पाकिस्तानचा इतिहास

पाकिस्तानची भूमी अत्यंत प्राचीन मानवी इतिहास असलेल्या प्रदेशात आहे. सिंधू संस्कृतीत नियोजनबद्ध वसाहती बांधल्या, हस्तकौशल्ये वापरली आणि दूरवर व्यापार केला जात असे. मोहेनजो-दडो आणि हडप्पा ही त्या आरंभीच्या नागरी जगाची परिचित उदाहरणे आहेत. त्यानंतरच्या शतकांत अनेक लोकसमूह, भाषा आणि धर्म या प्रदेशात आले आणि स्थायिक झाले. या प्रदेशाने दक्षिण आशियाला मध्य आशिया, इराण आणि अफगाणिस्तानशी जोडले. व्यापारी मार्ग, स्थलांतर, युद्ध आणि स्थानिक समुदाय यांनी संस्कृतींना आकार दिला. गांधार हे बौद्ध अध्ययन आणि कलेसाठी प्रसिद्ध झाले; विशेषतः आजच्या खैबर पख्तूनख्वा आणि जवळच्या भागांत. पुढे मुस्लिम राजवंश आणि सल्तनतींनी नवे राजकीय, धार्मिक, वास्तुशास्त्रीय आणि साहित्यिक प्रवाह आणले. मुघल काळाचा प्रशासन, उद्याने, वास्तुकला, चित्रकला, भाषा आणि दरबारी संस्कृतीवर महत्त्वाचा वारसा राहिला. साम्राज्यकालीन शैलींसोबत स्थानिक प्रथा टिकून राहिल्या. पंजाब, सिंध, खैबर पख्तूनख्वा, बलुचिस्तान, काश्मीर आणि इतर भागांचा इतिहास आपापला आहे. ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीने जमीन प्रशासन, शिक्षण, वाहतूक, सैन्य संघटना, व्यापार आणि शहरी जीवन बदलले. तिने नवी राजकीय सीमारेषा आणि संस्था निर्माण केल्या. वसाहतवादी निर्णयांचा समुदायांवर वेगवेगळा परिणाम झाला आणि ते आजही ऐतिहासिक चर्चेचा भाग आहेत. १९४७ मध्ये ब्रिटिश भारताची फाळणी झाली आणि पाकिस्तानची निर्मिती झाली. फाळणीमुळे स्वातंत्र्य मिळाले; पण लोकांचे मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर, हिंसा, हानी आणि लाखो नवागतांसाठी घरे व संस्था उभारण्याचे कठीण कामही सुरू झाले. स्वातंत्र्यानंतर पाकिस्तानने स्वतःची राज्यघटना, राजकीय संस्था, अर्थव्यवस्था, सशस्त्र सेना, शिक्षणव्यवस्था, शहरे आणि सांस्कृतिक जीवन विकसित केले. त्याच्या इतिहासात नागरी सरकारे, लष्करी राजवट, प्रादेशिक संघर्ष, सामाजिक बदल आणि १९७१ मध्ये बांगलादेशाची निर्मिती यांचा समावेश होतो. पाकिस्तानमध्ये इतिहास पाठ्यपुस्तके, कौटुंबिक कथा, स्मारके, संग्रहालये, साहित्य, धार्मिक ठिकाणे आणि राष्ट्रीय दिवसांमधून आठवला जातो. प्रांत, भाषा, धर्म, पिढी आणि राजकीय दृष्टिकोनानुसार स्मृती बदलू शकतात; त्यामुळे एकच कथन प्रत्येक अनुभव स्पष्ट करू शकत नाही.