నేపాల్‌లో సంప్రదాయాలు

నేపాలీ సంప్రదాయాలను స్థానిక పదాలైన పరంపర, సంస్కృతి, రీతి-రివాజ్‌లతో తరచుగా వివరిస్తారు. చాడ్‌పర్వ, జాత్రా పండుగ, ఊరేగింపు సంప్రదాయాలను సూచిస్తాయి; గుఠీ అనేది సమాజ ఆధారిత సంస్థ, ముఖ్యంగా ఖాట్మండు లోయలో మత, సామాజిక, పండుగ కార్యక్రమాలను నిర్వహించగలదు. కుటుంబాలు, దేవాలయ, మఠ కమిటీలు, సమాజ గుఠీలు, వంశ, జాతి సంఘాలు, గురువులు, కళాకారులు ప్రధాన సంరక్షకులు. సంస్కృతి, పర్యాటక, పౌర విమానయాన మంత్రిత్వశాఖ జాతీయ స్థాయిలో సమన్వయం చేస్తుంది; స్థానిక ప్రభుత్వాలు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పండుగ ఏర్పాట్లు, కొన్ని నమోదు పనులను నిర్వహిస్తాయి. పురావస్తు శాఖ, NFDIN, నేపాల్ అకాడమీ, గుఠీ సంస్థాన్‌లకు ప్రత్యేక పరిరక్షణ, పరిశోధన లేదా సంస్థాగత పాత్రలున్నాయి. వార్షిక సంప్రదాయాల్లో కుటుంబ పునర్మిళనం, టికా, ఆశీర్వాదాలు, పూజ, పంటతో సంబంధాలున్న దశైన్; కాక తిహార్, కుకుర్ తిహార్, గై తిహార్, లక్ష్మీ పూజ, म्ह పూజ, భాయ్ టికా, దీపాలు, పాటలతో కూడిన తిహార్ ఉన్నాయి. తీజ్‌లో సాధారణంగా మహిళల పాటలు, నృత్యం, ఉపవాసం, పుట్టింటి సందర్శనలు ఉంటాయి. ఖాట్మండు లోయలో ఇంద్ర జాత్రాలో కుమారి రథం, లఖే నృత్యాలు, డప్పులు, గుఠీ నిర్వహణ కలుస్తాయి. ఛఠ్ మధేశ్, తరాయ్ ప్రాంతాల్లో సూర్య, జల ఆచారాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంటుంది. జనై పూర్ణిమ, గై జాత్రా, బుద్ధ జయంతి, లోసార్, సాకేలా, ఉధౌలి-ఉభౌలి, వివాహ పంచమి, యోమరి పున్హి వేర్వేరు ప్రాంతీయ, సమాజ, మత ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంటాయి. జీవిత ఘట్టాల ఆచారాల్లో జననం, నామకరణం, పస్ని, యౌవనారంభ లేదా ఉపనయన వేడుకలు (బ్రతబంధ లేదా సమాజానుసారమైన సమాన ఆచారం), వివాహం, అంత్యక్రియలు, పితృ ఆచారాలు ఉండవచ్చు. దేశమంతా ఒకే క్రమం లేదు. ఆచార అధికారం, భాష, దుస్తులు, ఆహారం, సంగీతం సమాజం, ప్రాంతాన్ని బట్టి మారతాయి. వివాహంలో కుటుంబం ఏర్పాటు చేసిన జోడీ ఉండవచ్చు; అయితే నేపాల్‌లో చట్టబద్ధ కనీస వివాహ వయస్సు 20. జననం, వివాహం, మరణ సంఘటనలకు సంబంధిత స్థానిక స్థాయిలో నిర్వహించే నమోదు అవసరాలూ ఉంటాయి. ప్రాంతీయ ఆచరణ ఎంతో వైవిధ్యభరితం. హిమాలయ సమాజాల్లో షెర్పా, లోపా, మనాంగ్, టిబెటన్ బౌద్ధ లేదా బోన్‌కు సంబంధించిన సంప్రదాయాలు, లోసార్ లేదా మఠ చక్రాలు ఉండవచ్చు. కొండ ప్రాంతాల్లో గురుంగ్, మగర్, తమాంగ్, రాయ్, లింబు, థామీ సంప్రదాయాలున్నాయి. ఖాట్మండు లోయ నేవార్ హిందూ-బౌద్ధ ఆచార జీవితం, గుఠీ సంస్థలు, జాత్రా, పౌభా చిత్రకళ, లోహ, చెక్క పనికి ప్రసిద్ధి. తరాయ్, మధేశ్ సంప్రదాయాల్లో థారు, మైథిలీ, భోజ్‌పురి, అవధి ఆచారాలు ఉంటాయి; ఛఠ్, జితియా, హోలీ, మిథిలా కళ వాటికి ఉదాహరణలు. సంగీతం, నృత్యం పండుగలు, పంటలు, మత ఆచరణ, జీవిత ఘట్టాలు, సమాజ సమావేశాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. తూర్పులో మారునీ, చ్యాబ్రుంగ్, ధాన్, దిష్కా, హుర్రా, సాకేలా; పశ్చిమంలో దেউడా, మయూర్, ఘాటు, సోరఠీ; తరాయ్‌లో ఝిజియా, జట్జటిన్, బాలన్, లాఠీ ఉదాహరణలు. మాదల్, ఝ్యామ్టా, డప్పులు వంటి వాద్యాలు ఈ ప్రదర్శనలకు తోడ్పడతాయి. దుస్తులు, ఆభరణాలు ప్రాంతం, వాతావరణం, జాతి, ఆచార వినియోగాన్ని బట్టి మారతాయి; చీర, చోలో, దౌరా-సురువాల్, టికా, సిందూర్, పోటే, సమాజానుసారమైన దుస్తులు ఉదాహరణలు. చేతివృత్తుల్లో చెక్క, రాయి, లోహ చెక్కడం; పౌభా, థాంకా చిత్రకళ; మట్టి పాత్రలు; చేతిమగ్గం వస్త్రాలు; పష్మీనా, ఉన్ని; చేతితో చేసిన కాగితం; బుట్టలు; बाँस வேலை; நகைகள்; மிதிலா சுவர் ஓவியங்கள்; இனக்குழு ஆடைகள் அடங்கும். பரிமாற்றம் குடும்பப் பயிற்சி, குரு அல்லது பயிலுநர் முறையில் நடக்கிறது. வணிகப் பொருளாக விற்கப்படுவது மட்டும் ஒரு வாழும் மரபு என நிரூபிக்காது; கலாசார அறிவு, சமூகப் பயன்பாடு, பரிமாற்ற முறையும் முக்கியம். சுற்றுலா, சந்தைகள் பரிமாற்றத்தை ஆதரிக்கலாம்; அதே நேரத்தில் வடிவமைப்பு, பொருட்கள், பயன்பாட்டையும் மாற்றலாம். பங்கேற்பு பொதுவாக குடும்பம், சமூக அழைப்பு, குஃதி, கோவில் அல்லது மடம், உள்ளூர் திருவிழாக் குழு வழியாக நடக்கும். பொது ஜாத்ராக்கள் பொதுவாக திறந்திருக்கும்; ஆனால் கோவில் அணுகல், சடங்கு பங்கு அல்லது புனித நிகழ்வுக்கு சமூக அல்லது மத விதிகள் கட்டுப்பாடு விதிக்கலாம். புகைப்படம், காலணி, உணவு தொடுதல், வலஞ்சுழி சுற்றுதல் ஆகியவை இடத்துக்குரிய அறிவுறுத்தல்களைப் பின்பற்றும். பரிசு, தட்சிணை, காணிக்கை, உடை, விருந்து, பயணம், கைவினைப் பொருட்கள் ஆகியவற்றுக்கான செலவுகள் மாறுபடும். பொதுத் திருவிழாக்களுக்கு பொதுவாக ஒரே நுழைவுக் கட்டணம் கிடையாது; ஆனால் பாரம்பரியத் தளம் தனிக் கட்டணம் வசூலிக்கலாம். தேதிகள் நேபாளி அல்லது சந்திர-சூரிய நாட்காட்டியைப் பின்பற்றுவதால் ஆண்டுதோறும் மாறும்; நகராட்சிகள் நிகழ்ச்சிக்கேற்ப போக்குவரத்து அல்லது பாதுகாப்பு ஏற்பாடுகளைச் செய்யலாம். నేపాల్ రాజ్యాంగం భాషల వినియోగం, సాంస్కృతిక జీవితంలో భాగస్వామ్యం, భాష, లిపి, సంస్కృతి, వారసత్వ పరిరక్షణను కాపాడుతుంది. సాంస్కృతిక ఆచరణ సమానత్వం, సమ్మతి, మహిళల రక్షణ, హింస నిషేధం, కుల ఆధారిత వెలివేత, వివక్ష నిషేధాలను అధిగమించదు. నేపాల్ 2010లో UNESCO 2003 కన్వెన్షన్‌ను ఆమోదించింది; జాతీయ అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితా ప్రాజెక్టు 2026–2028కు జాబితా చేయబడింది. వలస, పాఠశాల విద్య, పట్టణ జీవనం, పర్యాటకం, మీడియా, విపత్తులు సంక్రమణను బలహీనపరచవచ్చు; కుటుంబ బోధన, గురు శిక్షణ, పాఠశాలలు, అనౌపచారిక అభ్యాసం, సమాజ జాబితాలు, స్థానిక ప్రభుత్వ మద్దతు దాన్ని కొనసాగించడంలో తోడ్పడతాయి. మత సిద్ధాంతం మతం అంశానికి, వంటకాలు, పోషణ ఆహార అంశానికి, చారిత్రక వ్యాఖ్యానం చరిత్ర అంశానికి చెందుతాయి; పునరావృత సామాజిక ఆచారాన్ని వివరించాల్సినప్పుడే సంప్రదాయాలు వాటిని ప్రస్తావించవచ్చు.