Чӑвашла кӑтартӑм Росси

Россира эрешмен чӗлхе — «русский язык» — патшалӑх органӗсенче, вӗренӳре, средствӑсенче, ҫул ҫӳревӗнче тата тӗрлӗ регионсенчи ҫынсем хушӑнчи хутшӑнура кирлӗ чӗлхе. Вӑл славян чӗлхисен ушкӑнне кӗрет. Урыс алфавичӗ кириллӗн ҫырупа ҫырӑнать; унта кӗретӗн сӑмахсен хушшинче курӑнӑшӗпе хӑнӑхнӑ, анчах сасси урӑххӑн калаҫакан саспаллисем пур. Алфавита тата чи кирлӗ сасӑ тӗрӗслӗхӗсене вӗренсен, палӑксемпе указательсене вулӑма ҫӑмӑлланать. Урыс чӗлхинче ятсемпе прилагательнӑйсем грамматик падеж, хисеп тата ҫӗнӗлӗхпе килӗшсе формӑсене улӑштараҫҫӗ. Етішӗсем те пӗтерӗлнӗ е тӑсӑлнӑ вырӑнлӑ хусканӑва, грамматик терминпа — вид, палӑртаҫҫӗ. Ятсем тӗрлӗ чухне ят, хӑйсен ячӗ тата атте-аннен ятӗнчен тунӑ отчестворан тӑраҫҫӗ. Ресми вырӑнсенче ҫынна ятпа отчество хушса чӗнеҫҫӗ. Урыс чӗлхинче «сирӗн» (вы) хисеплӗхлӗ е нумай ҫынна чӗнме, «сан» (ты) ҫывӑх ҫынна пӗрре чӗнме усӑ кураҫҫӗ. «Сан» формине куҫу ҫынсем хушшинчи ҫывӑхлӑх ӳснине палӑртма пултарать, анчах лайӑх вӑхӑт ҫыхӑнӑва пӑхса паллӑ пулать. Хисеплӗ хутшӑнура саламлашу, тав, ыйту тата ҫынна лайӑх чӗнме кирлӗ. Калӑпӑш, чӗрӗнӗш тата халӑхшӑн вӑхӑт та сӑмахсенех пӗлтерӗшлӗ. Россира нумай чӗлхе пур. Татар, башкир, чечен, чӑваш, бурят, саха тата урӑх чӗлхесем хӑйсен общинӑсенче, шкулсенче, ҫемьесенче тата культура учрежденийӗсенче пӗлтерӗшлӗ. Регионсенче акцентсемпе сӑмах запасӗсем уйрӑм пулма пултараҫҫӗ; хула хутшӑнӑвӗнче ҫӗнӗрен илнӗ сӑмахсем, профессие терминӗсем тата яшсен сленгӗ те пулма пултараҫҫӗ. Сленг хӑвӑрт улшӑнать, ресми вырӑнсенче вӑл лайӑх килӗшмест. Чӗлхе вӗренекенсеншӗн чи хӗннисем — сасӑ тӗрӗс калани, сӑмах пӗтӗмӗшӗнчи улшӑнусем, етіш видӗ тата ҫыру чӗлхипе калаҫу чӗлхин уйрӑмлӑхӗ. Вӗренӳҫӗншӗн кирлӗ пӗчӗк сӑмах запасӗ тата итлеме хӑнӑху пӗр-пӗрле тӑракан сӑмахсене хисепсӗр ятласа вӗреннинчен лайӑхрах.