Suriye'de Doğa

Suriye'nin doğal peyzajı Akdeniz kıyı sulak alanlarından ağaçlı kıyı dağlarına, Lübnan Dağları'nın doğu uzantısı ve Kalamun sıradağlarından Fırat, Habur, Asi ve Yermuk vadilerine; El-Cezire'ye, vahalara, mevsimlik sulak alanlara, tuz göllerine ve çöl bölgelerine uzanır. Al-Badia ülkenin yaklaşık %55'ini kaplar; geniş çaplı koyun, keçi ve deve otlatmayı, yeraltı suyu kullanımını, yakacak odun toplamayı, vaha tarımını ve tuz üretimini destekler. Ormanlar habitat, erozyon ve taşkın kontrolü, otlatma, yakacak odun, odun dışı ürünler ve rekreasyon sağlar. 2019'da tarım toplam su kullanımının yaklaşık %86-89'unu oluştururken özel kuyular ve güneş enerjili pompalar yeraltı suyu seviyelerinin düşmesine katkıda bulunur. Doğal koruma alanları ulusal makamların, yerel idari birimlerin, orman müdürlüklerinin ve uluslararası ya da sivil toplum ortaklarının bileşimiyle yönetilir. Yerel Yönetim ve Çevre Bakanlığı çevresel izleme, biyoçeşitlilik, doğa rezervleri, çevresel etki değerlendirmesi ve çevresel bilgi alanlarından sorumludur. Tarım ve Tarım Reformu Bakanlığı, özellikle ormancılık müdürlüğü ve yerel orman birimleri aracılığıyla ormanla ilgili izinleri ve yönetimi yürütür. Yaban Hayatı Koruma Suriye Derneği (SSCW), koruma çalışmalarına katılan uzmanlaşmış bir sivil toplum kuruluşudur. Ülke çapında tek tip millî parklar, doğa turizmi hizmetleri veya yurttaş bilimi erişimi sağlayan doğrulanmış bir sistem yoktur. Dünya Koruma Alanları Veri Tabanı Ağustos 2026'da Suriye'de 19 koruma alanı listelemiştir; ancak kayıtları güvenilir sınır ya da alanlar yerine nokta konumları kullanır. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin daha eski bir raporu 22 ilan edilmiş koruma alanı kaydetmiştir; bu nedenle yayımlanan toplamlar ve sınırlar tam olarak uyuşmaz. Halep yakınındaki Sabkhat al-Jabbul Doğa Rezervi, listelenmiş tek Ramsar alanıdır; yani uluslararası Ramsar Sözleşmesi uyarınca tanınan bir sulak alandır ve 10.000 hektar büyüklüğündedir. Ayrıca su kuşları, üreme ve konaklama için önemli bir alandır; buradaki flamingo nüfusu küresel nüfusun %1'ini aşar. Tuz üretimi, tarım, hayvan otlatma, balıkçılık ve su kuşu avcılığı alanı etkiler; sulama dönüş suları ile barajlar su düzeyini ve tuzluluğu değiştirir. Önemli Kuş ve Biyoçeşitlilik Alanları (IBA) arasında Cabbul, Fırat ve Habur sulak alanları, kıyı sulak alanları, Cebel Abdülaziz ile Palmira ve Al-Badia'nın bazı bölümleri dâhil yaklaşık 11.435 kilometrekarelik 23 alan bulunur. Suriye'de Büyük Flamingo, su kuşları, Akbaş Patka, Mermer Ördek, Pasbaş Patka, Çayır Delicesi, Bayağı Doğan, Suriye İspinozu, ceylanlar ve oriks dâhil göçmen ve yerleşik türler yaşar. Kuzey kelaynaklarının bilinen son yabani kolonisi Palmira yakınındaydı; son kayıt 2015'te bildirilmiştir. Güvenlik koşulları izlemeyi eksik bırakmış olsa da türün yabani ortamda işlevsel olarak tükenmiş olması muhtemeldir. 2025 tarihli memeli kontrol listesi tür sınıflandırmasını ve yayılış bilgilerini güncellemiştir. Bu kayıtlar saha erişimi ve izleme sınırlılıklarıyla birlikte değerlendirilmelidir. 39/2023 sayılı Orman Kanunu, devlet ve özel ormanları korunan varlıklar olarak ele alır. Devlet ormanlarında odun kesmek yasaktır; koruma ve iyileştirme yükümlülükleri geçerlidir. Yetkili makam orman rezervleri, orman parkları ve botanik bahçeleri kurabilir. Ormancılık birimleri otlatma, toplama, temizleme veya düzenlemeye tabi diğer faaliyetler için izin verir. Yerel otlatma erişimi taşıma kapasitesine ve mevsime göre ruhsatlandırılabilir. Yangından zarar görmüş ormanlarda 15 yıl, genç fidanlıklarda 10 yıl otlatma yasaktır; rezervlerde, orman parklarında, botanik bahçelerinde ve koruma bölgelerinde de otlatmaya izin verilmez. 12/2012 sayılı Kanun çevresel izleme, biyoçeşitlilik, doğa rezervleri, çevresel etki değerlendirmesi, çevre standartları, çevresel veri ve halka açık bilgilendirme için daha geniş bir çerçeve sağlar; 2026'da değişiklik çalışmalarının sürdüğü açıklanmıştır. Yönetim, finansman, güvenlik koşulları ve çevresel veriler parçalı olduğundan uygulama eşit değildir. Doğal alanlara yönelik baskılar arasında uzun süreli kuraklık, yükselen sıcaklıklar, çölleşme, toprak ve meraların kaybı, kum ve toz fırtınaları, orman ve tarla yangınları, ani seller ve su ya da toprak kirliliği vardır. Tarım arazilerinin %60'tan fazlasının çölleşme riski altında olduğu, su kaynaklarının yaklaşık %30'unun kirlendiği bildirilmektedir. UNCCA verilerine göre ormanların payı 20. yüzyıldaki yaklaşık %32 seviyesinden %3'ün altına düşmüştür. Otlatma güvenliğiyle taşıma kapasitesi, yakacak odun toplamayla orman koruması, sulamayla nehir ya da yeraltı suyunun korunması; tuz çıkarma, balıkçılık veya avcılıkla sulak alanların korunması arasında çatışmalar yaşanır. Yeniden imar ve altyapı projeleri de koruma alanı sınırlarıyla çatışabilir. Kıyı, dağ, sulak alan, Fırat ve Al-Badia bölgelerinde doğa yürüyüşü, kuş gözlemciliği ve peyzaj ya da ekoturizm ilkede mümkündür. Erişim alan, güvenlik koşulları, yerel izinler ve fiilî yetkilere bağlıdır; ziyaretçi, rezervasyon veya ücretler için güvenilir biçimde belgelenmiş bir ulusal sistem yoktur. Mevsimlik kuş göçü, otlatma izinleri ve yangın riski koşulları değiştirebilir. Ziyaretten önce sorumlu yerel makama veya ormancılık birimine danışın; gerekli izin olmadan koruma alanlarına, yangından etkilenmiş veya kısıtlı bölgelere girmeyin. Farkındalık kampanyaları, yaş gruplarına yönelik programlar, atölyeler ve makamlar, üniversiteler, uzman kurumlar, BM kuruluşları ve STK'larla projeler aracılığıyla doğa eğitimi verilir; ancak ülke çapında tutarlı bir eğitim ve erişim yapısı kurulmamıştır.