انتخابات در تاجیکستان

کمیسیون مرکزی انتخابات و همه‌پرسی‌ها که معمولاً به اختصار CCER یا KMIR خوانده می‌شود، نهاد دائمی مرکزی انتخابات تاجیکستان است. این نهاد هفت عضو دارد که رئیس‌جمهور نامزد و مجلس نمایندگان، مجلس پایین پارلمان، برای دوره‌های هفت‌ساله تأیید می‌کند. اداره انتخابات سه سطح دارد: کمیسیون مرکزی، ۴۱ کمیسیون حوزه و کمیسیون‌های شعب اخذ رأی. نهادهای اجرایی محلی اعضای کمیسیون‌های پایین‌تر را پیشنهاد می‌کنند. احزاب و نامزدها می‌توانند ناظر منصوب کنند، اما قانون برای نظارت شهروندی غیرحزبی یا کرسی احزاب در کمیسیون‌ها پیش‌بینی نکرده است. رئیس‌جمهور با رأی مستقیم و مخفی برای دوره هفت‌ساله و بر پایه نظام اکثریت مطلق انتخاب می‌شود. برای معتبر بودن انتخابات، دست‌کم ۵۰٪ رأی‌دهندگان ثبت‌شده باید شرکت کنند. نامزد ریاست‌جمهوری باید فقط تابعیت تاجیکستان داشته، دست‌کم ۳۰ ساله، دارای تحصیلات عالی، مسلط به زبان دولتی و دست‌کم ده سال ساکن تاجیکستان بوده باشد. نامزد به امضای دست‌کم ۵٪ رأی‌دهندگان و معرفی از سوی حزب سیاسی نیاز دارد؛ نامزدی مستقل مجاز نیست. محدودیت رسمی قانون اساسی دو دوره پیاپی است و استثنای قانون اساسی برای امامعلی رحمان وجود دارد. دوره منظم بعدی ریاست‌جمهوری بر اساس دوره هفت‌ساله پس از انتخابات ۱۱ اکتبر ۲۰۲۰، برای ۲۰۲۷ پیش‌بینی می‌شود. مجلس عالی دومجلسی است. مجلس نمایندگان ۶۳ کرسی دارد: ۴۱ کرسی در حوزه‌های تک‌نماینده‌ای با اکثریت مطلق پر می‌شود؛ اگر هیچ نامزدی بیش از نیمی از آرا را نگیرد، ظرف دو هفته میان دو نامزد پیشتاز دور دوم برگزار می‌شود. ۲۲ کرسی دیگر از طریق فهرست حزبی سراسری و بسته و با آستانه ۵٪ پر می‌شود. نامزدهای پارلمانی عموماً باید فقط تابعیت تاجیکستان، دست‌کم ۳۰ سال سن، دست‌کم پنج سال اقامت، تحصیلات عالی و تسلط به زبان دولتی داشته باشند. هر فهرست حزبی می‌تواند تا ۲۸ نامزد داشته باشد. نامزد مستقل فقط در حوزه تک‌نماینده‌ای می‌تواند رقابت کند و به دست‌کم ۵۰۰ امضای پشتیبان و سپرده انتخاباتی نیاز دارد. سپرده وقتی بازپرداخت می‌شود که فهرست حزب در سطح کشور بیش از ۵٪ رأی بگیرد یا نامزد حوزه دست‌کم ۱۰٪ رأی آن حوزه را به دست آورد. مجلس ملی ۳۳ عضو دارد و از رأی مستقیم سراسری شهروندان استفاده نمی‌کند. مجامع نمایندگی محلی ۲۵ عضو را انتخاب می‌کنند و رئیس‌جمهور هشت نفر را منصوب می‌کند. دوره آن پنج‌ساله است. انتخابات محلی ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی، ولایت‌ها، دوشنبه، شهرها و نواحی را دربرمی‌گیرد. این انتخابات در حوزه‌های تک‌نماینده‌ای، با رأی مستقیم و مخفی و برای دوره‌های پنج‌ساله برگزار می‌شوند. انتخابات جماعت طبق قانون جداگانه‌ای انجام می‌شود و به نهادهای خودگردان سکونتگاه و روستا مربوط است. شهروندان از ۱۸سالگی می‌توانند در انتخابات محلی رأی دهند و نامزد شوند. افرادی که دوره حبس می‌گذرانند، صرف‌نظر از نوع جرم یا مدت محکومیت، و کسانی که دادگاه آنان را فاقد اهلیت قانونی اعلام کرده است، محروم‌اند. کمیسیون شعبه اخذ رأی برای هر انتخابات بر اساس داده‌های مقامات محلی فهرست رأی‌دهندگان تهیه می‌کند. تاجیکستان دفتر دائمی و متمرکز رأی‌دهندگان ندارد. مقام‌ها با مراجعه خانه‌به‌خانه اطلاعات را تأیید می‌کنند و تدابیر جلوگیری از ثبت تکراری یا چندبار رأی‌دادن قوی نیست. اگر نام شخصی در فهرست نباشد، کمیسیون شعبه می‌تواند در صورت اثبات سکونت محلی او را اضافه کند. نمایندگی‌های دیپلماتیک برای شهروندان واجد شرایط دارای مدرک شناسایی معتبر در خارج ترتیبات رأی‌دادن فراهم می‌کنند، هرچند قواعد جزئی فهرست رأی‌دهندگان خارج محدود است. کارزار پس از ثبت نامزد آغاز و ۲۴ ساعت پیش از روز انتخابات پایان می‌یابد. رویداد عمومی به تأیید قبلی مرجع مربوط، دست‌کم ۱۵ روز پیش از برگزاری، نیاز دارد. کارزار می‌تواند از روش‌های سنتی و آنلاین استفاده کند، هرچند کارزار در شبکه‌های اجتماعی و آنلاین عمدتاً تنظیم نشده است. کارزارها می‌توانند کمک عمومی و خصوصی دریافت کنند، اما کمک دولتی، ناشناس و خارجی ممنوع است. سقف هزینه، حساب بانکی ویژه انتخابات و گزارش مالی اعمال می‌شود؛ انتشار عمومی گزارش‌ها الزامی نیست. قانون پوشش برابر رسانه عمومی و زمان پخش رایگان را مقرر می‌کند، اما ارزیابی‌های محیط کارزار به رسانه‌های تحت سلطه دولت، خودسانسوری و اطلاعات مستقل محدود اشاره کرده‌اند. رأی‌گیری حضوری و با رأی مخفی انجام می‌شود. رأی نیابتی ممنوع است. در اداره انتخابات ۲۰۲۵، مقام‌ها ۴۱ کمیسیون حوزه و حدود ۳٬۳۸۰ کمیسیون شعبه اخذ رأی را برنامه‌ریزی کردند. کمیسیون شعبه برگه‌ها را می‌شمارد، کمیسیون حوزه نتایج را جمع‌بندی می‌کند و کمیسیون مرکزی نتیجه را نهایی می‌سازد. اگر مشارکت در جایی که قاعده اعتبار اعمال می‌شود کمتر از ۵۰٪ باشد، ممکن است انتخابات تکراری لازم شود. شکایت درباره کمیسیون‌های انتخابات، تصمیم‌ها یا کوتاهی آنها، از جمله نتایج، می‌تواند به کمیسیون‌ها یا دادگاه‌ها ارجاع شود؛ سایر تخلف‌ها به دادگاه می‌روند. مهلت معمول اعتراض ۱۰ روز و هدف رسیدگی سه روز است. دیوان عالی آخرین مرجع است. جلسات رسماً علنی‌اند، اما احکام فقط با رضایت طرف ذی‌نفع منتشر می‌شوند. انتخابات مجلس عالی، مجامع نمایندگی محلی و جماعت‌ها در ۲ مارس ۲۰۲۵ برگزار شد و انتخابات مجلس ملی در ۲۸ مارس ۲۰۲۵ انجام گرفت. کمیسیون مرکزی مشارکت ۸۵٫۵٪ از ۴٬۷۲۳٬۵۵۹ رأی‌دهنده ثبت‌شده را گزارش کرد و انتخاب همه ۶۳ نماینده مجلس نمایندگان را تأیید کرد. در ۲۲ کرسی فهرست حزبی، حزب خلق دموکرات تاجیکستان ۵۱٫۹٪ و ۱۲ کرسی، حزب کشاورزی ۲۱٫۰٪ و پنج کرسی، حزب اصلاحات اقتصادی ۱۲٫۷٪ و سه کرسی، حزب سوسیالیست ۵٫۳٪ و یک کرسی و حزب دموکرات ۵٫۱٪ و یک کرسی گرفتند. حزب کمونیست با ۱٫۹٪ از آستانه نگذشت. شش حزب برای فهرست سراسری ثبت شدند و ۶۸ نامزد فهرستی ثبت شدند. دفتر نهادهای دموکراتیک و حقوق بشر سازمان امنیت و همکاری اروپا مأموریت ۲۰۲۵ خود را لغو کرد، زیرا تضمین‌های مربوط به اعتبارنامه ارائه نشد. ارزیابی‌های پیشین این نهاد از محیطی به‌شدت کنترل‌شده، گزینه‌های واقعی محدود و محدودیت‌های مؤثر بر آزادی بیان، تجمع و تشکل سخن گفته‌اند. همچنین نگرانی‌هایی درباره استقلال کمیسیون‌ها، حفاظت فهرست رأی‌دهندگان، شمارش و جمع‌بندی آرا، شفافیت مالی کارزار و اثربخشی راهکارهای قانونی مطرح کرده‌اند. این یافته‌ها محیط عملی انتخابات را در کنار قواعد رسمی توصیف می‌کنند؛ تخصیص قانونی مسئولیت میان کمیسیون مرکزی، کمیسیون‌ها و دادگاه‌ها را تغییر نمی‌دهند.