ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ

Nepal Rastra Bank ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਨਿਗਰਾਨ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ Real Time Gross Settlement ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। NRB ਦੀ ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੇ ਮੱਧ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 20 Class A ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ, 17 Class B ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ, 16 Class C ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ 51 Class D ਮਾਈਕ੍ਰੋਫ਼ਾਇਨੈਂਸ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਰਜ ਸਨ। Nepal Infrastructure Bank Ltd. ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਸੂਬਾਈ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਪੱਧਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਂ ਵਿਲੀਨਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ATM, ਸ਼ਾਖਾ-ਰਹਿਤ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੇਂਦਰਾਂ, ਏਜੰਟਾਂ, ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 2025/26 ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 11,332 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ; ਜੁਲਾਈ 2025 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ 816 ਸ਼ਾਖਾ-ਰਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ 4,878 ਵਪਾਰਕ-ਬੈਂਕ ATM ਸਨ। ਖਾਤਾ ਚੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ATM ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਚੋ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕੰਮ-ਖੇਤਰ ਸੀਮਿਤ ਹੋਵੇ। ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਚਤ, ਚਾਲੂ, ਕਾਲ ਜਾਂ ਨੋਟਿਸ ਖਾਤੇ, ਮਿਆਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਵਿਦੇਸ਼ੀ-ਮੁਦਰਾ ਖਾਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਹਕ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਪਛਾਣ, ਪਤਾ ਅਤੇ ਖਾਤੇ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਸਰਗਰਮੀ ਕਦਮ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬਕਾਇਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਚੈਨਲ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ/ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ convertible foreign-currency account ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ NRB ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਇਸ ਖਾਤੇ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ KYC ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਫੀਸ-ਸੂਚੀ ਚੁਣੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਜਾਂਚੋ। Deposit and Credit Guarantee Fund ਯੋਗ ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ NPR 500,000 ਹੈ; ਬਚਤ ਅਤੇ ਮਿਆਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਦ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਵਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ’ਤੇ ਹੈ, ਹਰ ਖਾਤੇ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ। ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ, ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ, ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫ਼ਾਇਨੈਂਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਵਰੇਜ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂਚੋ। ਭੁਗਤਾਨ ਨਕਦ, ਚੈੱਕ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕਲੀਅਰਿੰਗ, IPS ਜਾਂ IBFT ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ, Nepal Clearing House ਦਾ connectIPS, RTGS, ਵਿਕਰੀ-ਥਾਂ ਟਰਮੀਨਲ, NepalQR ਅਤੇ ਹੋਰ QR ਸੇਵਾਵਾਂ, ਮੋਬਾਈਲ/ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਲਿਟ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2024/25 ਵਿੱਚ QR ਭੁਗਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਖੁਦਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਸਾਧਨ ਸੀ। ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਧੇਰੇ ਆਪਸੀ-ਸੁਸੰਗਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; Nepal’s National Payment Interface ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਕਾਰਤ UPI ਜੋੜ ਕੁਝ ਸਰਹੱਦ-ਪਾਰ ਵਿਅਕਤੀ-ਤੋਂ-ਵਿਅਕਤੀ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਵਿੱਚ Nepal Clearing House Ltd. ਅਤੇ Fonepay Payment Service Ltd. ਹਨ; ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ IME Khalti Ltd., Esewa Ltd. ਅਤੇ Nepal Digital Payments Company Ltd. ਹਨ। e-wallet ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ; ਪ੍ਰਦਾਤੇ ਦਾ NRB ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮ ਵੱਖਰੇ ਜਾਂਚੋ। ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ATM, ਵਿਕਰੀ-ਥਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ ਵਰਚੁਅਲ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਡੈਬਿਟ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। NRB ਦੀ ਨਕਦ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਹੱਦ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਲਈ ਇੱਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ NPR 20,000, ਦਿਨ ਵਿੱਚ NPR 50,000 ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ NPR 300,000 ਹੈ। ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਕਾਰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ NPR 10,000, ਰੋਜ਼ਾਨਾ NPR 20,000 ਅਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ NPR 200,000 ਹੈ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਨਕਦ ਕਢਵਾਉਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਹੱਦ ਦੇ 10% ਤੱਕ ਹੈ। ਜਾਰੀਕਰਤਾ ਵਾਧੂ ਉਤਪਾਦ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਰਤੋਂ ਹੱਦ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਕਾਨ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਵਿਕਰੀ-ਥਾਂ ਜਾਂ QR ਖਰੀਦ ’ਤੇ ਗਾਹਕ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੋਬਾਈਲ/ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਂ ਵਾਲਿਟ ਦਾ ਪਾਸਵਰਡ ਭੁੱਲਣ ’ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਦਾਤੇ ਦੀ ਸਵੈ-ਮੁੜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਿਨਾਂ ਫੀਸ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਫ਼ਲ ਡੈਬਿਟ ਦਾ ਹੱਲ ਉਹੀ ਸੰਸਥਾ T+1 ਤੱਕ ਕਰੇ; ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ਘਰੇਲੂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਬਲ-ਨਿਪਟਾਰਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ T+3 ਤੱਕ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਾਤਾ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਹੋਰ ਬੈਂਕ ATM, ਕਾਰਡ, SMS ਚੇਤਾਵਨੀ, ਵਾਲਿਟ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ, ਰਕਮ-ਭੇਜਣ, ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ, ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਕਾਰਡ ਡਿਲੀਵਰੀ ’ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਖਰਚੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ OTP, PIN, ਪਾਸਵਰਡ, CVV ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ। ਦੋ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਪਾਸਵਰਡ ਜਾਂ PIN ਨੂੰ OTP, ਉਂਗਲ-ਛਾਪ ਜਾਂ ਚਿਹਰਾ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਨਤਕ Wi-Fi ਅਤੇ ਬੇਭਰੋਸੇਯੋਗ VPN ਤੋਂ ਬਚੋ; ਨਕਲੀ ਖਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ QR ਕੋਡਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਗੁੰਮ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਤੁਰੰਤ ਬਲਾਕ ਕਰੋ। ਸਮੱਸਿਆ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਰਸੀਦ, ਸਮਾਂ, ਹਵਾਲਾ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ ਸੰਭਾਲੋ। ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਦਾਤੇ ਨੂੰ ਦਿਓ; ਹੱਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ NRB Gunaso Portal, Financial Consumer Protection Unit ਜਾਂ gunaso@nrb.org.np ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੋ।