ပိုၼ်း တီႈမိူင်းထႆး

ပိုၼ်းမိူင်းထႆးၵိူတ်ႇမႃးတီႈၸုမ်းၵူၼ်းလၢႆၸုမ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝัฒนธรรมဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၸုမ်းလဵဝ်။ ၸုမ်းၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်းၵူၼ်းၵဝ်ႇ လႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၸမ်ၵိူဝ်းၼႂ်းပွတ်းဢွၵ်ႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဢေးသျႃး။ မိူင်းၵဝ်ႇ လႄႈ မိူင်းၵၢင်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်းၵၢင် မီးသုၼ်းလူင်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ မိူၼ် Dvaravati၊ ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈတႂ်ႈဢิทธิพล Khmer၊ Sukhothai လႄႈ Ayutthaya။ သုၼ်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၽွၼ်းတေႃႇသႃႇသၼႃႇ၊ လိၵ်ႈ၊ ၽိင်ႈမၢႆ၊ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ တီႈပွင်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း။ Ayutthaya ပဵၼ်မိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼ်မီးႁႅင်း၊ မီးၵွင်ႉၵၢႆႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵႂၢင်ႈ။ မၼ်းၵႃႉၶၢႆတင်းၽူႈၵႃႉၶၢႆဢေးသျႃး လႄႈ ယူးရုပ်ႉ၊ လႄႈ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းဢၼ်မီးလၢႆပွတ်း မိူဝ်ႈမၼ်းထုၵ်ႇယႃႉပင်းၼႂ်းပီႊၸူၼ်ႇ 18။ မိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼ်မီးၵုင်းထဵပ်ႈပဵၼ်ၵၢင် ၵေႃႇတင်ႈမိူဝ်ႈ Ayutthaya လူမ်ႈလႅဝ်။ ၼႂ်းပီႊၸူၼ်ႇ 19၊ Siam ႁႅင်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵၢင် လႄႈ ၽွမ်ႉလၢတ်ႈတင်းမိူင်းယူးရုပ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၸမ်ၵိူဝ်းၵၼ်ထုၵ်ႇၵုမ်းၵမ်ၸွမ်းၵၢၼ်ၶူဝ်းမိူင်း။ ၼႂ်းပီႊၸူၼ်ႇ 20၊ မိူင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈလူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းပၵ်းပိူင်၊ ႁႅင်းသိုၵ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ပัฒนาเศรษฐกิจ လႄႈ ဝဵင်းယႂ်ႇၶိုၼ်ႈဝႆး။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ ၸုမ်းၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၵူၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းၼႂ်းပိုၼ်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆႉ။ ၶွပ်ႇလႅၼ်မိူင်းထႆး လႄႈ တူဝ်တၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႇၸွမ်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉၸႂ်၊ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈယူႇ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇမိူင်းၸမ်ၵိူဝ်း။ တူဝ်တၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵဝ်ႇ ယင်းႁၼ်လႆႈၼႂ်းၵႂၢမ်း၊ တၢင်းၵိၼ်၊ ၸိၼ်း၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်း လႄႈ ၵၢၼ်မၢႆတွင်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵူၼ်းမၢႆတွင်းပိုၼ်းလူၺ်ႈဝတ်ႉ၊ ၽူႈသႄႇမိူင်း၊ ႁၢင်ႇမၢႆ၊ ၵၢၼ်သွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပွင်ႇၵႂၢမ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ ၵၢၼ်မၢႆတွင်းၼႃႈႁိူၼ်း လႄႈ ပွႆးပိုၼ်ႉတီႈ။ ၸုမ်းၵူၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၸၢင်ႈယွင်ႈထိုင်ပၼ်ႁႃပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တီႈပွင်ႇမၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်ႁၼ်ၵႂၢင်ႈထုၵ်ႇလီပႃးမိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် လႄႈ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူႈဝၼ်းၵူၼ်းသူၼ်၊ ၽူႈၵႃႉၶၢႆ၊ ၵူၼ်းၶၢႆႉတီႈယူႇ၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ ၵူၼ်းၸုမ်းဢႄႇ။ ပိုၼ်းတီႈမိူင်းထႆးၵႅၼ်ႇၶႅင်သုတ်း မိူဝ်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇပွင်ႇၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်းတင်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ။