Nàtura an sla Slovenia

La Slovenia a l’ha tanti paisagi naturaj diferent an na zona cita. A-i son mont dh’aut, colline boscà, grotte e camp ëd karst, fium e lache, zone umide e na costa curta sla mar Adriàtich. Clima, ròca, aqua, altitùdin e l’us tradissional dla tera a influenso le piant e j’animal ch’a-i viv ënt ogni pòst. Ij bòsch a covertisso na part granda dla Slovenia e a dan cà a tante specie. Le prarie alpine, ij prat sec, le zone umide, le rive dij fium, le grotte e j’habitat dla costa a son important ëdcò lor. Certe specie a l’han bisògn ëd grand zone tranquille, mentre d’autre a dipendo da arz, aqua pura, prarie verte o sfalci regolar fait segon la tradission. Biodiversità a l’é la varietà dij vivent e dij habitat andoa ch’a viv-o. A comprènd piant e animal comun, e specie rare. Na biodiversità sana a sostn la pollinassion, la fertilità dla tera, l’aqua pura, la protezion naturala contra j’inondassion e ij pòst andoa la gent a peul riposesse e imparé. La Slovenia a dòvra diverse forme ëd protezion. Ël Parc Nassionàl Triglav a l’é ël parc nassionàl pi conossù, mentre ij parchi ëd paisagi, le riserve naturaj e ij monument naturaj a proteggo d’àutri pòst prezios. Le paròle slovene narodni park, naravni park, naravni rezervat e naravni spomenik a descrivo tip comun ëd pòst protet. Natura 2000 a l’é na ragnà europenga ëd habitat e specie important ch’a-i é parèj ëdcò an Slovenia. La designassion Natura 2000 a veul nen dì che la gent a peul mai pi dovré la tera. A veul dì che le atività a dev-o rispeté le carateristiche ecologiche për chele che la zona a l’é important. La protezion dla nàtura a travaja antra autorità pùbliche, organizassion dij parchi, comun, proprietari ëd tere, agricoltor, forestal, scensià, resident e visitator. La gestion a peul includ la cura dij habitat, ël monitoragi, ij consej ai visitator, ël ripristin e la colaborassion con la gent ch’a-i viv o ch’a travaja an sla zona. Ij visitator a giuto la nàtura për sòlit restand an sij senté segnà, tegnend ij can suta control, portand via ij rument, evitànd ëd dësurbé j’animal e seguend ij cartaj local. Cojìe piant, intré an zone sensìbij, fé feu, andé con la machina fòra dij strad segnà o fé rumor a peulo fé dann, anche se l’atività a smija cita. La nàtura a l’é ëdcò sot a pressiun për via dij cambi ënt l’us dla tera, ël trafich, la pollussion, le specie invasive, ël temp estrem e la pèrdita ëd habitat colegà. La protezion a l’ha dij limit, për sòn le decision giuste a mescio conservassion con agricoltura, silvicoltura, turism, costrussion, trasport e gestion dl’aqua fait con cura.