જવાથી અને ચોમાસાના પૂરથી પાણી દૂષિત થઈ શકે છે. તળાવો, કૂવા, ઝરણાં અને ખાનગી વેચાણકર્તા સામાન્ય વિકલ્પો છે; શહેરી ગંદા પાણીની વ્યવસ્થા ઐતિહાસિક રીતે માત્ર Yangon, Nay Pyi Taw અને Mandalayમાં મર્યાદિત હતી અને સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત રહી નથી. પાણીનાં સ્થળો, શુદ્ધિકરણની ગોળીઓ, ટાંકા, સોલાર વ્યવસ્થા અને ઘરેલુ અથવા સમુદાય શૌચાલયો તાત્કાલિક પહોંચમાં મદદ કરે છે, પરંતુ ઉપલબ્ધતા અને ખર્ચ સ્થાનિક રીતે બદલાય છે; સંઘર્ષ, વિસ્થાપન, રસ્તા અને માનવતાવાદી પહોંચથી તે મર્યાદિત થઈ શકે છે. 2023માં વસ્તીના 76.8% માટે વીજળીની પહોંચ નોંધાઈ હતી; 2025ના World Bank અહેવાલે ચાર મિલિયનથી વધુ પરિવારો પાસે વીજળીની પહોંચ ન હોવાનું પણ દર્શાવ્યું હતું. Yangon, Mandalay અને Nay Pyi Tawમાં વીજકાપ થાય છે. નુકસાન પામેલા અથવા નબળી જાળવણીવાળા વીજ નેટવર્કને કારણે વિતરિત સોલાર વ્યવસ્થા, મિની-ગ્રીડ અને જનરેટર પર નિર્ભરતા વધી છે. ઘણા શહેરી વિસ્તારોમાં કચરા સંગ્રહ આંશિક છે; ખુલ્લા ઢગલા અથવા નબળી રીતે નિયંત્રિત લેન્ડફિલ ગટર અને આસપાસની જમીન દૂષિત કરી શકે છે. નગરપાલિકા, પાણી, કચરા અને પાર્કની ફી સ્થાનિક રીતે નક્કી થાય છે, એક રાષ્ટ્રીય દર નથી. પ્રાકૃતિક સંસાધનો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળનું Environmental Conservation Department પર્યાવરણીય ગુણવત્તાના કાર્યો, દેખરેખ અને પ્રોજેક્ટ સમીક્ષા માટે જવાબદાર છે. Environmental Impact Assessment (EIA) મોટા પ્રોજેક્ટની સંભવિત અસરો તપાસે છે; મર્યાદિત તપાસ જરૂરી હોય એવા પ્રોજેક્ટ માટે Initial Environmental Examination (IEE) વપરાય છે. Environmental Compliance Certificate (ECC) પ્રોજેક્ટને મળેલી પર્યાવરણીય મંજૂરી નોંધે છે. જરૂરી અભ્યાસનો ખર્ચ પ્રોજેક્ટ પ્રસ્તાવક ચૂકવે છે. EIA અથવા IEEમાં અવાજ, કંપન, પ્રદૂષણ, નિવારણ અને દેખરેખ આવરી લેવાઈ શકે છે. પરામર્શમાં પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત લોકો, સત્તાધિકારીઓ, સમુદાય-આધારિત સંગઠનો અને નાગરિક સમાજ—રાષ્ટ્રીય, પ્રાદેશિક, રાજ્ય, Nay Pyi Taw સંઘ પ્રદેશ અને સ્થાનિક સ્તરે—ભાગ લઈ શકે છે. અભિપ્રાયો પ્રોજેક્ટની રચના, નિવારણ અને દેખરેખના પગલાંમાં કામ લાગવા જોઈએ; Environmental Conservation Department અંતિમ નિર્ણય જાહેર કરે છે. રજૂઆત પછી નિર્ણય માટે દર્શાવેલી સમયમર્યાદા 90 દિવસ છે, જોકે વધારો થઈ શકે છે. પર્યાવરણ સંરક્ષણ કાયદા હેઠળ ધ્વનિ પ્રદૂષણને કાનૂની રીતે માન્યતા છે. પ્રોજેક્ટ સંબંધિત ફરિયાદો મુખ્યત્વે પ્રોજેક્ટ પ્રસ્તાવક અને પર્યાવરણીય સમીક્ષા પ્રક્રિયા મારફતે સંભાળાય છે; રોજિંદી ઉપદ્રવની ફરિયાદોનું સંચાલન વિખરાયેલું છે. રહેવાસીઓ માટેની દેશવ્યાપી આસપાસના અવાજની દેખરેખ અથવા ફરિયાદ વ્યવસ્થા હોવાના પુરાવા નથી. હવાનું પ્રદૂષણ ઘન ઇંધણથી રસોઈ, ટ્રાફિક, ઉદ્યોગ, કચરો બાળવો અને ઋતુગત ધુમ્મસથી થાય છે. WHOનો મોડેલ આધારિત અંદાજ 2019માં શહેરી વિસ્તારોમાં PM2.5નું વાર્ષિક સરેરાશ પ્રમાણ પ્રતિ ઘન મીટર 26.79 માઇક્રોગ્રામ દર્શાવે છે, પરંતુ દેખરેખ મર્યાદિત છે. Yangonના પર્યાવરણીય દેખરેખ અહેવાલોમાં પસંદ કરેલા સ્થળોએ PM2.5, PM10, sulfur dioxide, nitrogen dioxide, ozone અને carbon monoxide આવરી લેવાયાં છે; દેશવ્યાપી સતત નેટવર્ક નથી. તેથી શહેરી વિસ્તારોમાં, સૂકી ઋતુમાં અને ઘરોમાં ઘન ઇંધણ વપરાતું હોય ત્યારે સ્થાનિક માપ અને આરોગ્ય સલાહ ખાસ જરૂરી બને છે. City Development Committees પાસે પાર્ક, બગીચા, રમતનાં મેદાનો અને મનોરંજન કેન્દ્રો સંબંધિત કાર્યો છે, પરંતુ પહોંચ, જાળવણી અને ફી શહેર તથા સ્થળ પ્રમાણે બદલાય છે. જાહેર હરિયાળી વિસ્તારના પ્રમાણ અથવા પહોંચ માટે મ્યાનમારમાં દેશવ્યાપી ધોરણ હોવાનું પુરાવા નથી. સમુદાય દ્વારા જાળવેલી ખુલ્લી જગ્યા, મંદિરનાં મેદાનો અને અન્ય સ્થાનિક હરિયાળી વ્યવહારુ વિકલ્પ બની શકે છે. રોજિંદા ઉપયોગમાં છાંયો, મનોરંજન અને પૂરનું પાણી રોકવામાં થોડી મદદનો સમાવેશ થાય છે; સંરક્ષિત પરિસ્થિતિતંત્ર અને જંગલો અલગ Nature વિષયમાં આવે છે. સલામતી ભૌતિક પરિસ્થિતિ અને હાલની સુરક્ષા સ્થિતિ બંને પર આધારિત છે. મુખ્ય સ્થળ-સંબંધિત જોખમોમાં ભૂકંપ, પૂર, ચક્રવાત, ભૂસ્ખલન, અતિશય ગરમી, અસુરક્ષિત ઇમારતો અને ઉપયોગી સેવાઓ, આગ, દૂષિત પાણી અને વિસ્ફોટક દારૂગોળો છે. 28 માર્ચ 2025ના ભૂકંપથી 17 મિલિયનથી વધુ લોકો અસરગ્રસ્ત થયા, આશરે 9 મિલિયન ગંભીર રીતે અસરગ્રસ્ત થયા અને સીધું ભૌતિક નુકસાન US$10.97 billion—GDPના આશરે 14%—અંદાજાયું. 2025માં વિસ્ફોટક દારૂગોળાની 510 ઘટનાઓ નોંધાઈ; તેમાં 155 બાળકો સહિત 745 નાગરિકોને જાનહાનિ થઈ. શાન રાજ્યમાં 182 ઘટનાઓ અને 245 જાનહાનિ નોંધાઈ. હવામાન અને ભૂજોખમનું નિરીક્ષણ Department of Meteorology and Hydrology કરે છે; Department of Disaster Management તૈયારી, પ્રતિસાદ અને પુનઃપ્રાપ્તિમાં મદદ કરે છે. વ્યવહારુ રક્ષણ માટે સમુદાયની ચેતવણીઓ, સ્થળાંતર, વિસ્ફોટક દારૂગોળાના જોખમ અંગેનું શિક્ષણ, માનવતાવાદી આશ્રય અને WASH સહાય પર પણ આધાર રહે છે. ઔપચારિક દેશવ્યાપી ખાણ-સફાઈ કામગીરી સ્થાપિત હોવાનું ઉપલબ્ધ પુરાવા દર્શાવતા નથી. શહેરીકરણ, શહેરની બહારનો વિસ્તાર, વિસ્થાપન, સંઘર્ષ, વીજળી અને પાણીમાં વિક્ષેપ, હવામાનની અતિશયતા તથા આપત્તિ પછીનું પુનર્નિર્માણ રોજિંદા આસપાસના પર્યાવરણને સતત બદલે છે. UNHCRએ 2026માં મ્યાનમારમાં આશરે 3.7 મિલિયન આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત લોકો નોંધ્યા. ભૂકંપ પછીનું પુનઃનિર્માણ મધ્ય માર્ગીય પટ્ટામાં કેન્દ્રિત રહ્યું; ભંડોળ, સુરક્ષા અને પહોંચની મર્યાદાઓ વચ્ચે રસ્તા, પાણીનાં સ્થળો, સ્વચ્છતા, કાટમાળ દૂર કરવો અને જાહેર માળખાં પર કામ તથા સમુદાય-આગેવાનીના પ્રયાસો થયા. રહેવાસીઓ માટેના એકીકૃત આસપાસના પર્યાવરણ પોર્ટલ અથવા એકસરખા સેવા-ગુણવત્તા ધોરણનો સીધો દેશવ્યાપી વિકલ્પ નથી. તેથી વ્યવહારુ પહોંચ જવાબદાર શહેર અથવા ટાઉનશિપ સંસ્થા, સ્થાનિક પ્રદાતા, સમુદાય સંગઠન અને જરૂર પડે ત્યાં માનવતાવાદી ભાગીદાર પર આધારિત છે.