నేపాల్‌లో రాజ్యం

రాజ్యాంగం సార్వభౌమాధికారాన్ని, రాజ్యాధికారాన్ని నేపాల్ ప్రజల్లో ఉంచుతుంది; ప్రాథమిక హక్కులు, చట్టపాలన, ప్రభుత్వ సంస్థల మధ్య నియంత్రణలను కాపాడుతుంది. రాష్ట్రపతి దేశాధినేత; ప్రధానమంత్రి, మంత్రిమండలి సమాఖ్య కార్యనిర్వాహక శాఖకు నాయకత్వం వహిస్తారు. సమాఖ్య పార్లమెంటులో ప్రతినిధుల సభ, శాశ్వత జాతీయ సభ ఉంటాయి. సుప్రీంకోర్టు అత్యున్నత న్యాయస్థానం; దానికి ఉన్నత, జిల్లా కోర్టులు తోడ్పడతాయి. ప్రావిన్సులు, స్థానిక స్థాయిలకు తమ సభలు, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. నేపాల్‌లో మూడు ప్రభుత్వ స్థాయిలున్నాయి: సమాఖ్య, ప్రావిన్షియల్, స్థానిక. దేశంలో పరిపాలనా విభాగాలుగా 77 జిల్లాలు, 77 జిల్లా సమన్వయ కమిటీలు ఉన్నాయి. స్థానిక ప్రభుత్వంలో ఆరు మహానగరాలు, 11 ఉపమహానగరాలు, 276 நகராட்சிகள், 460 கிராம நகராட்சிகள் உள்ளன. கூட்டாட்சி விவகாரங்கள் மற்றும் பொது நிர்வாக அமைச்சகம் உள்ளூர் அரசுத் திறன், சேவை எளிதாக்கம், அரசுகளிடையேயான ஒருங்கிணைப்புக்கு ஆதரவளிக்கிறது. பிரதமர் அலுவலகமும் அமைச்சரவையும் அமைச்சரவைப் பணிகள், அரசுப் பொறுப்புகள், கூட்டாட்சி உறவுகள், தேசிய பாதுகாப்பு, டிஜிட்டல் நிர்வாகம் ஆகியவற்றை ஒருங்கிணைக்கின்றன. రాజ్యాంగంలోని 5, 6, 7, 8, 9వ షెడ్యూళ్లు ప్రత్యేక, భాగస్వామ్య అధికారాలను కేటాయిస్తాయి. అందువల్ల ప్రతి విధిని సమాఖ్య, ప్రావిన్షియల్, స్థానిక ప్రభుత్వాలు ఒకే అధికార మార్గంలో నిర్వహించవు. అధికార పరిధి అతివ్యాప్తులను సమాఖ్య చట్టం, రంగ-నిర్దిష్ట చట్టం, ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయం పరిష్కరిస్తాయి. సేవను బట్టి సంబంధిత మంత్రిత్వశాఖ, ప్రావిన్స్ లేదా స్థానిక స్థాయిని సంప్రదించాలి; పత్రాలు, రుసుములు, చట్టబద్ధ ప్రక్రియ కూడా మారవచ్చు. పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ పరీక్షలు, సిఫారసుల ద్వారా సివిల్ సర్వీస్ నియామకాలు ప్రధానంగా జరుగుతాయి; ప్రావిన్షియల్, స్థానిక సిబ్బంది నియామకాలు సమాఖ్య లేదా ప్రావిన్షియల్ చట్టంపై కూడా ఆధారపడతాయి. ప్రతి ప్రభుత్వ స్థాయికి సమీకృత నిధి ఉంటుంది. స్వంత ఆదాయం, భాగస్వామ్య ఆదాయం, సహజ వనరుల రాయల్టీలు, బదిలీల ద్వారా నిధులు వస్తాయి. బదిలీల్లో ఆదాయ భాగస్వామ్యం, రాయల్టీ భాగస్వామ్యం, ఆర్థిక సమీకరణ, షరతులతో కూడిన, పరిపూరక, ప్రత్యేక గ్రాంట్లు ఉంటాయి. జాతీయ సహజ వనరులు, ఆర్థిక కమిషన్ ఆదాయ భాగస్వామ్యం, సమీకరణ, షరతులతో కూడిన గ్రాంట్ల ఆధారాలు, రుణ పరిమితులు, సహజ వనరుల ఆదాయ పంపిణీని సిఫారసు చేస్తుంది. 2026/27 ఆర్థిక సంవత్సరం బడ్జెట్ ప్రసంగం, ప్రభుత్వాల మధ్య బదిలీ వ్యవస్థ ప్రస్తుత ఆర్థిక పరిమితులను అందిస్తాయి; ఖచ్చితమైన మొత్తాలు ఆర్థిక సంవత్సరం, ప్రావిన్స్, స్థానిక స్థాయిని బట్టి మారుతాయి. ప్రజా సంస్థలు బడ్జెట్, కొనుగోలు, లెక్కలు, ఆడిట్, నివేదిక నియమాలనూ పాటిస్తాయి. పర్యవేక్షణను పలు సంస్థలు పంచుకుంటాయి. అధికార దుర్వినియోగ దర్యాప్తు కమిషన్ ప్రజా పదవుల్లో ఉన్నవారి అవినీతి, అధికార దుర్వినియోగాన్ని దర్యాప్తు చేసి కేసులు దాఖలు చేయవచ్చు. ఆడిటర్ జనరల్ కార్యాలయం సమాఖ్య, ప్రావిన్షియల్, స్థానిక కార్యాలయాలు, రాజ్యాంగ సంస్థలు, కోర్టులు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, భద్రతా సంస్థలను ఆడిట్ చేస్తుంది. ప్రజా ఖాతాల కమిటీతో సహా పార్లమెంటరీ కమిటీలు రాజకీయ పర్యవేక్షణ చేస్తాయి. జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ హక్కుల సమస్యలను దర్యాప్తు చేసి సిఫారసులు చేస్తుంది; జాతీయ సమాచార కమిషన్ ప్రజా సమాచార ప్రాప్యతను పర్యవేక్షిస్తుంది. రాజ్యాంగం అటార్నీ జనరల్, రాజ్యాంగ మండలి, ఇతర రాజ్యాంగ సంస్థలనూ ఏర్పాటు చేస్తుంది. రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ 27, సమాచార హక్కు చట్టం 2007 నేపాల్ పౌరులకు తమకు సంబంధించిన లేదా ప్రజా ప్రయోజన సమాచారాన్ని ప్రభుత్వ సంస్థల నుంచి కోరే హక్కు కల్పిస్తాయి. అభ్యర్థన సాధారణంగా సమాచార అధికారికి పంపాలి. సాధ్యమైతే సంస్థ వెంటనే సమాచారం విడుదల చేయాలి; లేకపోతే 15 రోజుల్లో. ప్రాణం లేదా భద్రతకు సంబంధించిన సమాచారానికి 24 గంటల గడువు. కోరినవారు నిర్దేశిత వాస్తవ ఖర్చు చెల్లిస్తారు. ఏడు రోజుల్లో సంస్థాధిపతికి ఫిర్యాదు, ఆపై 35 రోజుల్లో జాతీయ సమాచార కమిషన్‌కు అప్పీల్ చేయవచ్చు. సార్వభౌమాధికారం, ప్రాదేశిక సమగ్రత, జాతీయ భద్రత, ప్రజా శాంతి, నేర దర్యాప్తు, వాణిజ్య గోప్యత, వ్యక్తిగత గోప్యత, భద్రత వంటి అంశాలకు మినహాయింపులున్నాయి. భద్రతా బాధ్యతలూ విభజించబడ్డాయి. జాతీయ భద్రతా మండలి, ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం, మంత్రిమండలి జాతీయ భద్రతను సమన్వయం చేస్తాయి. రక్షణ మంత్రిత్వశాఖ, నేపాల్ సైన్యం బాహ్య రక్షణ, సార్వభౌమాధికారం, ప్రాదేశిక సమగ్రత, విపత్తు సహాయాన్ని నిర్వహిస్తాయి. గృహ మంత్రిత్వశాఖ, నేపాల్ పోలీసులు అంతర్గత భద్రత, ప్రజా శాంతి, నేర నివారణ లేదా దర్యాప్తును నిర్వహిస్తారు. సాయుధ పోలీసు దళం నేపాల్ సాయుధ ఘర్షణ, ఉగ్రవాదం, అల్లర్లు, సరిహద్దు భద్రత, విపత్తులు, రక్షిత ప్రాంతాలు లేదా వ్యక్తులకు మద్దతిస్తుంది. జాతీయ దర్యాప్తు విభాగం గూఢచార సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. పౌరులు సాధారణ ఆదేశ మార్గం ద్వారా కాకుండా, సంబంధిత అత్యవసర లేదా భద్రతా సంస్థను సంప్రదించాలి. ప్రజా అధికారులు చట్టబద్ధత, పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, ఆడిట్ సహకారం, హక్కుల పరిరక్షణకు బాధ్యత వహిస్తారు. ప్రతి సేవకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఒకే రుసుము లేదా గడువు లేదు: సంబంధిత స్థాయి, సేవా నియమాలు, అవసరమైన పత్రాలు, చట్టబద్ధ షెడ్యూల్ ప్రక్రియను నిర్ణయిస్తాయి. ఎన్నికలు, పౌర చట్ట వివాదాలు, చారిత్రక అభివృద్ధి ప్రధానంగా వేర్వేరు అంశాలు; అయినా నేపాల్ రాజ్య సంస్థలతో సంబంధం కలగవచ్చు.