مراحل زندگی در تاجیکستان

در ۱ ژانویه ۲۰۲۴ بیش از ۴۰٪ جمعیت تاجیکستان زیر ۱۸ سال و ۶۲٫۸٪ زیر ۳۰ سال بودند. حدود ۷۱٪ در مناطق روستایی زندگی می‌کردند. جمعیت در ۲۰۲۳ به‌طور طبیعی ۲۰۷٬۳۰۰ نفر، یا ۲۰٫۴ نفر به‌ازای هر ۱٬۰۰۰ نفر، افزایش یافت. ختلان و سغد جمعیت جوان به‌ویژه بزرگی دارند؛ در مناطق کوهستانی دورافتاده، فقر، معلولیت و موانع مرتبط با جنسیت دسترسی به خدمات را دشوارتر می‌کنند. کودکی نخستین با ثبت تولد از طریق زاگس، اداره ثبت احوال مدنی که در محل به نام мақомоти сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ شناخته می‌شود، آغاز می‌شود. درخواست معمولاً باید ظرف سه ماه از تولد ارائه شود، اما تأخیر به‌تنهایی دلیل رد درخواست نیست. اگر کودکی بدون مراقب شناخته‌شده پیدا شود، یابنده باید ظرف ۴۸ ساعت با پلیس یا مرجع سرپرستی تماس بگیرد؛ سپس مرجع مسئول باید ظرف هفت روز به زاگس اطلاع دهد. در ۲۰۲۵ حدود ۳۰٪ کودکان سه تا شش‌ساله به آموزش دوره خردسالی دسترسی داشتند، در برابر ۱۵٫۹٪ در ۲۰۲۳؛ دسترسی روستایی و دورافتاده همچنان نابرابر است. کودکان معمولاً در هفت‌سالگی وارد مدرسه می‌شوند. نه سال آموزش عمومی پایه اجباری است. از ۱ مارس ۲۰۲۴، ادامه تحصیل در آموزش عمومی متوسطه یا آموزش حرفه‌ای ابتدایی یا متوسطه نیز اجباری است. کودکان دارای معلولیت با موانع چشمگیر روبه‌رو هستند: تنها حدود ۳۰٪ کودکان دارای معلولیت ثبت‌شده به مدرسه می‌روند و تقریباً یک‌سوم در مؤسسات زندگی می‌کنند. فقر، فاصله و خدمات محدود فراگیر به این شکاف دامن می‌زنند. نظام حمایت از کودک تاجیکستان شامل کمیسیون‌های ملی و محلی حقوق کودک، مراجع سرپرستی، کمیسر حقوق کودک و نهادهای اجرایی محلی است. قانون حمایت از حقوق کودک مصوب ۲۰۱۵ و قانون مسئولیت آموزش و تربیت کودک مصوب ۲۰۲۴ تنبیه بدنی را در همه محیط‌ها ممنوع می‌کنند. نظام پراکنده است و ساختار استاندارد سراسری برای ارجاع و مدیریت پرونده ندارد؛ خدمات تخصصی بیرون از شهرهای بزرگ محدودند. سرپرستی جایگزین در قانون وجود دارد، اما در عمل کاملاً اجرا نمی‌شود. کودکانی که والدینشان در خارج کار می‌کنند ممکن است با خطر بیشتر ناشی از جدایی، غفلت و بهره‌کشی روبه‌رو شوند. کار کودک ۱۵٫۳٪ کودکان پنج تا ۱۷ساله را تحت تأثیر قرار می‌دهد و ۲۶٫۱٪ کودکان شاغل کار خطرناک انجام می‌دهند. اشتغال زیر ۱۵ سال ممنوع است. کودک ۱۴ساله می‌تواند در اوقات فراغت با رضایت والد یا نماینده قانونی کار سبک انجام دهد. کارگران زیر ۱۸ سال از حمایت ویژه درباره ساعات کار، کار شبانه، اضافه‌کاری و کار خطرناک برخوردارند. گذار جوانان معمولاً از مدرسه به آموزش حرفه‌ای، اشتغال یا مشارکت فعال می‌رسد. گروه سنی جوانان در کارکردهای اداری اغلب ۱۰ تا ۲۴ سال تعریف می‌شود. یک معیار در ۲۰۱۶ برآورد کرد که ۳۰٪ جوانان نه در آموزش، نه در اشتغال و نه در کارآموزی بودند؛ این نرخ برای دختران حدود ۹ برابر پسران بود. مسیرهای موجود شامل مدرسه عمومی متوسطه، مراکز آموزش تکمیلی، آزمایشگاه‌های نوآوری نوجوانان، UPSHIFT و آموزش فنی و حرفه‌ای است. در ۲۰۲۵ مراکز مهارت‌های دیجیتال و کار از راه دور، از جمله در بختر، فعال بودند. وزارت آموزش و علوم، کمیته آموزش حرفه‌ای ابتدایی و متوسطه، وزارت کار، مهاجرت و اشتغال، یونیسف و سازمان بین‌المللی مهاجرت از برنامه‌های رسمی و غیررسمی مختلف پشتیبانی می‌کنند. هزینه و شرایط واجد بودن به برنامه بستگی دارد و تعرفه ملی واحدی وجود ندارد. در ۱۸سالگی فرد عموماً اهلیت کامل در حقوق مدنی پیدا می‌کند. گذارهای بزرگسالی شامل ورود از آموزش حرفه‌ای یا عالی به کار، ازدواج و والدشدن، مهاجرت داخلی، مهاجرت کاری به خارج و بازگشت است. در ۲۰۲۴ اشتغال برای ۲٬۶۳۳٬۴۰۰ نفر، بیکاری ثبت‌شده برای ۴۹٬۲۰۰ نفر و میانگین دستمزد ماهانه ۲٬۰۱۳٫۱۱ سامانی ثبت شد. حدود ۵۱۴٬۴۷۸ شهروند تاجیکستان در خارج بودند و تا سپتامبر ۲۰۲۴ حدود ۵۴۷٬۲۰۵ نفر بازگشته بودند. وزارت کار، مهاجرت و اشتغال، سرویس مهاجرت، آژانس اشتغال در خارج و سفارت در فدراسیون روسیه انواع مختلف مشاوره، ثبت و پشتیبانی را ارائه می‌کنند. ثبت ازدواج گذاری مرتبط با بزرگسالی است، اما اساساً به حقوق خانواده تعلق دارد. قانون خانواده سن معمول ازدواج را ۱۸ سال تعیین می‌کند. دادگاه می‌تواند در مورد استثنایی، پس از درخواست فرد ۱۷ساله، سن را حداکثر یک سال کاهش دهد. در ۲۰۲۳، ۱۲٫۸٪ زنان ۱۵ تا ۱۹ساله ازدواج کرده بودند و ۷٫۳٪ دست‌کم یک‌بار باردار شده بودند؛ ۹۶٫۳٪ زوج‌های فعلی ثبت‌شده بودند. امید به زندگی در ۱ ژانویه ۲۰۲۵ برابر ۷۶٫۶ سال بود. در آغاز آوریل ۲۰۲۵، تاجیکستان ۳۰۶ فرد بالای ۱۰۰ سال و ۸۴۵٬۲۱۴ مستمری‌بگیر داشت. سن معمول مستمری سالمندی برای مردان ۶۳ سال با دست‌کم ۲۵ سال سابقه بیمه یا کار و برای زنان ۵۸ سال با دست‌کم ۲۰ سال سابقه است. آژانس بیمه اجتماعی و مستمری، با نام اختصاری ASIP، و آمونت‌بانک در پرداخت مستمری نقش دارند. فرد بالای ۸۰ سال از خانواده کم‌درآمد که مستمری اجتماعی می‌گیرد، می‌تواند مکمل کمک اجتماعی هدفمند دریافت کند که برابر دو شاخص محاسباتی است و هر سه ماه ۲۵٪ مبلغ تعیین‌شده پرداخت می‌شود. خدمات مراقبتی شامل مراقبت در منزل، مراقبت روزانه، اقامت موقت یا دائم، ارزیابی پزشکی‌ـ‌اجتماعی و توان‌بخشی است. در ۲۰۲۶ نظام شامل هفت مرکز شبانه‌روزی، سه مرکز توان‌بخشی، ۴۵ مرکز یا بخش مراقبت در منزل، شش مرکز اجتماعی منطقه‌ای و ۵۷ مرکز روزانه بود. دسترسی به مدارک هویت و محل سکونت، مدرک وضعیت دشوار زندگی، گواهی پزشکی و در صورت لزوم مدرک معلولیت یا مستمری بستگی دارد. گروه‌های واجد شرایط شامل مردان سالمند بالای ۶۳ سال، زنان سالمند بالای ۵۸ سال نیازمند مراقبت پیوسته، افراد دارای معلولیت گروه I یا II که مستقل زندگی نمی‌توانند، افراد مبتلا به بیماری روانی و کودکان زیر ۱۸ سال دارای معلولیت‌اند. ساکنان حق برخورداری از اقامت، غذا، مراقبت، کمک‌های اولیه پزشکی، بهداشتی و دندان‌پزشکی، توان‌بخشی، سازگاری اجتماعی و ارزیابی دارند. مبنای قانونی شامل قانون خدمات اجتماعی مصوب ۲۰۰۸، قانون حمایت اجتماعی از افراد دارای معلولیت مصوب ۲۰۱۰ و مصوبه‌های دولتی ۷۲۴/۲۰۱۲ و ۴۸۹/۲۰۱۹ است. قواعد خدمات رایگان تعیین شده‌اند، اما تعرفه‌های فردی محلی به‌شکل یکسان منتشر نمی‌شوند. بازگرداندن افراد از مؤسسات به مراقبت خانواده هدف اعلام‌شده سیاست است. نظام کمک اجتماعی هدفمند که معمولاً TSA نامیده می‌شود، از ۱ ژانویه ۲۰۱۸ بر پایه قانون کمک اجتماعی هدفمند اجرا شده است. این نظام از خانوارهای کم‌درآمد از طریق ASIST و ثبت الکترونیکی ملی پشتیبانی می‌کند. در ۲۰۲۵ مبلغ پایه ۱۱ شاخص محاسباتی، یعنی ۸۲۵ سامانی، برای ۱۲ ماه بود؛ برای هر کودک زیر ۱۶ سال دو شاخص اضافی و برای خانواری با دست‌کم دو عضو دارای معلولیت نیز دو شاخص اضافی در نظر گرفته می‌شد. خانواده‌هایی با دست‌کم دو عضو توانمند ممکن است مشروط به مدت شش ماه کمک بگیرند. خانواده‌هایی با دست‌کم دو عضو دارای معلولیت، کودکان زیر ۱۶ سال یا دریافت‌کنندگان مستمری اجتماعی بالای ۸۰ سال نیز در گروه‌های اولویت‌دار اعلام‌شده‌اند. درخواست‌ها به‌صورت محلی از سوی کمیسیون‌ها و مراکز هماهنگی منطقه‌ای ارزیابی می‌شوند؛ مهلت پرداخت ملی و یکسانی منتشر نشده است. زمین‌لرزه، سیل، سیلاب گِلی، رانش زمین، بهمن، خشکسالی، تنش آبی و گرما بر گذارهای زندگی و دسترسی به حمایت اثر می‌گذارند. حدود ۸۸٫۳٪ کودکان با خطر لرزه‌ای زیاد یا بسیار زیاد روبه‌رو هستند، حدود ۳۰٪ در مناطق در معرض سیل زندگی می‌کنند و تقریباً ۲۵٪ در معرض خطر زیاد یا شدید خشکسالی‌اند. کودکان حدود ۵۰٪ تا ۶۰٪ افراد متأثر سالانه را تشکیل می‌دهند. فقر، جدایی ناشی از مهاجرت، خشونت، بهره‌کشی، پیوندهای زودهنگام، معلولیت و ترک تحصیل می‌توانند آسیب را تشدید کنند. راهبردهای کاهش خطر بلایا و اقلیم شامل مدارس ایمن‌تر و آموزش خطر برای کودکان، والدین و آموزگاران است؛ مسئولیت میان وزارت آموزش و علوم، کمیته وضعیت‌های اضطراری و مقام‌های محلی تقسیم می‌شود. کمک در بحران، گزارش‌دهی محرمانه و دوستدار کودک و خدمات تخصصی روانی‌اجتماعی یا حقوقی در سراسر کشور یکسان نیستند.