سلامت در تاجیکستان

وزارت بهداشت و حمایت اجتماعی جمعیت (MoHSPP) بر نظام ملی، تحت راهبرد ملی سلامت ۲۰۲۱–۲۰۳۰، رهبری می‌کند؛ این راهبرد در پی حرکت به‌سوی پوشش همگانی سلامت تا سال ۲۰۳۰ است. خدمات دولتی شامل پزشکی خانواده، خانه‌های بهداشت، مراکز بهداشتی روستایی، مراکز بهداشتی ناحیه‌ای و شهری، بیمارستان‌های ناحیه‌ای و استانی، بیمارستان‌های جمهوری، درمانگاه‌های سرپایی تخصصی و درمانگاه‌های بیماری‌های خاص است. درمانگاه‌های خصوصی به‌ویژه برای تشخیص و درمان دندان‌پزشکی رایج‌اند. مراقبت‌های اولیه به‌عنوان نخستین محل مراجعه در نظر گرفته شده است. مراکز بهداشتی ناحیه‌ای و شهری در مناطق شهری خدمات پیشگیری، تشخیص، درمان و بازتوانی ارائه می‌کنند. خانه‌های بهداشت روستایی خدمات محلی محدودتری دارند و مراکز بهداشتی روستایی مراقبت گسترده‌تری ارائه می‌دهند. از آنجا که ارجاع عملی چندان سخت‌گیرانه نیست، مردم اغلب می‌توانند مستقیماً به پزشک یا متخصص مراجعه کنند؛ کارکنان پرستاری نیز ممکن است در مناطق روستایی به خانه‌ها سر بزنند. نقش ارجاعی پزشکان خانواده، متخصصان و بیمارستان‌ها همیشه روشن نیست؛ بنابراین هنگام مراجعه به مراکز مختلف، مدارک پزشکی و اسناد ارجاع را همراه داشته باشید. تقریباً کل جمعیت به‌طور رسمی واجد شرایط دریافت خدمات سلامت دولتی است، اما تاجیکستان استحقاق عمومی برای دریافت مراقبت کاملاً رایگان ندارد. رویکرد گسترده‌ترِ پیشین برای ارائه درمان رایگان در سال ۲۰۰۳ پایان یافت. بسته مزایای پایه که قواعد خدمات تحت پوشش و ترجیحی را تعیین می‌کند، پس از دوره آزمایشی قبلی مشمول اصلاحات شده است. واجد شرایط بودن برای درمان رایگان یا کم‌هزینه به نوع خدمت، منطقه، برنامه سلامت و وضعیت شخصی بستگی دارد. الزام عمومیِ مشخصی برای داشتن بیمه سلامت یا دریافت تأیید قبلی برای هر مشاوره وجود ندارد. هزینه‌های سلامت اغلب شامل دارو، آزمایش‌های تشخیصی، درمان بیماری‌های طولانی‌مدت و خدمات دندان‌پزشکی است. پرداخت از جیب در سال ۲۰۲۱ معادل ۶۳٫۵٪ مخارج سلامت بود و حدود یک خانوار از هر پنج خانوار با هزینه‌های فاجعه‌بار سلامت روبه‌رو شد. خانوارهای کم‌درآمد بیشتر احتمال دارد مراقبت را به تأخیر بیندازند یا از آن صرف‌نظر کنند. طرح آزمایشی پوشش همگانی سلامت در سغد که از ۱ ژانویه ۲۰۲۵ در پنج ناحیه و شهر آغاز شد، از تجمیع منطقه‌ای منابع، تأمین مالی سرانه، یک نهاد خریدار خدمات و بسته یکپارچه مراقبت‌های اولیه و سرپایی استفاده می‌کند. گسترش آن در سراسر کشور هنوز تضمین نشده است. برای مشکل فوری پزشکی با شماره آمبولانس ۰۳ یا شماره همراه ۱۰۳ تماس بگیرید. شماره ۱۱۲ شماره یکپارچه اورژانس و پاسخ‌گویی است. ممکن است اپراتورها فقط به تاجیکی یا روسی صحبت کنند. بیمارستان‌های ناحیه‌ای، استانی و جمهوری خدمات پایه آمبولانس و اورژانس ارائه می‌کنند و بیمارستان‌های تخصصی اورژانس نیز وجود دارند. ارجاع و انتقال بیماران پیرامون زایمان در مناطق مختلف یکسان نیست، به‌ویژه در جاهایی که فاصله‌ها زیاد و ارتباطات دشوار است. خدمات مادر و کودک شامل مراقبت پیش از زایمان، زایمان در مراکز درمانی، مراقبت پس از زایمان، پایش رشد، راهنمایی درباره شیردهی و تغذیه، ویزیت‌های خانوادگی و واکسیناسیون معمول است. پزشکان خانواده و پرستاران از این خدمات پشتیبانی می‌کنند و مراقبت پیرامون زایمان در مراکز سطح اول، دوم و سوم سازمان‌دهی می‌شود. سامانه الکترونیکی ارجاع پیرامون زایمان در مناطق آزمایشی فعال است. زایمان در مراکز درمانی و حضور کارکنان ماهر گسترده است، اما کاستی‌هایی در کیفیت، ارتباطات و حمل‌ونقل همچنان وجود دارد. خدمات متناسب با نیاز نوجوانان و جوانان محدود است و فقط در شبکه کوچکی از مراکز ارائه می‌شود. برنامه ملی ایمن‌سازی در مراقبت‌های اولیه ادغام شده است و میزان پوشش گزارش‌شده واکسیناسیون معمول طی دهه گذشته دست‌کم ۹۵٪ بوده است. تردید نسبت به واکسن و اطلاعات نادرست همچنان خطر ایجاد می‌کنند. خدمات بهداشتی و اپیدمیولوژیک در زمینه بیماری‌های عفونی، سلامت شغلی، ایمنی غذا و سلامت محیط فعالیت دارند. غربالگری و پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر محدود است. بیماری‌های قلبی‌عروقی بار بزرگی بر سلامت تحمیل می‌کنند و فشار خون بالا، تغذیه ناسالم، قند خون بالا، دخانیات و الکل از خطرهای اصلی‌اند. سل کاهش یافته، اما همچنان مهم است؛ برنامه ملی اچ‌آی‌وی پوشش درمان ضدرتروویروسی را بهبود داده، ولی آزمایش در مناطق روستایی و محافظت در برابر انگ همچنان یکسان نیست. خدمات تغذیه در همه مناطق به‌طور یکسان ادغام نشده‌اند. مدیریت یکپارچه سوءتغذیه حاد از درمان موارد شدید پشتیبانی می‌کند. داده‌های مورد استناد DHS و یونیسف گزارش می‌کنند که بیش از چهار کودک از هر ده کودک کم‌خونی دارند و ۱۸٪ دچار کوتاه‌قدی بوده‌اند. خدمات سلامت روان و حمایت روانی‌اجتماعی پراکنده و توسعه‌نیافته‌اند، به‌ویژه برای نوجوانان. روان‌شناسان مدارس فقط حدود یک‌سوم نیاز برآوردشده را پوشش می‌دهند. مشاوره محرمانه، حمایت همسالان و خدمات متناسب با جوانان در حال توسعه‌اند، اما مسیر بحران سراسری و قابل‌اتکایی برقرار نیست. فهرست ملی داروهای ضروری از سال ۱۹۹۴ وجود داشته و در سال ۲۰۲۴ در سطح ملی به‌روزرسانی شده است. MoHSPP محدوده محدودی از داروها را به‌صورت متمرکز خریداری می‌کند و مراکز درمانی بقیه را تهیه می‌کنند. داروهای سرپایی اغلب از پوشش دولتی خارج‌اند یا به پرداخت مشترک نیاز دارند. دسترسی و استطاعت مالی در مناطق روستایی ضعیف‌تر است، قیمت‌ها تفاوت دارند و محصولات تقلبی یا بی‌کیفیت همچنان خطر محسوب می‌شوند. راهنمای استفاده از داروهای ژنریک وجود دارد، اما اجرای آن یکسان نیست. مراکز دندان‌پزشکی دولتی و درمانگاه‌های خصوصی هر دو خدمات ارائه می‌کنند؛ درمان اورژانسی دندان‌پزشکی و برخی گروه‌های آسیب‌پذیر ممکن است دسترسی اسمی رایگان داشته باشند، اما خدمات معمول دندان‌پزشکی عمدتاً خصوصی و با پرداخت مستقیم است. دسترسی در بدخشان کوهستانی به‌ویژه محدود است. پیگیری بیماری‌های مزمن و مراقبت در منزل از اهداف سیاستی‌اند، اما خانواده‌ها هنوز بخش بزرگی از مراقبت پرستاری و بلندمدت را بر عهده دارند. خدمات بازتوانی پراکنده‌اند و بیش از نیمی از افرادی که به بازتوانی یا فناوری کمکی نیاز دارند به آن دسترسی ندارند. مراقبت تسکینی هنوز در مرحله ابتدایی است و شامل خدمات بستری در برخی بیمارستان‌های سرطان و سل، پنج بیمارستان منطقه‌ای برای مراقبت پرستاری، و گروه‌های سیار یا مراقبت روزانه در دوشنبه و بدخشان کوهستانی می‌شود. مراقبت تسکینی بین‌رشته‌ای گسترده در منزل همچنان هدفی راهبردی است، نه خدمتی سراسری.