Suriye'de Medeni Hukuk

84/1949 sayılı Yasama Kararnamesi olan Medeni Kanun; hukuki ehliyeti, sözleşmeleri, mülkiyeti, sorumluluğu ve diğer özel hakları düzenler. Hukuki ehliyet, hak sahibi olma ve hukuki işlem yapabilme yetisidir. Tam erginlik genellikle 18 yaşında başlar; 7 yaşından küçük çocukların hukuki işlemleri anlayamadığı kabul edilir, 7 yaşından 18 yaşına kadar olanların ise sınırlı ehliyeti vardır. Vesayet ve kayyımlık temsili etkileyebilir; küçüğün mülkünü satmak veya ipotek etmek için genellikle mahkeme onayı gerekir. Sözleşmeler rıza, hukuka uygun konu ve hukuka uygun sebep gerektirir. Taraflar iyi niyetle ifa etmelidir; mahkeme ifaya, iptale, geri ödemeye veya tazminata hükmedebilir. Taşınmazlar konusunda yazılı ve noter tasdikli kanıt özellikle önemlidir. Belgelere veya kurumlara erişimin zor olduğu yerlerde gayriresmî anlaşmalar yaygındır, ancak birçok mülkiyet hakkı için Taşınmaz Siciline tescil belirleyicidir. Sicil sayfası ve kadastro haritası genellikle üçüncü kişilere karşı güçlü kanıt niteliğindedir. Sivil kimlik kayıtlarını 13/2021 sayılı Sivil Durum Kanunu ve 17/2022 sayılı Kararname değişikliği uyarınca Sivil Durum Müdürlüğü ve merkezleri yürütür. Doğum, ölüm, evlilik, boşanma ve adres değişiklikleri Suriye içinde genellikle üç, yurt dışında dokuz ay içinde kaydedilir; geç kayıt hâlâ mümkündür. Ulusal numara ve sicil kaydı temel kanıt olabilir. Kayıp, yıkım veya el koyma sonrasında kayıtların yeniden oluşturulması veya taşınması gerekebilir; fiilî devlet denetimi dışındaki bölgelerde düzenlenen belgelerin kabulü değişken olabilir. Aile ve miras konuları 59/1953 sayılı Kişisel Durum Kanunu ve tanınmış ilgili dinî topluluğun kurallarına tabidir. Genel kurallardaki boşluklar birçok Suriyeli için Hanefî hukuk doktriniyle doldurulur. Dürzi, Hristiyan ve Yahudi topluluklarında evlilik, boşanma, nafaka, velayet ve miras kuralları farklı olabilir. Evlilik ve boşanma kararları kesinleştikten sonra Nüfus Müdürlüğüne iletilir. Miras genellikle yetkili dinî veya topluluk mahkemesinde işleme alınır; ardından mirasçılık belgesi, tereke tasfiyesi ve ilgili sicilde devir gelir. Medeni uyuşmazlıkları Sulh Mahkemesi, İlk Derece Mahkemesi, Temyiz Mahkemesi ve Yargıtay dâhil olağan mahkemeler ele alır. Kişisel durum uyuşmazlıkları Şeriat veya tanınmış dinî mahkemeye gidebilir. 1/2016 sayılı Medeni Usul Kanunu görev, tebligat, kanıt ve temyizi düzenler. Arapça belgeler, geçerli vekâletnameler, bilirkişi kanıtı ve güvenilir tebligat bir davanın ilerleyip ilerlemeyeceğini belirleyebilir. Davalının adresi bilinmiyorsa mahkeme ilan ve mahkeme duyurusu yolunu kullanabilir. Temyiz süreleri genellikle 15 gün olmak üzere kısadır; acele hâkim kararına itirazda beş günlük süre uygulanabilir. Uygulanacak süre ilgili karar için ayrıca teyit edilmelidir. Suriye'de mülkiyet, konut, miras ve medeni durum belgelerinin uygulamadaki önemi olağanüstü yüksektir. Birçok hanenin resmî kanıtı yoktur: NRC'nin Mayıs 2025 örnekleminde hanelerin yaklaşık üçte biri Suriye'de mülk sahibi olduğunu belirtmiş, ancak yalnızca yüzde 38'inde resmî kanıt bulunmuştur. Yerinden edilme, bulunmayan mirasçılar, hasarlı arşivler, işgal, sahte veya eksik tapular ve erişilemeyen vekâletnameler tescili ya da geri almayı engelleyebilir. Adalet Bakanlığının 20 Ekim 2025 tarihli 2064/L sayılı Kararı, çatışmayla bağlantılı el koyma, işgal ve mülkiyet manipülasyonu davaları için adalet merkezlerinde medeni hukuk daireleri belirlemiştir. Bu geçici bir önlemdir; ilgili prosedür ve mahkeme yerel olarak doğrulanmalıdır. Adalet Bakanlığı ayrıca 4/2008 sayılı Tahkim Kanunu kapsamında resmî tahkimi destekler ve 2026'da adli arabuluculuk platformu başlatmıştır. Arabulucu karar dayatamaz. Mahkemeye erişimin zayıf olduğu yerde topluluk, kabile ve dinî uzlaşma ile yerel komiteler daha hızlı veya ucuz olabilir; ancak tarafsızlıkları ve icra edilebilirlikleri değişir. Zorla icra daha sonra gerekebilecekse resmî hüküm veya mahkeme tasdiki daha güvenilirdir. İcra için genellikle hüküm, karar, resmî sözleşme, evlilik belgesi veya kanunen yetkili başka bir belge gibi icra edilebilir belge gerekir. İcra Dairesi ve icra memuru polis desteği isteyebilir. Genellikle borçluya bildirim gönderilmelidir; taşınmaz, sekiz günlük ödememe bildiriminden sonra zorla satılabilir. İcra edilebilir belge yoksa ihtiyati hacizden sonra genellikle sekiz gün içinde esas davayı açmak gerekir. Yabancı hüküm, hakem kararı veya resmî senet; karşılıklılık, antlaşma ve kamu düzeni incelemesine tabi olarak İlk Derece Mahkemesinden tenfiz, yani tanıma ve icra izni almayı genellikle gerektirir. Altı ay boyunca hareketsiz kalan icra dosyası kapatılabilir ve yenileme başvurusu gerekebilir. 6/2023 sayılı Kanun uyarınca yargı harçları olağan başvurularda genellikle nominaldir; birçok başvuru ve karar yaklaşık 500–3.000 SYP tutarındadır. Bazı Şeriat konularında hükmedilen tutar, tereke veya mehir üzerinden yaklaşık yüzde 0,5–1 uygulanır. İcra genellikle tahsil edilen tutarın yaklaşık yüzde 1'ine ek olarak yaklaşık 500 SYP daha getirir. Avukat, noter, bilirkişi, tercüme, tebligat ve sicil masrafları ayrıdır; enflasyon nedeniyle güncel yerel teyit gerekir. UNHCR ortak kuruluşları uygun yerinden edilmiş, geri dönen veya ev sahibi topluluk üyelerine ücretsiz hukuki yardım sağlayabilir; ancak mahkemenin yerine geçmez. Zorlama yoluyla yerinden edilme, gözaltı, güvenlik takibi, kaybolma ve benzeri engeller belgelenirse ve etkili mahkemeye erişim nesnel olarak imkânsızsa Adalet Bakanlığının 12/2026 sayılı Genelgesi zamanaşımı sürelerini durdurabilir. Bu durdurma belirli olaya ilişkin kanıt gerektirir ve genel feragat sağlamaz. Böyle durumlar dışında haksız fiil talebi genellikle zararın ve sorumlu kişinin öğrenilmesinden itibaren üç, en fazla 15 yılda zamanaşımına uğrar; genel medeni zamanaşımı genellikle 15 yıl, dönemsel talepler beş yıl olabilir. Mahkeme erişimi, bölgesel kontrol, tebligat, kayıtlar ve birikmiş dosyalar toplam süreyi kanuni sürelerden çok daha uzun veya belirsiz hâle getirebilir.