নেপালত জীৱনৰ পৰ্যায়সমূহ

নেপালত জীৱনৰ প্ৰতিটো পৰ্যায়ৰ বিষয়ৰ বাবে একক কৰ্তৃপক্ষ নাই। ফেডাৰেল, প্ৰাদেশিক আৰু স্থানীয় চৰকাৰ, ৱাৰ্ড, বিদ্যালয়, স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক-সেৱা প্ৰদানকাৰী, পৰিয়াল আৰু সমাজে পৃথক ভূমিকা পালন কৰে; সেয়ে স্থানভেদে প্ৰৱেশ আৰু কাৰ্যকৰীকৰণ বেলেগ হ’ব পাৰে। শৈশৱত बालबालिका-ৰ পৰিচয়, জন্ম পঞ্জীয়ন, প্ৰাথমিক শৈশৱ বিকাশ, যত্ন, সুৰক্ষা, শিক্ষা, খেল আৰু অংশগ্ৰহণৰ অধিকাৰ আছে। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ আগতে সাধাৰণতে চাৰি বছৰ বয়সৰ পৰা এবছৰীয়া প্ৰাথমিক শৈশৱ বিকাশ হয়। আইনী কাঠামো অনুসৰি ১–৮ শ্ৰেণী বাধ্যতামূলক আৰু বিনামূলীয়া, আৰু ৯–১২ শ্ৰেণী বিনামূলীয়া; প্ৰাসংগিক আইন অনুসৰি দলিত শিশুৱে বৃত্তিসহ বিনামূলীয়া শিক্ষাৰ অধিকাৰ পায়। জন্ম পঞ্জীয়ন সাধাৰণতে ৩৫ দিনৰ ভিতৰত ৱাৰ্ডত বা স্থানীয় পঞ্জীয়কৰ ওচৰত বিনামূল্যে কৰা হয়। পলমকৈ পঞ্জীয়ন কৰিলে মাচুল লাগিব পাৰে। শিশুৰ পুষ্টি ভাট্টাৰ আবেদনত জন্ম প্ৰমাণপত্ৰ আৰু পিতৃ-মাতৃ বা যত্নদাতাৰ নাগৰিকত্বৰ নথি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমানৰ ভাট্টা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল আৰু জিলাৰ পাঁচ বছৰৰ তলৰ শিশু আৰু দেশজুৰি দলিত পৰিয়ালৰ শিশুক সামৰে; প্ৰতিগৰাকী মাতৃৰ সৰ্বাধিক দুটা শিশুৰ বাবে মাহে Rs 532। যুৱসকলৰ পথত বিদ্যালয় বা উচ্চ শিক্ষা, বৃত্তিমূলক দক্ষতা, নিয়োগ, স্বনিয়োজন, যুৱ নেটৱৰ্ক আৰু ক্লাব, পৰামৰ্শ, নেতৃত্বৰ কাৰ্যকলাপ আৰু ৰেহাইমূলক যুৱ উদ্যোগ ঋণ আছে। বয়সৰ সংজ্ঞা একে নহয়: ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ নীতি ২০৮২-ত ১৮–৩৫ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ পৰিষদ আইন २०७२-ত ১৬–৪० ধৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ পৰিষদ আৰু যুৱ তথা ক্ৰীড়া মন্ত্ৰালয়ে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী চলায়; সময়সীমা, খৰচ আৰু লক্ষ্য গোট প্ৰতিটো জাননীৰ চৰ্ত অনুসৰি হয়। কিছুমান কাৰ্যসূচীয়ে মহিলা, আদিবাসী জনজাতি, মধেশী, দলিত, মুছলমান, সংঘাত-প্ৰভাৱিত আৰু প্ৰতিবন্ধী আবেদনকাৰী বা কৰ্ণালী আৰু আন অসুবিধাগ্ৰস্ত অঞ্চলৰ লোকক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে। নেপালত প্ৰাপ্তবয়স্কতাৰ বাবে একক আইনী আৰম্ভণিৰ বয়স নাই। ব্যৱহাৰিক মাইলৰ খুঁটিসমূহৰ ভিতৰত যোগ্যতা পূৰণ কৰিলে ১৬ বছৰৰ পৰা নাগৰিকত্বৰ আবেদন, ১৮ বছৰৰ পৰা ভোটদান আৰু ২০ বছৰৰ পৰা বিবাহ আছে। নাগৰিকত্বৰ আবেদনত সাধাৰণতে মুখ্য জিলা বিষয়া, স্থানীয় পৰামৰ্শ আৰু বংশৰ প্ৰমাণ লাগে। কাম, পেছাদাৰী কাৰ্যকলাপ আৰু ব্যৱসায়ৰ অধিকাৰ পৃথক নিয়মে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ১৪ বছৰৰ তলৰ শিশুক কাম কৰোৱা নিষিদ্ধ; বিপজ্জনক কাম শিশুৰ বাবে নিষিদ্ধ, আৰু নাবালকৰ আন কামতো অতিৰিক্ত সুৰক্ষা আৰু নথিৰ চৰ্ত আছে। বিশেষকৈ বয়োজ্যেষ্ঠ আৰু নিজৰ যত্ন ল’ব নোৱাৰা লোকৰ বাবে পাৰিবাৰিক যত্ন আৰু সামাজিক সহায় গুৰুত্বপূৰ্ণ। ৬০ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ ব্যক্তিক ज्येष्ठ नागरिक বোলা হয়। জ্যেষ্ঠ নাগৰিক আইন অনুসৰি পৰিয়ালৰ যত্নৰ দায়িত্ব আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্ব আছে; বিনামূলীয়া বা মাচুলযুক্ত যত্নকেন্দ্ৰ বা দিন-সেৱা কেন্দ্ৰও থাকিব পাৰে। সামাজিক সুৰক্ষা ভাট্টা আইনী বয়স-শ্ৰেণীৰ পৰা পৃথক: দেশজুৰি ৭০ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকে মাহে Rs 4,000 পায়, আনহাতে ৬০ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ দলিত লোক আৰু পূৰ্বৰ কৰ্ণালী জিলাৰ ৬০ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকে মাহে Rs 2,660 পায়। নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ আৰু প্ৰয়োজনীয় প্ৰ-পত্ৰসহ স্থায়ী ৱাৰ্ডত আবেদন কৰিব লাগে। ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছত পৰৱৰ্তী মাহৰ পৰা পৰিশোধ আৰম্ভ হয়; শ্ৰাৱণ বা ভাদ্ৰ মাহৰ শেষৰ ভিতৰত বছৰি নবীকৰণ লাগে। কেৱল এটা যোগ্য শ্ৰেণীৰ ভাট্টাহে পাব পাৰি; স্থান সলনি কৰিলে স্থানান্তৰ নথি আৰু নতুন ৱাৰ্ডত পঞ্জীয়ন লাগে। যত্ন-নিৰ্ভৰতা সহায় খণ্ডিত। স্থানীয় চৰকাৰে প্ৰতিবন্ধী পৰিচয়-পত্ৰ দিয়ে; অৱদানবিহীন ভাট্টাৰ ভিতৰত ৰঙা শ্ৰেণী A কাৰ্ডসহ সম্পূৰ্ণ প্ৰতিবন্ধিতাৰ বাবে মাহে Rs 3,990 আৰু নীলা শ্ৰেণী B কাৰ্ডসহ গুৰুতৰ প্ৰতিবন্ধিতাৰ বাবে Rs 2,128 অন্তৰ্ভুক্ত। আবেদনত প্ৰতিবন্ধী পৰিচয়-পত্ৰ, নাগৰিকত্বৰ নথি বা জন্ম পঞ্জীয়ন লাগে। ৯০ বছৰৰ অধিক বয়সৰ লোক, সম্পূৰ্ণ প্ৰতিবন্ধী লোক বা নিজৰ যত্ন ল’ব নোৱাৰা লোকৰ বাবে অভিভাৱক, माथवर বা যত্নদাতাই আবেদন বা বেংকৰ ব্যৱস্থা কৰিব পাৰে। উপলব্ধ তথ্যই সাৰ্বজনীন ৰাষ্ট্ৰীয় দীৰ্ঘম্যাদী যত্ন বা যত্ন-ভাট্টা প্ৰতিষ্ঠা নকৰে; পৰিয়ালৰ যত্ন, যত্নকেন্দ্ৰ, দিন-সেৱা কেন্দ্ৰ আৰু স্থানীয় প্ৰশাসনে ব্যৱহাৰিক বিকল্প দিয়ে, যাৰ উপলব্ধতা আৰু খৰচ অঞ্চলভেদে বেলেগ। দায়িত্বশীল পৰিয়ালৰ সদস্য বা ব্যক্তিয়ে ব্যক্তিগত ঘটনা ৩৫ দিনৰ ভিতৰত স্থায়ী ৱাৰ্ডত বা য’ত ঘটনা ঘটিছে তাত জনাব লাগে। পঞ্জী আৰু প্ৰমাণপত্ৰই পৰিচয়, বিদ্যালয়ত ভৰ্তি, নাগৰিকত্ব, নিৰ্বাচন, বিবাহ আৰু সামাজিক সুৰক্ষাত সহায় কৰে। ছয় মাহতকৈ অধিক সময়ৰ স্থানান্তৰো পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। শিশু-সুৰক্ষাৰ সংকটত বিনামূলীয়া 1098 শিশু হেল্পলাইনে উদ্ধাৰ, পৰামৰ্শ, অস্থায়ী আশ্ৰয় বা সুৰক্ষা, পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰমিলন আৰু সামাজিক বা প্ৰতিষ্ঠানগত পুনৰ সংহতিৰ ব্যৱস্থা কৰিব পাৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু অধিকাৰ পৰিষদে স্থানীয় চৰকাৰ, আৰক্ষী, শিশু-সুৰক্ষা সেৱা, শিশু কল্যাণ বিষয়া আৰু শিশু আদালতৰ সৈতে সমন্বয় কৰে। বয়োজ্যেষ্ঠ ব্যক্তি বা যত্ন-সংকটৰ সহায় অধিক খণ্ডিত; সাধাৰণতে ৱাৰ্ড, অভিভাৱক বা যত্নদাতা আৰু প্ৰাসংগিক সামাজিক-সুৰক্ষা প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰা আৰম্ভ হয়।