पाकिस्तानमा इतिहास

पाकिस्तानको भूभाग धेरै पुरानो मानव इतिहास भएको क्षेत्रमा पर्छ। सिन्धु घाटी सभ्यताले योजनाबद्ध बस्तीहरू बनायो, हस्तकलाका सीप प्रयोग गर्‍यो र टाढाटाढासम्म व्यापार गर्‍यो। मोहेन्जोदारो र हडप्पा यस प्रारम्भिक सहरी संसारका परिचित उदाहरण हुन्। पछिल्ला शताब्दीहरूमा धेरै जनसमुदाय, भाषा र आस्थाका मानिसहरू आए र बसे। यो क्षेत्रले दक्षिण एसियालाई मध्य एसिया, इरान र अफगानिस्तानसँग जोड्थ्यो। व्यापार मार्ग, बसाइँसराइ, युद्ध र स्थानीय समुदाय सबैले यहाँका संस्कृतिलाई आकार दिए। गान्धारा बौद्ध अध्ययन र कलाका लागि परिचित भयो, विशेषगरी अहिलेको खैबर पख्तुनख्वा र नजिकका क्षेत्र वरपर। समयसँगै मुस्लिम राजवंश र सल्तनतहरूले नयाँ राजनीतिक, धार्मिक, वास्तुकला र साहित्यिक परम्परा थपे। मुगल कालले प्रशासन, बगैँचा, वास्तुकला, चित्रकला, भाषा र दरबारी संस्कृतिमा महत्त्वपूर्ण विरासत छाड्यो। स्थानीय चलन साम्राज्यका शैलीसँगै जारी रहे। पञ्जाब, सिन्ध, खैबर पख्तुनख्वा, बलुचिस्तान, कश्मीर र अन्य क्षेत्रका आफ्नै इतिहास थिए। ब्रिटिस औपनिवेशिक शासनले भूमि प्रशासन, शिक्षा, यातायात, सैन्य सङ्गठन, व्यापार र सहरी जीवन परिवर्तन गर्‍यो। यसले नयाँ राजनीतिक सीमा र संस्थाहरू पनि बनायो। औपनिवेशिक निर्णयले समुदायहरूलाई फरकफरक असर गर्‍यो र ती इतिहासबारे बहस अहिले पनि जारी छ। सन् 1947 मा ब्रिटिस भारत विभाजित भयो र पाकिस्तान स्थापना भयो। विभाजनले स्वतन्त्रता ल्यायो, तर धेरै मानिसको ठूलो बसाइँसराइ, हिंसा, क्षति र लाखौँ नवआगन्तुकका लागि घर तथा संस्था निर्माण गर्ने कठिन काम पनि ल्यायो। स्वतन्त्रतापछि पाकिस्तानले आफ्नै संविधान, राजनीतिक संस्था, अर्थतन्त्र, सशस्त्र बल, शिक्षा प्रणाली, सहर र सांस्कृतिक जीवन विकास गर्‍यो। यसको इतिहासमा नागरिक सरकार, सैनिक शासन, क्षेत्रीय सङ्घर्ष, सामाजिक परिवर्तन र सन् 1971 मा बङ्गलादेशको निर्माण समावेश छन्। पाकिस्तानमा इतिहास पाठ्यपुस्तक, पारिवारिक कथा, स्मारक, संग्रहालय, साहित्य, धार्मिक स्थल र राष्ट्रिय दिवसमार्फत सम्झिइन्छ। प्रान्त, भाषा, धर्म, पुस्ता र राजनीतिक दृष्टिकोणअनुसार स्मृतिमा फरक हुन सक्छ; त्यसैले एउटै विवरणले सबै अनुभव व्याख्या गर्न सक्दैन।