Geskiedenis in Namibië

Namibië se vroeë geskiedenis sluit paleoantropologiese bewyse, Steentydperk-tegnologieë, oorblyfsels van vestiging en gebruik, en rotskuns in. Twyfelfontein of /Ui-//aes bewaar verwante San-rituele en kennistradisies wat oor minstens 2,000 jaar strek. Die Brandberg het ’n buitengewoon hoë konsentrasie prehistoriese rotskuns. Die Nasionale Museum van Namibië dien as ’n argeologiese bewaarplek en het meer as 3,500 terreine gedokumenteer. Geskrewe bewyse oor antieke Namibië is beperk. Historiese rekonstruksie kombineer argeologie, mondelinge geskiedenis en taalkunde. San-gemeenskappe, Khoekhoe-veeboere en Damara-gemeenskappe was deel van die vroeëre bevolkingsgeskiedenis, gevolg deur latere migrasies en vestigings van Bantoesprekende groepe, waaronder Ovambo of Owambo en Ovaherero-gemeenskappe. Namibië pas nie in ’n eenvoudige Mediterreense volgorde van antieke, middeleeuse en moderne tydperke nie. Gedurende die Middeleeue het mobiele en gevestigde ekonomieë, streeksowerhede en koninkryke ontwikkel in plekke wat met Owambo-, Ovaherero-, Nama- en Damara-gemeenskappe verbind word. Die bronnerekord is gefragmenteerd, en plaaslike mondelinge tradisies is historiese bewyse, nie ’n klein aanvulling tot koloniale dokumente nie. Portugese en Spaanse seevaartkontakte het die kus in die laat vyftiende en sestiende eeue bereik. ’n Skeepswrak wat ongeveer 1526–1538 gedateer is, het koper, ivoor en munte bevat. Van die sewentiende tot die negentiende eeu het handel-, sending-, navorsings- en kuskontakte uitgebrei, maar binnelandse soewereiniteit het tot 1884 hoofsaaklik by plaaslike gemeenskappe gebly. Europese kontak het nie outomaties territoriale beheer geskep nie. Vanaf 1884 het die Duitse Ryk Duits-Suidwes-Afrika gevestig. Grondbeslaglegging, geweld, dwangverdrae en arbeidsregimes het die samelewing hervorm. Tussen 1904 en 1908 het Duitse magte ’n uitwissingsveldtog en volksmoord teen Ovaherero- en Nama-gemeenskappe gevoer. Moorde, gedwonge verplasing, doelbewuste onthouding van water, konsentrasiekampe en die beslaglegging op grond en vee het na raming 100,000 sterftes veroorsaak, hoewel syfers volgens bron verskil. Suid-Afrikaanse magte het in 1915 militêre beheer oorgeneem. Van 1920 tot 1990 het Suid-Afrika die gebied eers onder ’n Volkebondmandaat en later deur de facto-besetting, apartheid, rasseskeiding, grondontneming, kontrakarbeid en onderdrukking bestuur. Die Verenigde Nasies het die mandaat in 1966 beëindig, en die Internasionale Geregshof het in 1971 bevind dat Suid-Afrika se voortgesette teenwoordigheid onwettig was. Weerstands- en ballingskapbewegings het gedurende die 1950’s gegroei. SWAPO, die South West Africa People’s Organisation, het die vernaamste bevrydingsbeweging gelei, en gewapende konflik het in 1966 begin. Resolusie 435 van die VN se Veiligheidsraad van 1978 het voorsiening gemaak vir ’n vrye verkiesing onder VN-toesig. Die United Nations Transition Assistance Group, bekend as UNTAG, het ’n oorgang van ongeveer elf maande ondersteun. Verkiesings het in 1989 plaasgevind, en Namibië het op 21 Maart 1990 onafhanklik geword. Walvisbaai en twaalf eilande aan die kus is op 1 Maart 1994 aan Namibië oorgedra. Sedert onafhanklikheid bly historiese vrae verbind met nasiebou, versoening, grondongelykheid, gewoontereg en statutêre reg, en die onopgeloste gevolge van koloniale eienaarskap en herinnering. Namibië se amptelike vertelling verbind die volksmoord van 1904–1908 met bevryding en nasionale eenheid. Ovaherero- en Nama-gemeenskappe beklemtoon ook spesifieke kwessies van slagoffererkenning, eiendomsteruggawe, vergoeding en verteenwoordiging. Duitsland beskryf die gebeure van 1904–1908 sedert 2021 as volksmoord, terwyl die verwante gesamentlike verklaring en onderhandelinge steeds betwis word. Namibië het sy eerste Volksmoordherdenkingsdag as ’n openbare vakansiedag op 28 Mei 2025 gehou. Die Nasionale Argief van Namibië, oftewel NAN, bewaar staatsrekords en brei digitalisering uit. Die Nasionale Museum van Namibië bied toegang tot argeologiese versamelings en navorsing. Die Nasionale Erfenisraad, wat ingevolge die National Heritage Act 2004 funksioneer, beskerm, registreer en bewaar erfenisplekke en -voorwerpe en ondersteun navorsing en openbare begrip. UNAM en NUST dra by tot akademiese navorsing, terwyl tradisionele owerhede en geraakte gemeenskappe mondelinge geskiedenisse en perspektiewe op repatriasie en vergoeding het. Formele argief- en museumtoegang, nie-formele navorsingsprojekte en informele gemeenskapsgeheue moet onderskei word omdat dit verskillende reëls en bewysrolle het. Daar is nie een nasionale geskiedenisdienste, universele prys of eenvormige toegangstydperk nie. Öffningstye, raadplegingsreëls en fooie hang van die instelling af. Argeologiese terreine en beskermde erfenis mag nie vryelik opgegrawe, verander of beskadig word nie. Navorsings- of bouwerk kan ’n National Heritage Permit en die eienaar se toestemming vereis. ’n Skriftelike nominasie vir erfenisregistrasie kan tot minstens 60 dae se openbare kennisgewing vir besware lei. Permitbesluite behoort binne 90 dae geneem te word, met ’n moontlike verlenging van tot 30 dae, en voorgeskrewe fooie kan geld. Navorsers behoort bronne te dokumenteer, toestemming vir mondelinge geskiedenis te verkry en menslike oorskot en koloniale voorwerpe sensitief te behandel.