رسانه در تاجیکستان

تاجیکستان نظام رسمی رسانه‌ای تثبیت‌شده‌ای در حوزه مطبوعات، پخش، روزنامه‌نگاری، ویدئوی آنلاین و رسانه‌های اجتماعی دارد. کمیته تلویزیون و رادیو زیر نظر دولت سیاست ملی تلویزیون و رادیو را هدایت می‌کند و سرویس ارتباطات به امور فنی مرتبط با ارتباطات می‌پردازد. آژانس آمار، وزارت دادگستری و سامانه اطلاعات حقوقی ADLIA آن، آکادمی رسانه‌های جمعی و شورای رسانه نیز وظایف مرتبط دارند. قانون مطبوعات ادواری و دیگر رسانه‌های گروهی شماره ۹۶۱ مورخ ۱۹ مارس ۲۰۱۳، با اصلاحات ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷، رسماً از آزادی مطبوعات و رسانه و حق جست‌وجو، دریافت و انتشار اطلاعات حمایت می‌کند. سانسور، پیگرد به‌خاطر انتقاد و انحصار رسانه را ممنوع می‌کند. رسانه باید در ثبت دولتی واحد ثبت شود. نشریات عموماً نام رسانه، بنیان‌گذار، سردبیر، تاریخ شماره، شمارگان یا قیمت، نشانی و گواهی ثبت را درج می‌کنند. روزنامه‌نگاران حق درخواست اطلاعات، دسترسی به اسناد و حضور در برخی مکان‌های عمومی، اضطراری و رویدادها را با کارت مطبوعاتی یا اعتبارنامه دارند. اعتبارنامه به‌رسمیت‌شناختن رسمی‌ای است که به روزنامه‌نگار اجازه فعالیت در نهادها یا رویدادهای مشخص را می‌دهد. روزنامه‌نگاران باید هرجا لازم است منابع را معرفی کنند، از تحریف بپرهیزند، حق مؤلف را رعایت کنند و قواعد پاسخ و اصلاح را دنبال کنند. چشم‌انداز رسانه در عمل نابرابر است. بسیاری از رسانه‌های محلی دولتی یا همسو با دولت‌اند، در حالی که رسانه‌های مستقل کوچک‌تر با دسترسی محدود به اطلاعات رسمی، خودسانسوری، ارعاب، پیگرد یا تبعید روبه‌رو هستند. چند رسانه مستقل تعطیل شده‌اند یا از خارج فعالیت می‌کنند. قانون اجازه حمایت دولتی از رسانه خصوصی را می‌دهد، اما ترتیبات جاری هزینه و یارانه و دسترسی عملی به آن‌ها به‌طور معتبر مشخص نشده است. شورای رسانه در ۲۰۰۹ به‌عنوان نهاد خودتنظیم‌گر تأسیس شد؛ یعنی قرار است استانداردهای حرفه‌ای را بیرون از کنترل مستقیم دولت پشتیبانی کند، اما فعالیت جاری آن مستقلانه دوباره بررسی نشده است. تلویزیون و رادیو به مجوز کمیته تلویزیون و رادیو و تأیید فنی مرجع ارتباطات نیاز دارند. نمایه دولت الکترونیک دولت ۹۰ سازمان یا استودیوی تلویزیون و رادیو را فهرست می‌کند: ۱۳ خدمت تلویزیونی دولتی، ۱۰ خدمت رادیویی دولتی، ۳۳ خدمت تلویزیونی خصوصی، ۲۲ خدمت رادیویی خصوصی و ۱۲ استودیوی تولید شنیداری‌ـ‌دیداری. گزارشی از نشست خبری ۲۰۲۶ از ۱۰۷ سازمان نام برد؛ بنابراین نباید یک رقم ثابت و جاری را مفروض گرفت. شبکه‌های دولتی شامل تلویزیونی تاجیکستان، که به کانال اول نیز معروف است، صفینا، جهان‌نما و بهارستان‌اند. رادیوی دولتی شامل رادیو تاجیکستان یا Голос Таджикистан، صدای دوشنبه و فرهنگ است. برنامه‌ها از طریق شبکه زمینی، ماهواره و اینترنت توزیع می‌شوند. تلویزیون بسیار بیشتر از رادیو استفاده می‌شود: پیمایش ۲۰۲۳ مواجهه هفتگی زنان ۱۵ تا ۴۹ساله را ۶۶٪ برای تلویزیون و ۹٪ برای رادیو گزارش کرد. هزینه دسترسی معمولاً از دستگاه تلویزیون یا رادیو، برق، خدمات اینترنت همراه یا ثابت و در صورت لزوم تجهیزات ماهواره‌ای یا اتصال دیگر ناشی می‌شود. تعرفه ملی یکسان دسترسی رسانه‌ای یا زمان جاری معتبر برای رسیدگی به مجوز پخش شناسایی نشده است. اتصال در مناطق کوهستانی و روستایی اغلب ضعیف‌تر است و نابرابری برق، دستگاه، درآمد و دسترسی شبکه دامنه رسانه‌های در دسترس را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مدرک مستقیمی از وجود نمونه داخلی هم‌ارز خدمت مستقل اشتراک ویدئوی درخواستی با مقررات ملی در تاجیکستان وجود ندارد. مردم به‌جای آن از وب‌سایت‌ها و پخش آنلاین شبکه‌ها، پخش هم‌زمان ماهواره‌ای، یوتیوب، خدمات ویدئوی اجتماعی و بسترهای جهانی استفاده می‌کنند. دسترسی به پهنای باند، دستگاه، گزینه پرداخت و احتمال مسدودشدن بستر بستگی دارد. قانون حق مؤلف آثار شنیداری‌ـ‌دیداری، دسترسی الکترونیکی و عرضه تعاملی برحسب درخواست را پوشش می‌دهد؛ بنابراین کپی یا بازتوزیع برنامه‌ها، حتی اگر بستر قابل دسترسی باشد، می‌تواند مشکل حقوقی ایجاد کند. رسانه‌های اجتماعی برای خبر، ویدئو، بیان مدنی و مشارکت غیررسمی به کار می‌روند. آمار رسمی در ۱ آوریل ۲۰۲۵ از ۴٫۹ میلیون کاربر اینترنت، ۸٫۳ میلیون مشترک مخابراتی و ۵٫۳ میلیون کاربر فعال شبکه تلفن همراه خبر داد. DataReportal در ژانویه ۲۰۲۵ از ۶٫۰۷ میلیون کاربر اینترنت و ۱٫۷۵ میلیون هویت کاربری شبکه اجتماعی گزارش داد. تفاوت ناشی از روش‌ها و تعریف‌های متفاوت است؛ بنابراین نباید رقم‌ها را یک شمارش هماهنگ‌شده دانست. پایش دولت و مسدودشدن وب‌سایت‌های خبری بزرگ و رسانه‌های اجتماعی مستند شده‌اند. اصلاح قانون جزا در ۱۴ مه ۲۰۲۵ واکنش پسندیدن یا واکنش مشابه را از شمول عنصر پشتیبانی در مواد ۱۷۹(۳) و ۳۰۷(۱) برداشت، اما انتشار، توجیه و رفتارهای دیگر مرتبط با افراط‌گرایی یا تروریسم همچنان می‌توانند خطر کیفری ایجاد کنند. بنابراین پسندیدن یک مطلب تضمین کلی حمایت از آزادی بیان آنلاین نیست. گزارش شده است که VPN و پراکسی راه‌حل‌های عملی‌اند، اما خطرهای حقوقی و عملی آن‌ها حل‌نشده باقی مانده است. تعریف قانونی روزنامه‌نگار به قرارداد تحریریه، مأموریت یا اتحادیه حرفه‌ای پیوند دارد. چارچوب قانون مطبوعات درخواست اطلاعات رسانه‌ای را پیش‌بینی می‌کند و انتظار می‌رود نهادهای عمومی به درخواست واجد شرایط رسانه‌ای حداکثر ظرف سه روز کاری پاسخ دهند. حداکثر مهلت پاسخ به درخواست عمومی اطلاعات ۳۰ روز تقویمی است و ممکن است با اطلاع‌رسانی ظرف هفت روز کاری ۱۵ روز تقویمی تمدید شود. دسترسی ممکن است به‌دلیل اسرار دولتی و منافع حمایت‌شده دیگر رد یا محدود شود. رسانه‌های مستقل در عمل اغلب برای دریافت اطلاعات رسمی دشواری دارند. گزارشگری از بدخشان و دیگر مناطق حساس می‌تواند خطر بیشتری داشته باشد. ارزیابی RSF در ۲۰۲۶ تاجیکستان را با امتیاز ۳۲٫۲۲ در جایگاه ۱۵۵ از ۱۸۰ کشور قرار داد و هنگام بررسی هفت روزنامه‌نگار بازداشت‌شده ثبت کرد. افراد زیر ۱۸ سال تحت حمایت قانون حمایت از حقوق کودک‌اند. نهادهای دولتی، والدین، نمایندگان قانونی و بزرگسالان مسئول باید کودکان را از محیط‌های اطلاعاتی زیان‌بار محافظت کنند. محتوای رسانه‌ای نباید خشونت یا سنگ‌دلی را ستایش کند، هرزه‌نگاری را ترویج دهد، نفرت نژادی، ملی، اجتماعی یا مذهبی را برانگیزد، از جنگ یا خشونت سرزمینی حمایت کند یا به‌گونه‌ای دیگر به کودکان آسیب برساند. بهارستان خدمت پخش دولتی کودک و نوجوان است. دسترسی نابرابر است: ارزیابی اتصال یونیسف و اتحادیه اروپا در ۲۰۲۲/۲۳ دریافت که ۱۶٪ از ۳٬۹۶۷ مدرسه به اینترنت دسترسی داشتند؛ ۸۵٪ مدرسه‌ها روستایی بودند و ۲۲٪ برق مطمئن نداشتند. این ارقام اتصال مدارس را توصیف می‌کنند، نه سهم کلی کودکانی را که از رسانه استفاده می‌کنند. دسترسی زبانی شامل تاجیکی و زبان‌های دیگر است؛ برنامه‌های کمیته به پنج زبان تولید می‌شوند و Голос Таджикистан به هشت زبان پخش می‌شود.