Gbèsè ní Nàìjíríà

Gbèsè bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ẹnìkan tàbí àjọ kan bá gba owó, ọjà, tàbí iṣẹ́ kan, tí ó sì ṣèlérí láti san án padà. Owó àkọ́kọ́ tí a yá ni iye ìpilẹ̀, nígbà tí èlé àti àwọn owó míì ń mú àpapọ̀ gbèsè pọ̀ sí i. Àwọn ọ̀nà yíya tó wọ́pọ̀ ní Nàìjíríà ni awin ara ẹni, owó-oṣù tí a san ṣáájú àkókò rẹ̀, lílo àfikún owó lórí àkáǹtì, awin òwò, awin láti ọ̀dọ̀ ilé-iṣẹ́ kéékèèké tó ń yáni, awin ẹgbẹ́ àjọṣepọ̀, ríra ọjà lórí ètò ìsanwó díẹ̀díẹ̀, àti awin àìjẹ́-bí-ìgbàgbọ́ láti ọ̀dọ̀ ẹbí tàbí ọ̀rẹ́. Ọ̀kọ̀ọ̀kan ní òfin àti ewu tirẹ̀. Olùyáni lè béèrè ẹ̀rí owó-wiwọlé, olùdánilójú, ohun ìní gẹ́gẹ́ bí ìdánilójú, ààyè sí àkáǹtì, tàbí yíyọ owó déédéé. Ẹni tó yá yẹ kí ó lóye ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ bí owó-wiwọlé bá dáwọ́ dúró, bí ìsanwó bá pẹ́, tàbí bí a kò bá lè gba ohun ìní ìdánilójú padà. Àdéhùn awin yẹ kí ó sọ iye owó tí a gbà, àpapọ̀ owó ìsanpadà, àwọn ọjọ́ ìsanwó, ọ̀nà ìṣirò èlé, àwọn owó míì, àbájáde ìsanwó pípẹ́, àti ọ̀nà ẹ̀sùn. Ó ṣòro láti fi ìlérí ẹnu hàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí. Gbèsè lè ran ènìyàn lọ́wọ́ láti ra ohun èlò tó ń mú iṣẹ́ jáde, bójú tó àìní ìgbà díẹ̀, tàbí yanjú àìní pàtàkì. Ó di ewu nígbà tí a bá ń lò ó léraléra fún ìnáwó ojoojúmọ́, tí a bá fi awin kan rọ́pò òmíràn, tàbí tí ó bá ń gba apá owó-wiwọlé tó pọ̀ ju ohun tí agbo ilé lè san láìléwu lọ. Yíya owó lórí ayélujára lè yára, ṣùgbọ́n yíyára kò túmọ̀ sí pé awin náà kò gbowó tàbí pé ó yẹ. Ẹni tó yá yẹ kí ó ṣàyẹ̀wò ẹni tí olùyáni jẹ́, àwọn àṣẹ rẹ̀, bí ó ṣe ń dáàbò bo ìpamọ́, àwọn òfin tí a kọ sílẹ̀, àti ọ̀nà ẹ̀sùn tó bójú mu. Àìsanwó lè ba ìgbẹ́kẹ̀lé, àkọsílẹ̀ gbèsè, àǹfààní awin ọjọ́ iwájú, àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn olùdánilójú jẹ́. Ìhalẹ̀mọ́ni, fífi ènìyàn dójú ti gbangba, yíyọ owó láìsí àlàyé, àti bíbéèrè owó ìkọ̀kọ̀ jẹ́ àmì ewu ńlá. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ni láti ṣe àkójọ gbogbo gbèsè, dá yíya tuntun tí kò pọndandan dúró, dáàbò bo owó fún àwọn ohun pàtàkì, kàn sí àwọn olùyáni ní kùtùkùtù, kí o sì ṣe ètò ìsanwó tí a kọ sílẹ̀. Pa àwọn ìwé-ẹ̀rí, ìfiránṣẹ́, àdéhùn, àti ẹ̀rí gbogbo ìsanwó mọ́.