اشتغال در تاجیکستان

وزارت کار، مهاجرت و اشتغال جمعیت (MLME) و دفاتر محلی ALE از طریق فرصت‌های شغلی، ثبت‌نام جویندگان کار، راهنمایی حرفه‌ای، معرفی به کار، آموزش، نمایشگاه‌های شغلی، کار عمومی با دستمزد و پشتیبانی از کسب‌وکار کوچک یا خوداشتغالی، کاریابی را که бакортаъминкунӣ نامیده می‌شود پشتیبانی می‌کنند. کارگر می‌تواند مستقلاً نیز جست‌وجو کند یا کار در خارج از کشور را برگزیند. کشاورزی حوزه عمده اشتغال است. متوسط دستمزد اسمی ماهانه در سال ۲۰۲۴ در سطح کشور ۲٬۳۱۰٫۲۱ TJS و در دوشنبه ۳٬۱۹۷٫۱۹ TJS بود؛ این میانگین‌ها دستمزد قرارداد فردی را تعیین نمی‌کنند. قرارداد کار، موسوم به шартномаи меҳнатӣ، باید در دو نسخه کتبی تنظیم شود و یک نسخه به کارگر برسد. قرارداد هویت کارفرما و کارگر، محل کار، وظیفه شغلی، خطرها و تضمین‌ها، تاریخ آغاز، مدت، برنامه کاری، استراحت و مرخصی، دستمزد و روش پرداخت، وظایف، پایان کار، جبران خسارت و بیمه را مشخص می‌کند. کارفرما باید ظرف سه روز کاری حکم استخدام صادر کند. حتی اگر کارفرما رابطه را رسمی نکرده باشد، آغاز کار می‌تواند رابطه استخدامی ایجاد کند، اما اثبات رابطه و دریافت دستمزد دشوارتر می‌شود. قرارداد مدت‌معین عموماً دست‌کم یک سال است، جز برای کار مشخص، جایگزینی یا فصلی؛ کار فصلی می‌تواند تا شش ماه طول بکشد. اگر مدت قرارداد ذکر نشود، نامحدود تلقی می‌شود و کارفرما نمی‌تواند برای دورزدن تضمین‌های استخدامی از قراردادهای مدت‌معین تکراری استفاده کند. دوره آزمایشی کتبی می‌تواند حداکثر سه ماه باشد، اما برای افراد زیر ۱۸ سال و برخی فارغ‌التحصیلان، استخدام‌شدگان از راه رقابت و افراد دارای معلولیت با توصیه اشتغال مجاز نیست. اشتغال معمولاً از ۱۵سالگی آغاز می‌شود. دانش‌آموزان ۱۴ساله با رضایت والدین می‌توانند کار کنند؛ کودکان کم‌سن‌تر فقط در سازمان‌های خلاق مانند تئاتر، سینما، کنسرت یا سیرک و به شرط آسیب‌ندیدن آموزش و سلامت می‌توانند کار کنند. کار افراد زیر ۱۸ سال محدودیت‌های بیشتری دارد: کار خطرناک، سنگین و زیرزمینی ممنوع است؛ معاینه پزشکی سالانه لازم است؛ ساعات کار برای ۱۴ تا کمتر از ۱۶ سال حداکثر ۲۴ ساعت در هفته و برای ۱۶ تا کمتر از ۱۸ سال ۳۵ ساعت در هفته است؛ کار شبانه، اضافه‌کاری، سفر کاری و کار شیفتی مجاز نیست. قانون کار و معیارهای بین‌المللی کار، مرز حساس سنی ۱۵ تا ۱۶ سال را نشان می‌دهند، بنابراین قاعده قابل‌اعمال برای مورد مشخص باید تأیید شود. ساعات کار عادی حداکثر ۴۰ ساعت در هفته است و کار کوتاه‌تر یا پاره‌وقت نیز ممکن است. اضافه‌کاری و کار در آخر هفته یا تعطیلات رسمی باید دست‌کم با نرخ دوبرابر عادی پرداخت شود؛ کار شبانه باید دست‌کم ۱٫۵ برابر نرخ عادی پرداخت شود. دستمزد دست‌کم دو بار در ماه و به پول ملی پرداخت می‌شود. پرداخت غیرنقدی نباید از ۲۰٪ بیشتر باشد و به رضایت کارگر نیاز دارد. تأخیر دستمزد، تعهد به پرداخت مبلغ اضافی بر مبنای نرخ بانکی برای هر روز تأخیر ایجاد می‌کند. پرداخت بانکی یا کارتی بدون دریافت کارمزد از کارمند مجاز است و کار هم‌ارزش باید دستمزد برابر داشته باشد. مرخصی سالانه باحقوق دست‌کم ۲۴ روز تقویمی است. کارگران کشاورزی دست‌کم ۲۸ روز، افراد زیر ۱۸ سال ۳۰ روز و افراد دارای گروه معلولیت I یا II، ۴۲ روز و گروه III، ۳۵ روز دریافت می‌کنند. مرخصی اضافی ممکن است برای کار خطرناک، کار ویژه، آب‌وهوای نامساعد یا روز کاری نامتعارف اعمال شود. دستمزد مرخصی نباید کمتر از متوسط دستمزد باشد و باید حداکثر یک هفته پیش از آغاز مرخصی پرداخت شود. مرخصی را می‌توان تقسیم کرد، به شرط اینکه یک بخش دست‌کم ۱۴ روز باشد. مرخصی استفاده‌نشده معمولاً در طول اشتغال نقد نمی‌شود، اما هنگام پایان اشتغال تسویه می‌شود. تعطیلات رسمی، روزهای بیماری و روزهای زایمان از مرخصی سالانه کم نمی‌کنند و هم‌پوشانی آنها دوره مرخصی را تمدید می‌کند. مرخصی زایمان ۷۰ روز تقویمی پیش و ۷۰ روز پس از زایمان است. دوره پس از زایمان در صورت زایمان دشوار به ۸۶ روز و در صورت تولد دو نوزاد یا بیشتر به ۱۱۰ روز افزایش می‌یابد. بیمه اجتماعی هزینه این مرخصی را تأمین می‌کند. مرخصی مراقبت از کودک باحقوق تا ۱٫۵سالگی کودک ادامه دارد و مرخصی بدون حقوق مراقبت از کودک می‌تواند تا سه‌سالگی ادامه یابد. جایگاه شغلی محفوظ می‌ماند و در دوران مرخصی مراقبت از کودک کار پاره‌وقت یا خانگی ممکن است. تبعیض بارداری و مراقبت از کودک و خودداری ناعادلانه از استخدام ممنوع است. کارگر باردار را نمی‌توان به کار شبانه، اضافه‌کاری، کار آخر هفته یا تعطیلات رسمی یا سفر کاری گماشت. پس از هر سه ساعت کار، استراحت شیردهی برای یک کودک دست‌کم ۳۰ دقیقه و برای دو کودک یا بیشتر یک ساعت است و جزو زمان کار باحقوق به شمار می‌رود. کارگر باید وظایف توافق‌شده را انجام دهد، مقررات داخلی کار را رعایت کند و الزامات ایمنی را دنبال کند. کارفرما باید ابزار و تجهیزات فراهم کند، خطرها را توضیح دهد، آموزش ایمنی و معاینات پزشکی لازم را با هزینه خود ارائه کند، مرخصی بدهد، سوابق شغلی را نگه دارد و بیمه اجباری اجتماعی و حوادث را فراهم کند. نظارت دولتی بر ایمنی شغلی و شکایت کارمند یا اتحادیه در دسترس است. آسیب شغلی می‌تواند موجب ادعاهایی برای دستمزد ازدست‌رفته و خسارت سلامت، مالی و معنوی شود؛ مرگ ناشی از آسیب شغلی طبق قانون کار، برای خانواده دست‌کم مبلغ یکجای برابر با ۶۰ ماه دستمزد دارد. اشتغال ممکن است با توافق، استعفای کارگر، ابتکار کارفرما، پایان مدت قرارداد، رویدادی خارج از کنترل طرفین یا ترک سمت انتخابی یا انتصابی خاتمه یابد. کارگری که قرارداد نامحدود را پایان می‌دهد معمولاً باید دو هفته پیش‌تر کتبی اطلاع دهد. تعدیل نیرو یا تعطیلی معمولاً به دو ماه اطلاع قبلی نیاز دارد، درحالی‌که ناسازگاری صلاحیت یا سلامت معمولاً یک ماه مهلت می‌خواهد. در دوره اطلاع قبلی، کارگر دست‌کم یک روز کاریِ باحقوق در هفته برای جست‌وجوی کار دریافت می‌کند. پایان اشتغال از سوی کارفرما در موارد مشمول و پایان‌های غیراختیاری ممکن است حق سنواتی دست‌کم برابر با سه متوسط دستمزد ماهانه ایجاد کند. همه مبالغ قابل پرداخت در آخرین روز کاری تسویه می‌شوند. دفترچه کار، قرارداد، سند کارفرما یا ریز حقوق و دستمزد می‌تواند به اثبات سابقه اشتغال کمک کند. اختلاف فردی کار ممکن است به کمیسیون سازش یا دادگاه ارجاع شود. کمیسیون به‌طور برابر نمایندگان کارفرما و کارگر دارد و باید اختلاف را ظرف هفت روز بررسی کند. ادعای بازگشت به کار معمولاً باید ظرف یک ماه از سند پایان کار ثبت شود؛ سایر دعاوی کار عموماً مهلت سه‌ساله دارند. پایان کار غیرقانونی می‌تواند به بازگشت به کار و پرداخت متوسط دستمزد دوره غیبت اجباری منجر شود. کار غیررسمی عمدتاً غیررسمی باقی می‌ماند؛ سهم ملیِ جاری و قابل‌قیاسی شناسایی نشده، درحالی‌که پیمایش رسمی نیروی کار در سال ۲۰۱۶ اشتغال غیررسمی خارج از کشاورزی را ۱۵٫۷٪ ثبت کرده بود. قرارداد کتبی، مدارک حقوق و دستمزد، سوابق مالیاتی و بازنشستگی و اسناد سابقه کار، خطرهای اثبات و پرداخت را کاهش می‌دهند. کار خانگی و دورکاری از نظر قانونی به رسمیت شناخته شده‌اند. کارگران خارجی عموماً طبق مقررات مهاجرت به مجوز کار نیاز دارند و مشمول سهمیه سالانه نیروی کار خارجی هستند. سهمیه سال ۲۰۲۶ برابر با ۵٬۵۰۰ است؛ پروژه‌های اولویت‌دار و قراردادهای سرمایه‌گذاری از آن مستثنا هستند. کارگران خارجی مجاز عموماً همان حقوق و وظایف شغلی شهروندان را دارند، اما استخدام یا کار بدون مجوز لازم می‌تواند به مجازات منجر شود. نهاد مهاجرت و وزارت امور داخلی با MLME در این امور همکاری می‌کنند؛ هزینه مجوز، معاینه پزشکی و مدارک به هر پرونده بستگی دارد و مبلغ واحدی برای آن تعیین نشده است.