నేపాల్‌లో వ్యాపారం

నేపాల్‌లో సాధారణ వాణిజ్య నమోదు అధికారానికి సమానమైన ఒకే జాతీయ వ్యాపార నమోదు కార్యాలయం లేదు. కంపెనీ, పరిశ్రమ, స్థానిక వ్యాపారం, పన్ను, రంగానుసార అనుమతులను వేర్వేరు సంస్థలు నిర్వహిస్తాయి. కంపెనీ రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయం (Office of Company Registrar, OCR) కంపెనీలను చూస్తుంది. పరిశ్రమ శాఖ (Department of Industry, DOI) పరిశ్రమలు, విదేశీ పెట్టుబడి, సాంకేతిక బదిలీ సంబంధిత సేవలను నిర్వహిస్తుంది. ప్రాదేశిక, స్థానిక అధికారులు అనేక సూక్ష్మ, కుటీర, చిన్న పరిశ్రమలను ప్రాదేశిక చట్టాల ప్రకారం చూస్తారు. మునిసిపాలిటీలు, గ్రామీణ మునిసిపాలిటీలు, వార్డులు స్థానిక వ్యాపార నమోదు, పునరుద్ధరణ, వ్యాపార పన్ను, మార్కెట్ పర్యవేక్షణను నిర్వహిస్తాయి. అంతర్గత ఆదాయ శాఖ (Inland Revenue Department, IRD) శాశ్వత ఖాతా సంఖ్య (Permanent Account Number, PAN) జారీ చేసి ఆదాయపు పన్ను, VAT, ఎక్సైజ్ నిర్వహిస్తుంది. రంగ నియంత్రణ సంస్థ అదనపు అనుమతి కోరవచ్చు. సాధారణ చట్టపరమైన రూపాల్లో ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ కంపెనీ, పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీ, లాభ పంపిణీ చేయని కంపెనీ, ఏక యాజమాన్య సంస్థ, భాగస్వామ్య సంస్థ, కొన్ని సందర్భాల్లో సహకార యాజమాన్య పరిశ్రమ ఉన్నాయి. ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ కంపెనీకి 1 నుంచి 101 మంది వాటాదారులు ఉండవచ్చు; అది ప్రత్యేక చట్టపరమైన వ్యక్తి, సాధారణంగా బాధ్యత కంపెనీకి పరిమితం. పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీకి కనీసం ఏడుగురు స్థాపకులు, NPR 10,000,000 చెల్లించిన మూలధనం అవసరం. లాభ పంపిణీ చేయని కంపెనీకి కనీసం ఐదుగురు స్థాపకులు కావాలి. ఏక యాజమాన్య లేదా భాగస్వామ్య సంస్థలో బాధ్యత, పన్ను నిర్మాణం యజమాని లేదా భాగస్వాములతో మరింత నేరుగా అనుసంధానమై ఉంటాయి. సాధారణంగా వ్యాపార నమూనా, రంగం, ప్రదేశం, యాజమాన్యాన్ని నిర్ణయించి, తర్వాత చట్టరూపం ఎంచుకుంటారు. కంపెనీ అయితే OCR, CAMIS ద్వారా నమోదు చేస్తారు; ఇతర రూపాలకు సంస్థ లేదా పరిశ్రమ నమోదు ప్రక్రియను అనుసరిస్తారు. పరిశ్రమ నమోదు DOI, ప్రాదేశిక లేదా స్థానిక అధికారి ద్వారా అవసరమవచ్చు. తర్వాత స్థానిక నమోదు, స్థానిక పన్ను లేదా పునరుద్ధరణ, IRD పన్ను పోర్టల్ ద్వారా PAN, చట్టం కోరినప్పుడు లేదా అనుమతించినప్పుడు VAT నమోదు చేయాలి. సంబంధిత వస్తువులకు ఎక్సైజ్ నమోదు వర్తిస్తుంది. కార్యకలాపం, దాని ప్రభావాలపై ఆధారపడి పర్యావరణ అనుమతి, IEE లేదా EIA కూడా అవసరమవచ్చు. ప్రత్యేక రంగ అనుమతి అవసరం లేనప్పుడు, ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ కంపెనీ సాధారణంగా స్థాపన ధ్రువపత్రం వచ్చిన తర్వాత ప్రారంభించవచ్చు. లావాదేవీలు నిర్వహించే ముందు పబ్లిక్ కంపెనీకి సంబంధిత లావాదేవీ అనుమతి కావాలి. నమోదు లేదా లైసెన్సు లేకుండా కార్యకలాపం చేస్తే జరిమానాలు, పన్ను, బాధ్యత సమస్యలు, మార్కెట్ ప్రవేశ పరిమితులు ఎదురవచ్చు. పరిశ్రమ వర్గీకరణ స్థిర మూలధనం, ఉద్యోగులు, టర్నోవర్, సాంకేతికత, కార్యకలాపాన్ని పరిగణిస్తుంది. సూక్ష్మ పరిశ్రమకు భూమి, భవనాలు మినహా స్థిర మూలధనం NPR 2,000,000 మించకూడదు; వ్యాపారవేత్తతో కలిపి కార్మికులు 9 మందికి మించకూడదు; వార్షిక టర్నోవర్ NPR 10,000,000 కంటే తక్కువగా ఉండాలి; శక్తి వినియోగం 20 కిలోవాట్లకు మించకూడదు. వ్యాపారవేత్త స్వయంగా నిర్వహించాలి. కుటీర పరిశ్రమ సంప్రదాయ నైపుణ్యం లేదా సాంకేతికత, శ్రమ, స్థానిక వనరులు లేదా సంస్కృతితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది; దాని శక్తి వినియోగం 50 కిలోవాట్లకు మించకూడదు లేదా సంబంధిత షెడ్యూల్‌కు లోబడి ఉంటుంది. సూక్ష్మ, కుటీర వర్గాలను మినహాయించి చిన్న పరిశ్రమకు స్థిర మూలధన పరిమితి NPR 150,000,000 వరకు. మధ్యస్థ పరిశ్రమ NPR 150,000,000 మించి NPR 500,000,000 వరకు; పెద్ద పరిశ్రమ NPR 500,000,000 మించుతుంది. వర్గాల్లో శక్తి, తయారీ, వ్యవసాయం, అటవీ, గనులు, మౌలిక సదుపాయాలు, పర్యాటకం, ICT, సమాచార ప్రసారం, సేవలు ఉన్నాయి. పత్రాలు ఎంపిక చేసిన రూపం, కార్యకలాపాన్ని బట్టి మారతాయి. OCR సాధారణంగా దరఖాస్తు, స్థాపన ఒప్పంద పత్రం, నియమావళి, పౌరసత్వ ప్రతులు కోరుతుంది. విదేశీ స్థాపకుడికి అనుమతి, పాస్‌పోర్టు, కంపెనీ పత్రాలు, DOI అనుమతి లేదా సంయుక్త సంస్థ పత్రాలు అవసరమవచ్చు. DOI పరిశ్రమ నమోదుకు సాధారణంగా నిర్దేశిత Form A, ప్రాజెక్టు నివేదిక, స్థాపన ధ్రువపత్రం, ఒప్పంద పత్రాలు, పౌరసత్వం లేదా పాస్‌పోర్టు పత్రాలు, రంగానుసార అనుమతి అవసరం. IEE లేదా EIA కూడా కోరవచ్చు. ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడి (FDI)కి సాధారణంగా పెట్టుబడికి ముందు DOI లేదా FITTA అనుమతి, IMIS నమోదు, ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదన, వర్తిస్తే సంయుక్త సంస్థ ఒప్పందం, పాస్‌పోర్టు లేదా కంపెనీ ప్రొఫైల్, బ్యాంకు విశ్వసనీయత ధ్రువపత్రం అవసరం. FDI అనుమతి తర్వాత సాధారణంగా 35 రోజుల్లో పరిశ్రమ నమోదు పూర్తి చేయాలి; ఆలస్యమైతే గడువు పొడిగింపు కోరాలి. నమోదు రుసుములు రూపం, అధీకృత లేదా స్థిర మూలధనంపై మారతాయి. OCR ప్రైవేట్ కంపెనీ రుసుము అధీకృత మూలధనం NPR 100,000 వరకు NPR 1,000; NPR 2,500,001 నుంచి NPR 10,000,000 వరకు NPR 16,000; అంతకంటే ఎక్కువకు ప్రగతిశీల పట్టిక వర్తిస్తుంది. NPR 10,000,000 వరకు మూలధనమున్న పబ్లిక్ కంపెనీ NPR 40,000 చెల్లిస్తుంది. DOI ఏక యాజమాన్య పరిశ్రమ నమోదు సాధారణంగా NPR 1,000–50,000, పునరుద్ధరణ NPR 600–15,000. భాగస్వామ్య నమోదు NPR 600–15,000, పునరుద్ధరణ NPR 100–300. పారిశ్రామిక సంస్థల చట్టం ప్రకారం సూక్ష్మ పరిశ్రమ నమోదు రుసుము మినహాయింపు ఉంది. స్థానిక పన్ను, అనుమతులు, పునరుద్ధరణలు మునిసిపాలిటీ, కార్యకలాపం, ప్రదేశాన్ని బట్టి మారతాయి; ఒకే జాతీయ మొత్తం లేదు. పన్ను రేట్లు, రాయితీలు సంబంధిత ఆర్థిక చట్టం, IRD నియమాల ప్రకారం ఉంటాయి; సంబంధిత సంవత్సరానికి తనిఖీ చేయాలి. కంపెనీ నేపాలీ లేదా ఆంగ్లంలో ద్వంద్వ నమోదు విధానంతో ఖాతాలు నిర్వహించి, నిజమైన ఆర్థిక స్థితిని చూపి, వర్తించే అకౌంటింగ్ ప్రమాణాలను పాటించాలి. నమోదిత ఆడిటర్‌తో వార్షిక ఆడిట్ చేయించాలి. ప్రైవేట్ కంపెనీ సాధారణంగా ఆర్థిక సంవత్సరం ముగిసిన ఆరు నెలల్లో ఆడిట్ చేసిన ఆర్థిక నివేదికలను OCRకు సమర్పిస్తుంది. పబ్లిక్ కంపెనీ వార్షిక సాధారణ సమావేశం తర్వాత 30 రోజుల్లో వార్షిక పత్రాలను సమర్పిస్తుంది. వాటాదారు, డిబెంచర్ రికార్డులు, వార్షిక రిటర్నులు, డైరెక్టర్, ఆడిటర్ నివేదికలు, చట్టబద్ధ మార్పులను నిర్వహించి గడువులో CAMIS ద్వారా సమర్పించాలి. PAN కింద ఆదాయపు పన్ను రిటర్ను సాధారణంగా ఆదాయ సంవత్సరం ముగిసిన మూడు నెలల్లోపు దాఖలు చేయాలి. VAT, ఎక్సైజ్ రిటర్నులు, చెల్లింపులు సంబంధిత IRD విధానాన్ని అనుసరిస్తాయి. పరిశ్రమ DOI లేదా సంబంధిత పరిశ్రమ రిజిస్ట్రార్‌కు వార్షిక ప్రగతి నివేదిక ఇవ్వాలి; స్థానిక పునరుద్ధరణలు స్థానిక నియమాల ప్రకారం ఉంటాయి. వృద్ధి చర్యల్లో పన్ను లేదా కస్టమ్స్ ప్రోత్సాహకాలు, రాయితీలు, పరిశోధన, అభివృద్ధి మినహాయింపులు, ఉత్పాదకత లేదా పారిశ్రామిక ఆస్తి ఖర్చులు ఉండవచ్చు; అర్హత ప్రస్తుత చట్టం, కార్యకలాపంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మహిళ యాజమాన్యంలోని ఏక పరిశ్రమ లేదా సంస్థకు పారిశ్రామిక సంస్థల చట్టం కింద అదనపు సౌకర్యాలు ఉండవచ్చు. Startup Enterprise Loan వర్తించే DOI పిలుపు ప్రకారం అర్హ భాగస్వామ్య సంస్థలు లేదా కంపెనీలకే; PAN లేదా వార్డు నమోదు ఉన్నంత మాత్రాన అర్హత రాదు. సూచించిన DOI FAQ ప్రకారం ఒకే వాటాదారు కంపెనీకి రుణం అందుబాటులో లేదు. రుణం ప్రాజెక్టు ఆధారితం, గరిష్ఠంగా 3% వడ్డీతో ఏడేళ్ల వరకు ఉండవచ్చు; బడ్జెట్, ప్రస్తుత పిలుపుకు లోబడి ఉంటుంది. బ్యాంకు, రుణ ఉత్పత్తి నిబంధనలు వ్యాపార నమోదుకు వేరు. వాటా బదిలీ, ప్రయోజనకర యజమాని లేదా వాటాదారు మార్పు, మూలధనం పెంపు లేదా తగ్గింపు, పేరు లేదా వ్యాపార లక్ష్య మార్పు, కంపెనీ రకం మార్పు, విలీనం, నమోదు రద్దు వంటి మార్పులను OCR, CAMIS ద్వారా నిర్వహిస్తారు. విలీన దరఖాస్తు సాధారణంగా తీర్మానం తర్వాత 30 రోజుల్లో దాఖలు చేయాలి. వాటా బదిలీకి DOI, Nepal Rastra Bank లేదా రంగ నియంత్రణ సంస్థ అనుమతి కూడా అవసరమవచ్చు. FDI వాటా కొనుగోలుకు సంబంధిత DOI ప్రక్రియ, වර්තමාන వాటాదారు ලැයිස්තුව, ഓഡിറ്റ് කළ കണക്ക്, നികുതി ക്ലിയറൻസ് എന്നിവ ആവശ്യപ്പെടാം. DOI வழிகாட்டுதல் பொதுவாக NPR 20,000,000 குறைந்தபட்ச FDI அளவைப் பயன்படுத்துகிறது; துறை விலக்குகள், விதிவிலக்குகளை தற்போதைய நிலையில் சரிபார்க்க வேண்டும். వ్యాపారం మూసివేయాలంటే కార్యకలాపం నిలిపివేయడం మాత్రమే సరిపోదు. పరిశ్రమ నిలిపివేత లేదా మూసివేతను సాధారణంగా 30 రోజుల్లో రిజిస్ట్రార్‌కు తెలియజేసి, నమోదు రద్దు, పన్ను, ఇతర ప్రభుత్వ బకాయిలు పరిష్కరించాలి. వర్తించినప్పుడు CAMIS, OCR ద్వారా, ప్రత్యేక నమోదు రద్దు ఆదేశం 2082 సహా, కంపెనీ రద్దు చేయాలి. IRD, స్థానిక స్థాయి, DOI, రంగ నియంత్రణ సంస్థతో కూడిన బకాయిలను పరిష్కరించాలి. ఆస్తులు, ఉద్యోగులు, రుణదాతలు, పన్ను క్లియరెన్స్, అనుమతులకు విడివిడిగా చర్య అవసరం. దివాలా ప్రక్రియ దివాలా చట్టం, లిక్విడేటర్ విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో స్థానిక అధికార సంస్థ, ప్రాదేశిక నియమాలు, రుసుములు, పునరుద్ధరణ తేదీలు, సేవల ప్రాప్తి మారవచ్చు; కార్యకలాపం, ప్రదేశానికి బాధ్యత వహించే కార్యాలయాన్ని నిర్ధారించాలి.