ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ

ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨਿਯਮਿਤ ਭੁਗਤਾਨਾਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਬਜਟ ਮੱਦਾਂ ਭੋਜਨ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ, ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦਾ ਇੰਧਨ, ਆਵਾਜਾਈ, ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ, ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਰਚ ਮੱਦ ਹੈ, ਪਰ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੱਸਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ: ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਨੇ ਖਪਤ ਦਾ 38.9% ਭੋਜਨ ’ਤੇ ਖਰਚਿਆ, ਜਦਕਿ ਪੇਂਡੂ ਮਧੇਸ਼ ਨੇ 59.4%। ਕਿਰਾਇਆ ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ 17.8% ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਧੇਸ਼ ਵਿੱਚ 8.8% ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 8.5% ਅਤੇ 3.2% ਸੀ। 2022/23 ਦੇ ਨੇਪਾਲ ਜੀਵਨ-ਮਿਆਰ ਸਰਵੇਖਣ 4 ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਕਈ ਗੈਰ-ਭੋਜਨ ਖਰਚੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ। ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖਪਤ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਭੱਤੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। 2023 ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ 2022/23 ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਨਾ NRs. 72,908 ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਲਈ NRs. 35,029, ਅਰਥਾਤ ਲਗਭਗ NRs. 2,919 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਭੋਜਨ ਲੋੜਾਂ ਲਈ NRs. 37,879 ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ NRs. 129,934 ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਧੇਸ਼ ਵਿੱਚ NRs. 47,344 ਸੀ। ਇਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ, ਪੂਰੇ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਬਜਟ ਨਹੀਂ। ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਕਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸੇਵਾ ਲੋੜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਿਣਣੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਖਰਚੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਸੂਬੇ, ਘਰ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਸਹੂਲਤਾਂ, ਕਰਾਰ, ਸ਼ਾਮਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਾਇਆ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਖਰਚੇ ਵੱਖਰੇ ਦਰਜ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤ-ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਬਿੱਲ ਨੇਪਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਅਥਾਰਟੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਐਂਪੀਅਰ ਅਤੇ ਖਪਤ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਢਾਂਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 230-ਵੋਲਟ ਘਰੇਲੂ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਲਈ 0 ਤੋਂ 20 kWh ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਾਸਿਕ ਫੀਸ 5A ਲਈ NRs. 30 ਤੋਂ 60A ਲਈ NRs. 125 ਤੱਕ ਹੈ। ਦਰਜ ਊਰਜਾ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ 21 ਤੋਂ 30 kWh ਲਈ NRs. 6.5 ਪ੍ਰਤੀ kWh, 31 ਤੋਂ 50 kWh ਲਈ NRs. 8 ਅਤੇ 51 ਤੋਂ 100 kWh ਲਈ NRs. 9.5 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਸੇਵਾ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਦਰ-ਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਟੈਂਕਰ ਅਤੇ ਬੋਤਲਬੰਦ ਪਾਣੀ ਵੱਖਰੇ ਖਰਚੇ ਹਨ। ඉන්ධਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਕਾਠਮੰਡੂ, ਪੋਖਰਾ ਅਤੇ ਦੀਪਾਯਲ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਲਈ NRs. 200 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਅਤੇ LPG ਸਿਲੰਡਰ ਲਈ NRs. 2,060 ਸਨ। ਕੁਝ ਡਿਪੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ NRs. 197.5 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਸਨ। ਅਸਲ ਆਵਾਜਾਈ ਖਰਚਾ ਯਾਤਰਾ, ਭੂ-ਆਕਾਰ, ਸੇਵਾ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਿਰਾਏ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਸ, ਜੀਪ, ਟੈਕਸੀ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਇੰਧਨ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਜਟ ਕਰੋ। ਦਰਸਾਏ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਢਾਂਚੇ ਹੇਠ ਮਾਧਿਮਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਮਾਸਿਕ ਟਿਊਸ਼ਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਪਰ ਵਰਦੀ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਦੇ ਖਰਚੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਕੂਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ—ਟਿਊਸ਼ਨ, ਸਾਲਾਨਾ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਖਾਣਾ—ਅਧੀਨ ਸਥਾਨਕ ਫੀਸਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਕੋਟਾ 500 ਤੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10%, 501 ਤੋਂ 800 ਲਈ 12% ਅਤੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਈ 15% ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲਾਗੂਕਰਨ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਕਰੋ। ਸਿਹਤ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਸਹਿ-ਭੁਗਤਾਨ, ਨਿੱਜੀ ਇਲਾਜ, ਦਵਾਈਆਂ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਪੈਕੇਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਸਵੈਛਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਗਦਾਨ NRs. 3,500 ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਲਾਭ ਸੀਮਾ NRs. 100,000 ਹੈ; ਹਰ ਵਾਧੂ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ NRs. 700 ਅਤੇ ਸੀਮਾ NRs. 20,000 ਵਧਦੀ ਹੈ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ NRs. 200,000 ਤੱਕ। 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਸਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਭੁਗਤਾਨ 10% ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 20% ਹੈ; ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਅਪਵਾਦ ਹਨ। ਪਹੁੰਚ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੈਫ਼ਰਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭੱਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖਰਚੇ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੇ ਘਰਾਣਾ ਬਜਟ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਦਰਜ ਮਾਸਿਕ ਰਕਮਾਂ ਵਿੱਚ 70 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ NRs. 4,000, ਇਕੱਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਲਿਤ ਜਾਂ ਕਰਨਾਲੀ ਦੇ 60 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ NRs. 2,660, ਪੂਰੀ ਅਪੰਗਤਾ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ਹੇਠ ਮੂਲਵਾਸੀ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ NRs. 3,990 ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪੰਗਤਾ ਲਈ NRs. 2,128 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿਰਧਾਰਤ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਾਲ ਭੱਤਾ NRs. 532 ਹੈ। ਯੋਗਤਾ, ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਰਡ ਜਾਂ ਸਿਸਟਮ ਰਿਕਾਰਡ ਪਹੁੰਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੰਚਾਰ ਨਿਯਮਿਤ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖਰਚਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇਪਾਲ ਟੈਲੀਕਾਮ FTTH ਪਲਾਨ 50 Mbps ਲਈ NRs. 815 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ, 100 Mbps ਲਈ NRs. 1,150, 150 Mbps ਲਈ NRs. 1,250 ਅਤੇ 200 Mbps ਲਈ NRs. 1,600 ਸਨ; ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ NRs. 500 ਸੀ। ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਪਲਾਨ 50 Mbps ਲਈ NRs. 8,499 ਅਤੇ 100 Mbps ਲਈ NRs. 11,499 ਸਨ। ਨੇਪਾਲ ਟੈਲੀਕਾਮ GSM ਪੋਸਟਪੇਡ ਦੀ ਲਾਗਤ NRs. 300 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ NRs. 300 ਟਾਕ ਟਾਈਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ SIM ਸਰਗਰਮੀ ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰਕਮ NRs. 500 ਹੈ। ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਡੇਟਾ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪੈਕੇਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਥਾਨ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਗ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਹਾਰਕ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮਾਸਿਕ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ, ਮੁਰੰਮਤ, ਬਿਮਾਰੀ, ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਖਰਚੇ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇੰਧਨ ਕੀਮਤ ਵਾਧੇ ਵਰਗੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਖਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਅਸਲ ਕਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਯੂਟਿਲਿਟੀਜ਼ ਜੋੜੋ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਰਕਮ ਰੱਖੋ। ਨੇਪਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਖਪਤਕਾਰ ਕੀਮਤ ਵਾਧਾ 1.68% ਦਰਜ ਕੀਤਾ; ਗੈਰ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ 3.95%, ਸਿੱਖਿਆ 7.67%, ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ 2.26% ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ 2.59% ਵਧੇ। ਇਸ ਲਈ ਬਜਟ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤਾਂ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਾਂ, ਸੇਵਾ-ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂਚੋ। ਬੈਂਕਿੰਗ, ਕਰਜ਼ੇ, ਕਰਜ਼ਾ ਸੇਵਾ, ਵਿਆਜ, ਕਰ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦਰ ਵੱਖਰੇ ਵਿੱਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ; ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਮੱਦਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰੋ।