Perú-pi akllaykuna

Perú-pi akllaykunawan llaqta kamachiqkunata akllanku, chaywan kamachiyta demokratiyapi chiqaqchaspa. Akllayqa sapallanmi, pakasqallataq; kamachiyta atikuq runakuna Constitución nisqapi, akllay leypi churasqa kamachiykunaman hina yaykunku. Wakin kuraq runakunapaq akllayqa obligatoriomi, ichaqa leypi churasqa mana ruwana kasqakuna, chaymanta mana ruwasqapaq kutichiykunaqa tikrayta atin; chayrayku huk akllaypaq oficial kamachiykunata qhaway. Suyuntin akllaykunapi Presidente-ta, Congreso nisqapi congresistakunata akllanku. Presidente akllayqa iskay kaq kutiman chayanman, ñawpaq kutipi atipaq kanapaq condiciones nisqakuna mana hunt’asqa kaptin. Congresoqa akllana distritokunamanta partido listakunawan, proporción nisqaman hina akllasqa; chaymi akllaqkuna partidokunata, candidatokunatapas akllanku, runapa sutinwan asientokuna rakiywan kuska. Suyupaq llaqtakunapi, municipal akllaykunapipas, suyupa kamachiqkunata akllanku. Kay akllaykunaqa serviciokunapaq, infraestructura nisqapaq, allpa llamk’aypaq, llaqta wiñaypaq, suyupa ñawpaqchanankunapaq ima allinmi. Perú-pi referendokuna utaq huk chiqap tapuykunapas ruwasqa kanman, Constitución, leykuna saqiptin. Kimsa institusionmi akllaykunapi ancha llamk’ayniyuq. RENIEC civil identidad nisqapaq qillqayta, nacional identidad documentotapas kamachin; ONPE akllaykunata wakichin, purichin, llamk’aymanta willaykunatapas lluqsichin; JNE akllay leypi allin kayta qhawarin, ch’aqwaykunata allichan, candidatokuna chaymanta tukusqa yuyaykunamanta ancha chanin kamachiykunata ruwan. Akllanapaq runaqa qillqasqa kayninta, akllana llaqtanta, akllaypi yanapakuyninta, chay akllaypaq chaskisqa documentokunatapas chiqaqchachun. Akllana wasi ukhupi oficialkuna identidadta qhawanku, akllay p’anqata utaq akllaypaq imatapas qunku, pakasqa kayta waqaychanku, chaymanta oficial rurayman hina yaykusqanta qillqanku. Allin akllayqa p’anqata kamachiykunaman hina chimpuyta munan. Ch’usaq akllayqa mana ima akllasqantam rikuchin; mana allin akllayqa leypi churasqa chimpuy kamachiykunata mana hunt’an. Kay rakiykunaqa sapaqta qillqasqa kanku, chayrayku sapaq rurayniyuq kanman; akllaqkunaqa p’anqata allinta ñawirichunku. Politika partidokuna, akllay huñusqakuna ima yuyaykunata, candidatokunata, listakunatapas rikuchinku. Campañapa willayninqa akllaqkunata yachachinman, ichaqa mast’ariy, runakunata maqanakuy, utaq llulla willaykunapas kanman. Yuyaykunata tupachiy, oficial willaypi candidato-kunapa ñawpaq rurayninta qhaway, qullqi chaymanta llamk’aypa responsabilidadninta sut’i willaykunata maskay ima allin akllayta yanapan. Akllaymanta qhipa akllay institusionkuna yupanku, oficial ruraykunawan tukusqa yuyaykunata lluqsichinku; partidokuna utaq runakuna leypi churasqa mañakuykunata apachinku. Akllayqa llaqtaq ñawpaqman puriyninpi etkaykunapaq oportunidadta qun, ichaqa sasachakuykunata ch’ulla p’unchayllapi mana allichan. Democratiyapi yaykuyqa kamachiqkunata qhaway, llaqta huñusqakunaman yaykuy, llaqta kamachiykunamanta rimay, ch’ulla allin t’inkiywan mana huk yuyaykunata yupaychaypasmi.