Tojikistonda do‘stlik

Tojikistonda shaxsiy do‘stlik asosan norasmiy. Mahalla — umumiy faoliyat orqali odamlarni bog‘lashi mumkin bo‘lgan mahalliy jamoa tuzilmasi; jamoat esa mahalliy ma’muriy bosqichdir. Ularning hech biri shaxsiy do‘stlikni ro‘yxatga olmaydi yoki hal qilmaydi. Odamlar universitetlar, kasbiy ta’lim, davlat qo‘shimcha ta’limi, nodavlat tashkilotlar, UNICEF loyihalari va yoshlar dasturlari orqali ham tanishishi mumkin. Tojikistonda yoshlar, odatda, 14–30 yoshdagilar deb belgilanadi. Yoshlar markazlari va ro‘yxatdan o‘tgan yoshlar uyushmalari uyushtirilgan mashg‘ulotlar o‘tkazishi mumkin, ammo uyushmaga qo‘shilish yoki undan chiqish ixtiyoriy; bu tashkilotlar shaxsiy do‘stlik o‘rnini bosmaydi. Do‘stlik uchrashuvlar, telefon qo‘ng‘iroqlari, xabarlar va ijtimoiy tarmoqlar orqali saqlanadi. Masofa muntazam aloqani qiyinlashtirishi mumkin, ayniqsa ko‘chib yuradigan uy xo‘jaliklarida. XMTning 712 migrant ishtirok etgan so‘rovida 29 foiz oila yoki do‘stlari bilan har kuni yoki deyarli har kuni gaplashishini, 44 foiz haftasiga bir-uch marta, 18 foiz oyiga bir-uch marta aloqaga chiqishini, 3 foiz esa umuman aloqa qilmasligini bildirgan. Shu tanlanmada telefon ishlatish 98 foizga, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish esa 10 foizga yetgan; bu raqamlar butun mamlakatni emas, aynan shu tanlanmani tavsiflaydi. Tengdoshlar tarmog‘iga kirish yosh, jins, qishloq yoki shahar joylashuvi hamda ta’lim yoki ishda qatnashishga qarab farq qilishi mumkin. UNICEF ayrim o‘smirlarni uyda ushlab turadigan ijtimoiy me’yorlar, 10–14 yoshdagilarning mahalla yig‘ilishlaridagi ishtiroki pastligi va yoshlar yoki bolalar masalalarida jamoat yetakchilariga murojaat kamligini qayd etgan. Qizlar, qishloq o‘smirlari hamda ta’lim yoki bandlikdan tashqaridagi yoshlar yoshlar uchun mos mashg‘ulotlardan foydalanishda qo‘shimcha to‘siqlarga duch kelishi mumkin. Bu topilmalar do‘stlik yoki ijtimoiy muloqotga umumiy taqiq borligini anglatmaydi. Do‘stlar dastlabki hissiy ko‘mak berishi mumkin, ammo jiddiy ruhiy qiyinchilik bo‘lsa, ishonchli kattalar, o‘qituvchi, maktab maslahatchisi, sport murabbiyi yoki yoshlar uchun mos tibbiy yoxud ruhiy salomatlik xizmatiga murojaat qilish kerak bo‘lishi mumkin. Bunday xizmatlar ko‘p joylarda cheklangan, stigma esa, ayniqsa qizlar uchun, ulardan foydalanishni qiyinlashtirishi mumkin. Bezorilik yoki kiberbulling bo‘lsa, xabarlar yoki boshqa dalillarni saqlang, akkauntni bloklang yoki cheklang, xatti-harakat haqida shikoyat qiling va ishonchli kattalar yoki maktabni jalb qiling. Bevosita xavf bo‘lsa, politsiya yoki favqulodda xizmatlarga murojaat qiling. Tojikistonda do‘stlikka oid maxsus mediatsiya idorasi yo‘q. Shaxsiy do‘stlik javob berish, uchrashish yoki aloqani davom ettirish bo‘yicha majburiy vazifa tug‘dirmaydi. Xat-xabarlar, aloqa va shaxsiy hayot daxlsizligi himoyalangan; roziliksiz shaxsiy ma’lumotlarni yig‘ish, ishlatish yoki tarqatish bu himoyani buzishi mumkin. 18 yoshga to‘lmaganlar davlatning alohida himoyasida. Masofa, aloqani to‘xtatish, bloklash, cheklash yoki o‘zaro kelishuv orqali do‘stlik rasmiy tartib, bekor qilish to‘lovi yoki belgilangan ogohlantirish muddatlarisiz tugashi mumkin. Telefon, internet, transport va uchrashuv xarajatlari aloqaga ta’sir qilishi mumkin; yoshlar uchun uyushtirilgan mashg‘ulotlar esa bepul yoki dasturga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ro‘yxatdan o‘tish qoidalari, hujjatlar, davlat bojlari va ro‘yxatdan o‘tgan jamoat birlashmasi uchun to‘liq hujjatlarga bir oyga yaqin ko‘rib chiqish muddati shaxsiy do‘stlikka emas, rasmiy tashkilotga tegishli.