ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਰੀਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੋਹੰਜੋਦੜੋ ਅਤੇ ਹੜੱਪਾ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਵਸੇਬਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ, ਪਰਵਾਸ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਧਾਰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਦੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਲਤਨਤਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜੋੜੀਆਂ। ਮੁਗਲ ਦੌਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਬਾਗ਼ਾਂ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡੀ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਰੀਤਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ, ਸਿੰਧ, ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਆਵਾਜਾਈ, ਫ਼ੌਜੀ ਸੰਗਠਨ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਬਦਲਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਵੰਡ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਹਿੰਸਾ, ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਨਵੇਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਘਰ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਇਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਫ਼ੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ, ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਣਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਮਾਰਕਾਂ, ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ, ਸਾਹਿਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ, ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਹਰ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।