नेपालको इतिहास

काठमाडौं उपत्यका बसोबास, धर्म, हस्तकला र व्यापारको महत्त्वपूर्ण केन्द्र बन्यो। लिच्छवि काल अभिलेख, मन्दिरका जग र दक्षिण एसियासँगका व्यापक सम्बन्धका लागि परिचित छ। त्यसपछिका मल्ल राज्यहरूले काठमाडौं, पाटन र भक्तपुरमा विशिष्ट सहरी संस्कृतिको विकास गरे। उपत्यकाबाहिरका समुदाय र राज्यहरूले पनि हिमाली क्षेत्रको इतिहासलाई आकार दिए; तीमध्ये तिब्बत र उत्तरी भारतीय मैदानसँग जोडिएका क्षेत्रहरू पनि थिए। अठारौँ शताब्दीमा पृथ्वीनारायण शाह र उनका उत्तराधिकारीहरूले गोरखा राज्य विस्तार गरे र अहिलेको नेपालको ठूलो भूभागलाई एउटै राजनीतिक अधिकारअन्तर्गत ल्याए। शाह राजतन्त्र त्यसपछिका अवधिमा कायम रह्यो, यद्यपि सत्ता प्रायः प्रभावशाली परिवार र राजनीतिक समूहहरूले नियन्त्रण गर्थे। सन् १८४६ को कोत पर्वपछि स्थापित राणा शासनमा शाह राजा औपचारिक राजा रहे, जबकि कार्यकारी सत्ता वंशानुगत राणा प्रधानमन्त्रीहरूको हातमा थियो। राजा त्रिभुवनको समर्थनमा भएको राजनीतिक दबाब र सशस्त्र आन्दोलनपछि सन् १९५१ मा राणा शासनको अन्त्य भयो। जनआन्दोलनपछि नेपालले सन् १९९० मा संसदीय संविधान अपनायो। तर राजनीतिक अस्थिरता, सामाजिक असमानता र समाधान नभएका मागहरूले सन् १९९६ देखि २००६ सम्म माओवादी द्वन्द्वमा योगदान गरे। शान्ति प्रक्रियाले सन् २००८ मा राजतन्त्रको अन्त्य गर्‍यो र नेपाललाई गणतन्त्र बनायो। सन् २०१५ को संविधानले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतान्त्रिक राज्यका रूपमा परिभाषित गर्‍यो र सार्वजनिक अधिकार संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय तहमा पुनर्गठन गर्‍यो। त्यसैले नेपालको इतिहास बुझ्न राजनीतिक सत्तामा भएका परिवर्तनसँगै क्षेत्रीय समुदाय, धार्मिक अभ्यास, बसाइँसराइ, व्यापार र ऐतिहासिक स्रोतहरूको संरक्षणमा पनि ध्यान दिनुपर्छ।