Dîroka Holendayê

Dîroka Holendayê di deltaya nizm de pêş ket; çem, Deryaya Bakur û rêveberiya ava ku mirov dikir wê şekil didan. Bendav, kanal, zuhakirin û polderan niştecihbûn û çandiniyê gengaz dikir, lê lehî hîn jî xetereke girîng bû. Bajar, wîlayet û parêzgehên serdema navîn maf û serwerên xwe yên taybet hebûn. Bazirganî, keştiyariyê, çandinî, masîgirtin û pîşeyên jêhatî alîkar bûn ku bajar mezin bibin. Rêveberiya herêmî û lijneyên avê bûn awayên girîng ên hevkariya pratîkî. Di sedsalên şanzdeh û hivdehan de, nakokiya bi desthilatdariya Spanî û cudahiya olî bû sedema Komara Holandî. Ev serdem bazirganiya navneteweyî, zanist, huner, keştiyariyê û darayî pêş xist, lê şer, newekhevî, kolekarî û firehbûna kolonyalîstî jî tê de bûn. Paşê Holendayê bû dewleteke destûrî û padîşahî. Di sedsalên nozdeh û bîstem de, hêza siyasî, pîşesazîbûn, rêyên hesinî, perwerde, tevgerên karkeran û mezinbûna bajaran jiyana rojane guherandin. Almanya Nazy di Şerê Cîhanê yê Duyem de welat dagir kir. Cihû û komên din ên ku rastî zordariyê hatin, rastî zordarî û kuştinê hatin; hin kes li ber xwe dan, hevkarî kirin an jî hewl dan ku bijîn. Bîranîna şer hîn jî beşeke girîng a çanda giştî ye. Împaratoriya derveyî deryayê ya Holandî Holendayê bi Endonezya, Surînam, Karîb û herêmên din ve girêdida. Ev dîrok dewlemendî û bandor anî, lê tundûtîjî, kedxwariya bi zorê, îstîsmar û encamên domdar ji bo malbat û civakan jî tê de bûn. Piştî 1945, ji destdanîna koloniyan, koçberî, nûavakirin, siyasetên refahê, hevkariya Ewropî û tevgerên civakî welat ji nû ve şekil dan. Dêr hin bandorên xwe yên giştî winda kirin, di heman demê de ramanên derbarê wekheviyê, zayendê, kar û nasnameyê guherîn. Dîrok di navenda bajaran, perestgehan, arşîvan, bîrdaran, muzexaneyan, navan, çîrokên malbatan û cejnên herêmî de xuya ye. Komên cuda heman serdemê bi awayên cuda bi bîr tînin; ji ber vê yekê, dîroknivîsiya berpirsiyar zêdetirî yek dîtinê dihewîne.