Verkiezingen in Suriname

Suriname houdt verkiezingen voor de Nationale Assemblée (DNA) met 51 zetels, de negenkoppige ressortraden (RR) en de districtsraad (DR). Leden van DNA, RR en DR hebben een termijn van vijf jaar. RR-leden worden rechtstreeks gekozen in elk ressort, met 7, 9, 11, 13, 15 of 17 zetels afhankelijk van de bevolking. DR-zetels worden indirect gevormd op basis van de RR-uitslagen, met 7, 9, 11, 15 of 21 zetels afhankelijk van het aantal inwoners van het district. Sinds de verkiezingen van 25 mei 2025 gebruikt de DNA één landelijk kiesdistrict in plaats van kiesdistricten per district. Zetels worden evenredig toegewezen volgens de methode van het grootste gemiddelde. De lijst met de meeste stemmen krijgt de eerste zetel; latere zetels gaan naar de lijsten met de hoogste berekende gemiddelden. Voorkeurstemmen kunnen de volgorde van kandidaten wijzigen wanneer een kandidaat het toepasselijke partijquotiënt haalt. Partijen en politieke organisaties kunnen lijsten indienen met maximaal 51 kandidaten en 25 plaatsvervangers. Kiezers kiezen de president en vicepresident niet rechtstreeks. De DNA kiest hen voor vijf jaar. Een presidentskandidaat moet door minstens zeven DNA-leden worden voorgedragen en 34 van de 51 stemmen behalen. Na twee mislukte stemronden kiest de Verenigde Volksvergadering (VVV), bestaande uit leden van DNA, RR en DR, de kandidaat met een gewone meerderheid. Een presidentskandidaat moet de Surinaamse nationaliteit hebben, minstens 30 jaar oud zijn, stemrecht hebben, geen grondwettelijke schending hebben begaan die uitsluiting meebrengt en in de zes jaar vóór de kandidatuur minstens zes jaar in Suriname hebben gewoond of er hoofdzakelijk hebben verbleven. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BiZa) organiseert verkiezingen, beheert het kiezersregister en regelt stembureaus. Het CBB beheert het bevolkingsregister en geeft identiteits-, nationaliteits- en verblijfsverklaringen af. Districtscommissarissen regelen de lokale organisatie en oproepingskaarten. Een Stembureau organiseert de stemming en openbare telling. Het Hoofdstembureau controleert districtsuitslagen en kan een hertelling gelasten. Het Centraal Hoofdstembureau (CHS) keurt kandidatenlijsten goed, bepaalt de zetelverdeling en voegt de einduitslag samen. Het Onafhankelijk Kiesbureau (OKB) houdt toezicht op het proces en bekrachtigt de uitslag als bindend. Een DNA-kiezer moet de Surinaamse nationaliteit hebben, op de veertigste dag vóór de kandidaatstelling als ingezetene geregistreerd staan en op de verkiezingsdag minstens 18 jaar zijn. Voor stemmen op RR-niveau is daarnaast hoofdverblijf of feitelijk verblijf in het betrokken ressort vereist. Het kiezersregister wordt dagelijks bijgewerkt vanuit het Centraal Bevolkingsregister. Kiezerslijsten zijn minstens 30 dagen voordat het register wordt afgesloten beschikbaar bij BiZa, kantoren van districtscommissarissen, politiebureaus en online. In 2025 liep de inzageperiode van 14 januari tot en met 12 februari. Een verzoek tot correctie moest uiterlijk op de veertigste dag vóór de kandidaatstelling worden ingediend. De minister beslist binnen vijf dagen; verder beroep is mogelijk bij de president en daarna bij het Kantongerecht binnen de wettelijke termijnen. Voor deze procedures gelden geen griffierechten of administratieve kosten. De districtscommissaris hoort de oproepingskaart minstens drie dagen voor de verkiezingsdag te verstrekken. Daarop staan de kiezer, het kiezersnummer, het kiesdistrict of ressort, het toegewezen stembureau en de stemtijd. Een kiezer die de kaart kwijtraakt of niet ontvangt, kan na identiteitscontrole een vervangende kaart aanvragen bij de districtscommissaris of het Stembureau. Het stembureau wordt toegewezen op basis van het adres in het bevolkingsregister. Stemmen gebeurt persoonlijk in het toegewezen Stembureau, doorgaans van 07:00 tot 19:00 uur. De kiezer toont een geldige identiteitskaart, Surinaams paspoort of Surinaams rijbewijs en de oproepingskaart. Medewerkers controleren identiteit en stembevoegdheid en geven vervolgens één DNA-stembiljet en één RR-stembiljet uit. Op elk biljet vult de kiezer één rood vakje voor één kandidaat in. Ook moet het biljet de BiZa-stempel, het stempelnummer en de handtekening van de voorzitter dragen. Voor elke verkiezing is één vervangend biljet beschikbaar als de kiezer een fout maakt. Een open stembiljet fotograferen is verboden; een biljet meenemen of achterhouden kan strafrechtelijke gevolgen hebben. Werkgevers moeten werknemers gelegenheid geven om te stemmen. Stemmen bij volmacht is beperkt tot omschreven groepen, waaronder verkiezingsmedewerkers die buiten hun kiesgebied werken, politie- of militair personeel dat buiten het eigen district dienstdoet en bepaalde functionarissen en inspecteurs van CHS of OKB. De aanvraag wordt uiterlijk zes dagen vóór de verkiezingsdag ingediend bij de districtscommissaris. De gemachtigde moet op dezelfde kiezerslijst of bij hetzelfde Stembureau staan; één persoon mag maximaal één volmacht hebben. De onderzochte regels voorzien niet in een algemene briefstem of stemmogelijkheid vanuit het buitenland. Een kiezer met een lichamelijke beperking mag met één persoonlijke begeleider stemmen, die minstens 18 jaar is en een geldig identiteitsbewijs heeft, na goedkeuring door de voorzitter van het stembureau. De begeleider mag met de kiezer het stemhokje in of op diens verzoek helpen het biljet in te vullen. In 2025 was er geen braille- of audiostemsysteem; de wettelijke bijstandsregel gold niet automatisch voor leesproblemen of verstandelijke of meervoudige beperkingen. De telling begint direct na sluiting van het stembureau. Medewerkers tellen eerst DNA-stembiljetten en daarna RR-stembiljetten. De voorzitter leest iedere kandidaat of politieke organisatie hardop voor en toont ieder biljet; leden houden afzonderlijke lijsten bij van geldige en ongeldige biljetten. Burgers, waarnemers en toezichthouders mogen aanwezig zijn. Een biljet is ongeldig als er meer dan één kandidaat is aangekruist, geen geldig teken staat, toevoegingen zijn aangebracht, de vereiste stempel ontbreekt of de vereiste kiezersmarkering ontbreekt. Bezwaren worden opgenomen in het officiële proces-verbaal. Het stembureau hangt direct een kopie van dat verslag op; verzegelde stukken gaan onder politiebewaking naar het Hoofdstembureau. Bij ernstige bezwaren kan het Hoofdstembureau hertellen. Het CHS voegt de uitslagen samen en publiceert die; het OKB bekrachtigt de uitslag bindend. Verkozen DNA-leden moeten binnen 14 dagen verklaren dat zij hun verkiezing aanvaarden. Vacatures gaan normaal naar de hoogstgeplaatste niet-verkozen kandidaat op de betreffende lijst. De DNA onderzoekt vervolgens de geloofsbrieven, beëdigt de leden en kiest de president en vicepresident. Regeringsvorming hangt doorgaans af van coalitiesteun in de DNA en niet van een rechtstreekse presidentsverkiezing. In 2025 namen 14 politieke organisaties deel aan de DNA-verkiezingen: de NDP won 18 zetels, VHP 17, NPS 6, ABOP 6, PL 2, BEP 1 en A20 1. Het OKB bekrachtigde de uitslag op 20 juni 2025 als bindend; Jennifer Geerlings-Simons werd op 6 juli 2025 door de DNA tot president gekozen. Bij de verkiezingen van 2025 was de opkomst ongeveer 69.25%, met 277,737 kiezers en 98.57% geldige stemmen. Waarnemers omschreven de verkiezingen als vreedzaam en inclusief, maar meldden ook vertraagde openingen, tekorten in personeel en opleiding, herhaalde tellingen en onzekerheid over de regels voor ondersteuning. Het OKB stelde onregelmatigheden vast op verschillende plaatsen, waaronder Totness, Johanna Maria en Tapanahony, maar vond geen manipulatie die de verkiezingsuitslag veranderde.