Berdêl li Swêdê

Berdêl li Swêdê pere ye ku kes an malbat divê vegerîne aliyekî din. Cureyên gelemperî bolån ji bo xanî, deynên xwendinê, deynên xerîdaran, qertên krediyê û fatûreyên nepardayî ne. Peymana deynê bi gelemperî mîqdara deynkirî, faîz, plansaziya vegerandinê û lêçûnên gengaz diyar dike. Lêçûna giştî dikare ji mîqdara yekem a deynkirî pir zêdetir be. Vegerandina beşek ji sermayeya deynê (amortering) wateya dayîna beşek ji sermayeya deynê ye. Faîz lêçûna bikaranîna pereyên kesekî din e; lêçûn dikare lêçûna îdarî an karûbarên din bigire. Qerta krediyê an krediya hesabê dikare wekî xerckirina asayî xuya bike, lê heke balans li gorî peymanê neyê dayîn ew pereyên deynkirî ne. Dema çend deyn li hev kom dibin, krediya kurt-dem a bi lêçûna bilind dikare bibe sedema zehmetiyê. Heke fatûreyek neyê dayîn, dibe ku bîranîn û gavên berhevkirina deynê bişopînin. Berhevkirina deynê ye û desthilata swêdî ya sepandinê dikare hin mijarên sepandinê çareser bike. Bêdengkirina nameyan deyn ji holê ranake. Divê kes kontrol bike ka daxwaz rast e, zû bi deyndêr re têkilî dayne û heke dayîn ne gengaz be şîretê bixwaze. Şîreta budce û berdêlê (budget- och skuldrådgivning) ji aliyê şaredariyên swêdî ve tê pêşkêşkirin. Ev karûbar dikare alîkariya kesekî bike ku deynan fam bike, planekê amade bike, bi deyndêran re biaxive û vebijêrkên demdirêj nirxîne. Divê plana deynê pêşî lêçûnên bingehîn ên jiyanê bixe. Kirê, xwarin, karûbarên bingehîn, veguhastina pêwîst û bîmeya girîng bi gelemperî berî xerckirina vebijartî tên parastin. Yekgirtina deynan dikare dayînan hêsantir bike, lê deynê nû bi xwe ne wateya lêçûna kêmtir e. Divê faîz, lêçûn, dem û vegerandina giştî bi baldarî bên berawirdkirin. Armanc tenê dayîna îroyîn nîne, lê pêşîgirtina mezinbûna balansê jî ye. Tomarkirina zelal, têkilîdanîna zû û dayînên rastîn ji soza ku budce nikare pêk bîne xurttir in.