Tarihin Nijar

Tarihin farkon Nijar da aka rubuta yana da alaƙa sosai da sauyin yanayin Sahara. A Gobero da ke Ténéré, al'ummomin mafarauta, masunta da masu tattara abinci sun rayu tsakanin kusan 7700 da 6200 K.Z.; makabartar yankin kuma ta samo asali kusan 7500 K.Z. Wani lokaci mai ƙarancin ruwa ya biyo baya daga kusan 6200 zuwa 5200 K.Z. Mutane sun dawo tsakanin kusan 5200 da 2500 K.Z., inda suka bar harsashi, ragowar kifaye, shanun daji da alamun fara kiwon shanu. Shaidu suna nuna sauyin al'umma, ba al'umma guda da ta ci gaba ba tare da yankewa ba. Zane-zane da sassaƙaƙƙun hotuna a kan duwatsu suna ƙara shaidar yankin, amma kwanan wata da fassarar su sun bambanta daga wuri zuwa wuri. Hulɗar kafin zuwan Musulunci ta ratsa Sahara ta hanyoyin da suka haɗa Fezzan, Hoggar, Aïr da sassan Nijar ta yau. Shaidun kayan tarihi da rubuce-rubuce ba su cika ba, saboda haka ba za a iya sake gina tsohon tarihin Nijar daga majiyoyin Rum da Bahar Rum kaɗai ba. Daga ƙarni na bakwai zuwa na goma sha ɗaya, Musulunci ya bazu ta kasuwanci, hanyoyin malamai da manyan masu mulki. Daga ƙarni na goma sha ɗaya zuwa na goma sha shida, Kanem-Bornu ya yi tasiri a yankin Tafkin Chadi, Songhai ya fi karkata yamma kusa da Gao, biranen Hausa sun yi tasiri a kudanci, Aïr kuma ya zama cibiyar yanki a arewa. Waɗannan yankuna ne masu tasiri da suka rufe juna, ba iyakokin ƙasa na zamani ba. Rubuce-rubucen Larabci da na Ajami, wato harsunan gida da aka rubuta da haruffan Larabci, suna ƙara wa tarihin baka, kayan tarihi da sauran rubuce-rubuce. Rashin rubutaccen bayani ba yana nufin al'umma ba ta da tarihi ba. Ya kamata a kwatanta tarihin baka, tarihin gida da ragowar kayan tarihi, domin kowanne yana adana wasu abubuwa, ra'ayoyi da gibi daban-daban. A ƙarni na goma sha biyar da na goma sha shida, Masarautar Aïr ta kafu a Agadez, wadda ta haɗa ayarin Sahara da kasuwannin Sahel. Al'ummomin Tuareg ma sun zauna a kusa da tsoffin sansanoni. Agadez ta adana unguwanni goma sha ɗaya na tarihi, gine-ginen tubalin laka, fadar Sarkin Musulmi, Babban Masallaci da hasumiyarsa ta tubalin laka mai tsayin mita 27. UNESCO ta rubuta cewa tsarin masarautar ya ci gaba, yayin da alaƙar kasuwanci, al'adu da sana'o'in birnin ta wuce ƙarni biyar. Tarihin Agadez, wanda aka fi sani da Y Tarichi, yana da amfani wajen nazarin ƙarni na goma sha biyar zuwa na goma sha bakwai. Manyan gida sun miƙa kwafin da suka tsira ga jami'an mulkin mallaka a farkon ƙarni na ashirin, kuma mai yiwuwa an gyara su saboda muradun manyan gida. Saboda haka masu bincike suna kwatanta su da rubuce-rubuce masu zaman kansu, tarihin baka, kayan tarihi da bayanan gudanarwa. A ƙarni na goma sha tara, hanyoyin Hausa da Sokoto, Bornu, Aïr da Tuareg sun haɗa sassa daban-daban na yankin. Yaƙin mamayar Faransa da mulkin soja ya faɗaɗa tun daga shekarun 1890. A kusan 1900 akwai yankin mulkin soja, sannan Colonie du Niger ta zama ɓangare na Afrique-Occidentale française a ranar 1 ga Yuli 1922. Haraji, sufuri, gudanarwa da iyakokin mulkin mallaka sun sake fasalin tsoffin alaƙar yankuna, yayin da juriya, tashin hankali da sulhun gida suka shafi yadda mulkin ya gudana. Nijar ta zama jamhuriya a ranar 18 ga Disamba 1958, ta kuma sami 'yancin kai a ranar 3 ga Agusta 1960 ƙarƙashin Hamani Diori. Zamanin yau ya haɗa da mulkin farar hula na jam'iyya ɗaya ƙarƙashin Diori daga 1960 zuwa 1974, gwamnatin soja ta Seyni Kountché bayan juyin mulkin 14 ga Afrilu 1974, da mulkin Ali Saibou tun daga 1987. Kundin tsarin mulkin 1989 ya dawo da tsarin jam'iyya ɗaya. Zanga-zangar ɗalibai da danniya a 1990 sun taimaka wajen buɗe hanyar siyasar jam'iyyu da yawa. Conférence nationale souveraine ta yi zama daga 29 ga Yuli zuwa 3 ga Nuwamba 1991; daga baya aka gudanar da zaɓen jam'iyyu da yawa, aka kafa Jamhuriya ta Uku a 1993. Rikice-rikicen Tuareg da Toubou a shekarun 1990 sun kai ga yarjejeniyar zaman lafiya ranar 24 ga Afrilu 1995 da ƙarin sulhu a 1998. Ibrahim Baré Mainassara ya karɓi mulki ta juyin mulkin 1996, aka kashe shi a 1999, sannan aka yi riƙon mulkin soja. Wani tawayen Tuareg ya faru daga 2007 zuwa 2009, rikicin kundin tsarin mulki ya biyo baya a 2009, Salou Djibo kuma ya jagoranci juyin mulkin 2010 da miƙa mulki ga sabon kundin tsarin mulki. Gwamnatocin farar hula sun mulki daga 2011 zuwa 2021, lokacin da Nijar ta samu miƙa mulki cikin lumana na farko. A ranar 26 ga Yuli 2023, Conseil national pour la sauvegarde de la patrie, ko CNSP, ya karɓi mulki ya dakatar da kundin tsarin mulki. Majalisar Ɗinkin Duniya da ECOWAS sun bayyana hakan a matsayin sauyin mulki da ya saɓa wa kundin tsarin mulki, yayin da bayanan hukuma na ƙasa suka gabatar da shi ta fuskar ikon ƙasa da sake gina tsarin. Charte de la Refondation ta samu matsayin kundin tsarin mulki a ranar 26 ga Maris 2025, ta kuma kafa wa'adin watanni 60 da za a iya tsawaitawa ko gyarawa. A 2026, bayanan hukuma na ƙasa suna ambaton CNSP, shugaban ƙasa, Conseil Consultatif de la Refondation da sauran hukumomin miƙa mulki. Tarihin yankuna yana da muhimmanci har yanzu. Aïr da Agadez, Ader da Zinder, yankunan Kogin Nijar da Songhai, yankunan Hausa na kudanci, da Diffa da tafkin Chadi suna da alaƙa da tarihi da al'adun tushe daban-daban. Sauyin yanayi ya shafi motsi da zama; hanyoyin Sahara da Sahel sun tallafa wa ciniki, Musulunci da rubutu; iyakokin mulkin mallaka kuma sun ɗora tsarin ƙasa na zamani a kan tsoffin dangantakar yankuna. Binciken tarihi da aikin kiyaye al'adu sun haɗa da Institut de recherches en sciences humaines a Université Abdou Moumouni da ke Niamey; aikin jami'ar kan kayan tarihi, tarihi, al'adun gargajiya da rubuce-rubuce; Musée National Boubou Hama; sashen al'adun gargajiya na Ma'aikatar Matasa, Wasanni da Al'adu; UNESCO da kundin tarihin al'adun gwamnati; da masu ruwa da tsaki na masarautu da al'ummomin gida. Ana iya tuntuɓar cibiyar binciken a bainar jama'a, kuma ta wallafa lokutan buɗewa Litinin zuwa Alhamis, 08:00 zuwa 17:00, da Juma'a, 08:00 zuwa 13:00. Gidan kayan tarihi yawanci a buɗe yake ga jama'a. Samun rubuce-rubuce, aiki a ma'ajiyar tarihi, tono kayan tarihi da aiki a wuraren kariya na iya buƙatar izinin hukuma ko takardar izini. Tafiya a arewa ko hamada kuma ta dogara da tsaro da shirye-shiryen sufuri. Doka 97-022 ta 30 ga Yuni 1997 da ƙa'ida 97-407 ta 10 ga Nuwamba 1997 sun kafa tsarin kariya, adanawa da bunƙasa al'adun gargajiya. Suna tallafa wa ƙirƙirar kundin bayanai, kare sahihanci, tuntubar al'umma da miƙa ilimin gine-gine da kiyayewa; ba sa ba da cikakken izinin tono ƙasa ko kwashe abubuwa. Babu kuɗin jama'a guda ko lokacin gudanarwa guda da aka tsara ga duk ayyukan tarihi. Kuɗin bincike, tafiya, kwafi, izini da tsaro sun danganta da aiki da hukuma; kula da al'adun gargajiya kuma yawanci aiki ne na dogon lokaci.