Андозҳо дар Тоҷикистон

Асоси асосии ҳуқуқӣ Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон №1844 мебошад. Он аз 1 январи соли 2022 амал мекунад; боби 33 аз 1 январи соли 2023 амал мекунад. Манбаи таҳқиқот барои ин маълумот тағйиротеро, ки то 17 июни соли 2026 сабт шудаанд, дар бар мегирад; бинобар ин меъёр ва тартибро ҳангоми пешниҳоди эъломия ё пардохт аз нав санҷидан лозим аст. Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (Кумитаи андоз), Вазорати молия, мақомоти гумрук ва маҷлисҳои шаҳрӣ ё ноҳиявӣ вазифаҳои гуногуни андозро иҷро мекунанд. Кумитаи андоз маъмурияти андозсупорандагон ва бисёр расмиёти андозиро идора мекунад. Мақомоти гумрук андозҳои воридотӣ, аз ҷумла ААИ-и воридотиро меситонанд. Ҷадвалҳои Ҳукумат меъёрҳои зиёди молҳои зераксизӣ, захираҳои табиӣ, замин, андози ягонаи кишоварзӣ, пардохти патент ва пардохти шаҳодатномаро муайян мекунанд. Маҷлисҳои шаҳрӣ ва ноҳиявӣ қоидаҳои андози молу мулки маҳаллиро дар ҳудуди Кодекси андоз муқаррар мекунанд. Андозҳои миллӣ андоз аз даромад, андоз аз арзиши иловашуда, аксиз, андозҳо аз захираҳои табиӣ, андози иҷтимоӣ ва андоз аз фурӯши алюминийи аввалияро дар бар мегиранд. Андозҳои солонаи маҳаллӣ молу мулки ғайриманқул, замин ва воситаҳои нақлиётро фаро мегиранд. Андозсупорандаи молу мулк вобаста ба қоидаи дахлдори молу мулк, замин ё нақлиёт одатан соҳиб ё истифодабаранда аст. Ҳисоб метавонад аз масоҳати ишғолшуда, хусусияти нақлиёт, коэффисиентҳои минтақавӣ ва қоидаҳои маҳаллӣ вобаста бошад. Дар деҳот ситонидан метавонад тавассути пардохти электронӣ ё ёрии маҳаллии ваколатдор анҷом шавад. Аз ин рӯ, меъёр ва тартиби маҳаллиро танҳо аз рӯйи рӯйхати андозҳои миллӣ муайян кардан мумкин нест. Резидентии андозӣ доираи андозбандиро тағйир медиҳад. Шахсе, ки дар ҳар давраи 12-моҳа зиёда аз 182 рӯзро мегузаронад, одатан резиденти Тоҷикистон аст. Резидент одатан аз даромади Тоҷикистон ва хориҷи кишвар андоз месупорад; ғайрирезидент бошад, одатан аз даромади манбааш дар Тоҷикистон андоз месупорад. Шахси хориҷӣ, ки дар Тоҷикистон объекти андозбандишаванда дорад, метавонад барои бақайдгирӣ ва гирифтани рақами мушаххаси андозсупоранда, ки маҳаллӣ ИНН номида мешавад, уҳдадор бошад. ИНН дар эъломияҳои андоз, мукотиба бо мақомот, ҳуҷҷатҳои гумрукӣ, ҳисобномаҳо, расидҳои фискалӣ ва шартномаҳо истифода мешавад. Кодекси андоз ва далелҳои мушаххас муайян мекунанд, ки оё даромад ё фаъолият уҳдадории бақайдгирӣ ба вуҷуд меорад. Даромади меҳнатии резидент одатан баъди тарҳи шахсӣ бо меъёри 12% андозбандӣ мешавад. Тарҳи стандартии моҳона ду нишондиҳанда барои ҳисобҳо аст; гурӯҳҳои имтиёздор метавонанд даҳ нишондиҳанда гиранд. Тарҳ танҳо дар як ҷойи кори асосӣ татбиқ мешавад ва барои моҳе, ки корманд камтар аз 16 рӯз кор кардааст, дастрас нест. Андози иҷтимоии корманд метавонад тибқи тартиби ҳисоб тарҳ карда шавад. Даромади меҳнатии ғайрирезидент одатан бо меъёри 20% андозбандӣ мешавад. Дигар даромади андозбандишавандаи шахсӣ одатан 15% ва дивидендҳо одатан 12% мебошанд. Одатан корфармо ё агенти дигари андоз ҳар моҳ андозро нигоҳ дошта, ба давлат мегузаронад. Эъломияи якҷояи андоз аз даромад ва андози иҷтимоӣ дар ҳолатҳои пешбиникардаи Кодекси андоз одатан то рӯзи 15-уми моҳи баъдӣ пешниҳод мешавад. Эъломияи солона барои ширкатҳои резидент ва намояндагиҳои доимӣ ва барои даромади шахсие, ки дар манбаи пардохт андозбандӣ нашудааст, одатан то 1 апрел пешниҳод мешавад. Резидентҳое, ки даромади хориҷӣ ё суратҳисобҳои хориҷии аз 2,000 нишондиҳандаи ҳисоб зиёд доранд, низ метавонанд уҳдадории пешниҳоди солона дошта бошанд. Андозсупорандае, ки барзиёд пардохт кардааст, одатан барои бозҳисобкунӣ далел, ариза ва агар лозим бошад дархости баргардониро талаб мекунад. Мақомот метавонанд маблағро ба ҳисоби дигар гузаронанд ё тибқи тартиб баргардонанд. Андозбандии соҳибкорӣ аз шакли ҳуқуқӣ, фаъолият ва низом вобаста аст. Шахси ҳуқуқии резидент одатан даромади андозбандишавандаро аз даромади умумии умумиҷаҳонӣ бо тарҳи хароҷоти иҷозатшуда ҳисоб мекунад. Меъёри истеҳсоли мол 13% аст. Ташкилотҳои қарзӣ ва молиявӣ ва ширкатҳои мобилӣ одатан 20% месупоранд. Истихроҷ ё коркарди захираҳои табиӣ ва фаъолияти дигар одатан 18% аст. Намояндагии доимӣ метавонад аз фоидаи соф 15% андоз супорад. Намояндагии доимӣ ҷойи доимӣ ё ҳузури дигари мувофиқест, ки тавассути он ғайрирезидент тиҷорат мекунад, масалан идора, филиал, дафтар, корхона, мағоза, анбор, агентӣ ё баъзе фаъолияти сохтмонӣ, назоратӣ ё насби захираҳо. Шахсони ҳуқуқӣ одатан пардохтҳои ҷории андоз аз даромадро то рӯзи 15-уми моҳи баъдӣ анҷом медиҳанд. Пардохти ҷорӣ тибқи қоидаи татбиқшаванда одатан на камтар аз як дувоздаҳуми андози соли гузашта ё 1% даромади умумии моҳона аст. Эъломияи солонаи андоз ва ҳисоботи молиявии солона одатан то 1 апрел пешниҳод мешаванд. Сабтҳои муҳосибӣ, шартномаҳо, ҳисобномаҳо, далели пардохт ва дигар ҳуҷҷатҳои тасдиқкунанда бояд бо рақамҳои ба Кумитаи андоз пешниҳодшуда мувофиқат кунанд. Соҳибкории хурд метавонад барои низоми содакардашуда мувофиқ бошад, агар даромади умумии он дар 12 моҳи пайдарпай аз 1,000,000 сомонӣ кам бошад. Андози стандартии содакардашуда 6% аз даромади умумӣ аст. Давраи андоз солона буда, ҳисобот ҳар семоҳа дода мешавад; эъломия ва пардохт одатан то рӯзи 15-уми баъди анҷоми семоҳа пешниҳод мешаванд. Кодекси андоз истисно ва шартҳои мувофиқат дорад, бинобар ин танҳо ҳадди гардиш барои ҳамаи фаъолиятҳо мувофиқатро исбот намекунад. Низомҳои дигари махсус минтақаҳои озоди иқтисодӣ, бозори коғазҳои қиматнок, низомҳои патент ва шаҳодатнома, андози ягонаи кишоварзӣ, қимор, паррандапарварӣ, моҳипарварӣ ва истеҳсоли хӯроки омехтаи чорво, инчунин фаъолияти инноватсионӣ ё технологиро дар бар мегиранд. Патент одатан арзиши муайянкардаи Ҳукумат дорад. Низоми шаҳодатнома одатан маблағи собитеро истифода мебарад, ки аз фаъолият ва минтақа вобаста аст. Субъектҳое, ки дар парки технологии таъсисдодаи Ҳукумат фаъолияти инноватсионӣ ё технологӣ доранд, метавонанд аз ҳамаи андозҳои Кодекси андоз озод шаванд, нисфи меъёри андоз аз даромад ва андози иҷтимоии кормандро пардохт кунанд, аз нигоҳдории андоз аз дивиденд озод бошанд ва барои воридоти мустақими таҷҳизот аз ААИ озод шаванд. Мувофиқат ва истисноҳоро бояд тибқи Кодекси андоз ва фаъолияти воқеии субъект санҷид. ААИ ба муомилот ва воридоти андозбандишаванда татбиқ мешавад. Барои соли 2026 меъёри стандартӣ 14% аст; тибқи қоидаҳои пешниҳодшуда аз 1 январи соли 2027 он ба 13% мерасад. Меъёри 7% ба баъзе корҳои сохтмонӣ, меҳмонхона ва хӯрокхӯрӣ ва муомилоти муайян бо моли воридотӣ татбиқ мешавад. Меъёри 5% барои маҳсулоти муайяни кишоварзии ватанӣ, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ба истиснои коркарди пахтаи хом, маориф ва хизматрасониҳои тиббии осоишгоҳу истироҳатгоҳ пешбинӣ шудааст. Муомилоте, ки ба шартҳои содирот ҷавобгӯ аст, метавонад меъёри 0%-ро гирад. Гурӯҳи 5% тибқи қоидаҳои зикршуда ҳуқуқи ба ҳисоб гирифтани андози воридотиро намедиҳад. Баъзе металлҳо, маъданҳо, консентратҳо, партовҳои металлӣ, алюминийи аввалия ва металлҳо ё сангҳои қиматбаҳои дар дохил истеҳсолшуда бо тағйироти соли 2026 аз тартиби одии ААИ хориҷ шуданд. Бақайдгирии ААИ одатан ҳангоми аз 1,000,000 сомонӣ гузаштани даромади ҷамъшуда дар давраи ҳадди аксар 12 моҳи пурраи пайдарпай талаб мешавад. Он инчунин метавонад аз воридоти андозбандишаванда, хизматрасонии фосилавии хориҷӣ, расонидани мол ё иҷрои кор дар Тоҷикистон аз ҷониби хориҷӣ, ё бақайдгирии ихтиёрӣ ба вуҷуд ояд. Даромади шахсони вобаста метавонад ҷамъ карда шавад. Бақайдгирии ААИ шаҳодатномаи электрониро ба вуҷуд меорад ва эъломияҳои ААИ бояд электронӣ пешниҳод шаванд. Давраи муқаррарӣ моҳона аст; пешниҳоду пардохт одатан то рӯзи 15-уми моҳи баъдӣ мебошад. Хизматрасонии фосилавии хориҷӣ ба шахсони воқеӣ давраи семоҳа дорад; эъломия ва пардохт одатан то рӯзи 20-уми моҳи баъдӣ аст. Кредит ё баргардонидани ААИ барои содирот далели содироти мувофиқро талаб мекунад; мақомоти молиявӣ ё андоз одатан пас аз гирифтани далели зарурӣ маблағро дар давоми 30 рӯз бармегардонанд. Мақомоти гумрук ААИ-и воридотиро меситонанд. Аксиз ба мол ва хизматрасониҳои муайян татбиқ мешавад. Меъёр аз маҳсулот ё хизматрасонии дақиқ ва ҷадвалҳои меъёрии Ҳукумат вобаста аст, бинобар ин ҳисоб кардани аксиз таснифи маҳсулотро талаб мекунад, на фоизи умумиро. Истифодабарандаи захираи табиӣ метавонад бонуси обунавӣ, бонуси кашфи тиҷоратӣ, роялти барои истихроҷ ва рентаи содиротӣ пардохт кунад. Асоси ҳисоб ва меъёри роялти аз мол ва захира вобастаанд. Рентаи содиротӣ аз 1 январи соли 2025 4% аст ва тибқи ҷадвал аз 1 январи соли 2027 ба 6% мерасад. Истифодабарандаи захираи табиӣ ҳамзамон метавонад андоз аз даромад, ААИ, андози иҷтимоӣ ва андозҳои маҳаллӣ аз молу мулк, замин ё нақлиётро низ пардохт кунад. Андози иҷтимоӣ одатан ҳар моҳ ҳисоб мешавад. Барои ташкилотҳои дигар меъёри корфармо ё суғуртакунанда 20% ва корманд ё суғурташуда 2% аст. Барои муассисаҳои буҷетӣ меъёрҳои мувофиқ 25% ва 1% мебошанд. Соҳибкорони инфиродӣ бо патент ё хоҷагиҳои деҳқонӣ ба ҳадди ақали муқарраркардаи Ҳукумат тобеъанд. Барои соҳибкори инфиродӣ бо шаҳодатнома меъёр одатан 1% аз асос аст ва аз баландтарин маблағи андози иҷтимоии патент кам буда наметавонад. Мақом ва фаъолияти мушаххас муайян мекунад, ки кадом қоида амал мекунад. Андозсупорандагон одатан андози худро худашон ҳисоб мекунанд, агар Кодекси андоз ҳисоб ё ҷамъовариро ба мақоми андоз ё агенти андоз вогузор накарда бошад. Эъломияро метавон электронӣ, тавассути почта ё шахсан ё ба воситаи намоянда пешниҳод кард. Супорандагони ААИ бояд электронӣ пешниҳод кунанд. Шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ одатан андоз, ҷарима ва фоизҳои ҳисобшударо ғайринақдӣ, тавассути каналҳои бонкӣ ё электронии иҷозатшуда мепардозанд. Вобаста ба низом бояд ҳисобномаҳо, маълумоти фискалӣ, ҳисобномаҳои электронӣ ва расидҳои фискалӣ дода ва нигоҳ дошта шаванд. Кабинети андозсупорандаи ITMIS пешниҳоди электронии эъломия, муқоисаи ҳисобҳо, варақаи ҳисоб, сабти молу мулк ва нақлиёт, пардохти андоз, бақайдгирии соҳибкорӣ, ҳисобкунии андоз, санҷиши расиди фискалӣ ва вазифаҳои хазинаи виртуалиро дастгирӣ мекунад. Муҳлати умумии даъво барои андоз панҷ сол аст. Фоизи таъхири пардохт барои ҳар рӯзи таъхир 0.04% мебошад. Санҷишҳои маҳаллӣ дар асоси хавф анҷом мешаванд. Андозсупорандаи дорои хавфи баланд одатан на камтар аз 10 рӯзи корӣ пеш аз оғози санҷиш огоҳ карда мешавад. Давомнокии маъмул барои андозсупорандаи хурд то ҳафт рӯзи корӣ, миёна то 20 рӯзи корӣ ва калон то 30 рӯзи корӣ аст; баъзе санҷишҳои калон ё дорои чанд маҳал то 60 рӯзи корӣ тӯл мекашанд. Андозсупоранда метавонад эътироз пешниҳод карда, дар санҷиш иштирок кунад. Шикоят аз санади санҷиш, ҳисобкунии андоз, ҷарима ё қарори фоизро метавон дар давоми 30 рӯзи тақвимӣ баъди гирифтани он ба мақоми болоии андоз ё суд пешниҳод кард. Мақомот одатан дар давоми 30 рӯз қарор медиҳанд ва метавонанд муҳлатро то 10 рӯз тамдид кунанд. Андозсупоранда ҳуқуқ дорад маълумот гирад, махфиятро ҳифз намояд, пардохтро мавқуф гузорад ё қисм-қисм кунад, маблағи барзиёдро ба ҳисоби дигар гузаронад ё баргардонад ва барои амали ғайриқонунии мансабдор ҷуброн талаб кунад. Мавқуф гузоштани андози миллӣ метавонад то як сол ва андози маҳаллӣ то шаш моҳ бошад. Андози нигоҳдошташуда аз манбаъ ва андози иҷтимоиро тибқи қоидаи зикршуда мавқуф гузоштан мумкин нест. Ширкат бояд ҳисоб, далел, сабти пардохт ва мукотибаи андозиро якҷо нигоҳ дорад, зеро онҳо эътироз, дархости баргардонидан, посух ба санҷиш ё муқоисаи баъдиро дастгирӣ мекунанд. Андозбандии байналмилалӣ аз шартномаҳои канорагирӣ аз андозбандии дукарата таъсир мегирад. Ғайрирезиденте, ки барои даромади манбааш дар Тоҷикистон имтиёзи шартномавӣ мехоҳад, одатан бояд ариза ва шаҳодатномаи аслии резидентии андозии соли ҷориро пешниҳод кунад; агар лозим бошад, тарҷума бояд нотариалӣ тасдиқ ё апостил шавад. Бе шартномаи татбиқшаванда ё далели зарурӣ агенти андоз одатан тибқи меъёри дохилӣ андозро нигоҳ медорад. Меъёрҳои маъмули дохилии нигоҳдории андоз аз дивиденд 12%, фоиз 12%, фоизи шахси вобаста 18%, ҳаққи суғурта 6%, алоқаи байналмилалӣ ё нақлиёт 3%, даромади меҳнатӣ 20% ва дигар даромади умумӣ 15% мебошанд. Шартнома метавонад уҳдадории дохилии нигоҳдории андозро кам ё бекор кунад. Намояндагии доимии ғайрирезидент сабтҳои алоҳидаи даромад ва муҳосибӣ нигоҳ медорад. Фаъолияти сохтмонӣ ё назоратӣ ва насби захираҳо, агар зиёда аз 182 рӯз идома кунад, метавонад дар баробари шаклҳои дигари ҳузури мувофиқ намояндагии доимӣ ба вуҷуд орад. Резиденти Тоҷикистон метавонад барои андози хориҷии пардохтшуда кредити андозӣ талаб кунад, ки ҳаддаш андози тоҷикии марбут ба ҳамон даромад аст. Даромади соҳибкорӣ ва дигар даромад алоҳида баррасӣ мешаванд; далел зарур аст ва андози хориҷие, ки дар давоми ду сол пардохт шудааст, метавонад барои кредит аҳамият дошта бошад. Қоидаҳои субъекти хориҷии назоратшаванда метавонанд амал кунанд, агар резиденти Тоҷикистон мустақим ё ғайримустақим зиёда аз 25%-и субъекти минтақаи камандозро дошта бошад. Имтиёзи шартномавӣ барои нақлиёти содиротӣ низ метавонад ҳуҷҷати резидентиро талаб кунад.