သဘာဝ ၼႂ်းမိူင်းထႆး

မိူင်းထႆးမီးၼႃႈတီႈသဘာဝလူင်လၢႆၸိူဝ်ႉ။ ၼႃႈတီႈႁွင်ႇလႄႈဝၼ်းတူၵ်းမီးလွႆ၊ ပႃႇထိူၼ်ႇ၊ လႄႈတီႈတႄႇၼမ်ႉမႄႈလမ်ႇလွင်ႈ။ ပၢင်ႇတႅမ်ႇၵၢင်မိူင်း ထုၵ်ႇပၼ်ႇၸွမ်းၼမ်ႉမႄႈၸဝ်ႈၽရယႃႇ၊ ၶလွင်ႇ၊ ၼွင်လိၼ်၊ လႄႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ၼႃႈတီႈဢီႇသၢၼ်မီးပၢင်ႇလွႆၵႂၢင်ႈလႄႈၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၸၢင်ႈၶၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီးၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယၢဝ်း၊ ၵုၼ်၊ ပႃႇၵႂၢႆးၼမ်ႉ၊ လႄႈတီႈယူႇသတ်းပၢင်ႇလၢႆႇ။ ၾိင်ႈၾႃႉမိူင်းထႆး ထုၵ်ႇလူမ်းမုၼ်းသုၼ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်း။ ၽူၼ်၊ လူမ်းလူင်၊ ၵႂၢမ်းမႆႈ၊ လႄႈၸၼ်ႉၼမ်ႉဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ မီးၽွၼ်းတေႃႇပႃႇထိူၼ်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၼမ်ႉမႄႈ၊ လႄႈၼႃႈတီႈၽင်ႇ။ သၢႆငၢႆၸၢင်ႈပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်ၼႂ်းၵႄႈၼႃႈတီႈလႄႈၶၢဝ်းၽူၼ်၊ ၶၢဝ်းႁႅင်ႈ။ ပႃႇထိူၼ်ႇမီးပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းသိမ်းၶဵဝ်တႃႇသေ၊ ႁူၼ်ႈၽၢၼ်ႇ၊ ၸိူဝ်းၽสม၊ လႄႈၼႃႈတီႈသုင်။ ၶဝ်ပၼ်ႁူမ်ႈ၊ ၵႅတ်ႇၵင်ႈလိၼ်၊ တီႈယူႇသတ်း၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ လႄႈၵဵပ်းၼမ်ႉ။ ၵၢၼ်လူတ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ ၽႆးမႆႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႅင်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်း၊ လႄႈၵၢၼ်ၶႂၢၵ်ႈတီႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉဢ่อนလူင်း။ မိူင်းထႆးၸႂ်ႉၼႃႈတီႈၸိုင်ႈမိူင်းၵႅတ်ႇၵင်ႈ၊ ၼႃႈတီႈသงဝ်ႈသတ်း၊ ၼႃႈတီႈသိမ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ လႄႈၼႃႈတီႈၵႅတ်ႇၵင်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း တႃႇသိမ်းတီႈလမ်ႇလွင်ႈ။ ပႃႇထိူၼ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၵႆႉႁွင်ႉထႆးဝႃႈ อุทยานแห่งชาติ၊ ၼႃႈတီႈသงဝ်ႈသတ်းၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า။ ၼႃႈတီႈၵူႈဢၼ်ၸၢင်ႈမီးၶေႃႈၸီႉၼႄၵၢၼ်ၶဝ်ႈလႄႈလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈသုၼ်ႇတူဝ်။ ၼမ်ႉမႄႈ၊ khlong၊ ၼွင်၊ လႄႈၼွင်လိၼ် ၸွႆႈၼမ်ႉၵိၼ်၊ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵႂႃႇမႃး၊ ပႃ၊ လႄႈၵဵပ်းၼမ်ႉထူမ်ႈ။ khlong မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈၶလွင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၼမ်ႉ၊ ပဵၼ်တွၼ်ႈၵႆႉႁၼ်ၼႂ်းသၢႆငၢႆမိူင်းထႆး၊ ပိူင်လူင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႅမ်ႇလႄႈဝဵင်း။ ၼမ်ႉပႅတ်ႈပႅတ်း၊ ၶလွင်ႇဢိုတ်း၊ ၸႂ်ႉၼမ်ႉၼမ်လိူဝ်၊ လႄႈထူမ်ႈလိၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉလူတ်းယွမ်း။ သဘာဝၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ မီးႁၢတ်ႇသၢႆး၊ ၽၢင်ႇလိၼ်ဢုၵ်ႇ၊ ႁญႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ၊ ပႃႇၵႂၢႆးၼမ်ႉ၊ ႁိမ်းပၢင်ႇပႃႇ၊ လႄႈပၢင်ႇလၢႆႇၵႂၢင်ႈ။ ပႃႇၵႂၢႆးၼမ်ႉၸွႆႈၵႅတ်ႇၵင်ႈၽင်ႇလႄႈပၼ်တီႈပွတ်ႇသတ်းပႃလႄႈႁွႆ။ ပိုၼ်ႉတီႈႁိမ်းပၢင်ႇပႃႇလႄႈႁญႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ထုၵ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉငၢႆႈလူၺ်ႈၵႂၢမ်းႁႅင်း၊ ၼမ်ႉပႅတ်ႈပႅတ်း၊ ၵၢၼ်တိူဝ်ႉၶူဝ်း၊ လႄႈၵၢၼ်ၽူႈၶဝ်ႈမႃးဢၼ်ဢမ်ႇသတိ။ သတ်းပႃႇထိူၼ်ႇၼႂ်းမိူင်းထႆးမီးသတ်းၼူမ်းလုၵ်ႈ၊ ၼူၵ်ႇ၊ ငူး၊ ၵၢၼ်း၊ ပႃ၊ မႅင်း၊ လႄႈတူၼ်ႈမႆႉၼမ်ၸိူဝ်ႉ။ သတ်းမၢင်မဵဝ်းထုၵ်ႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ႁူႉၸၵ်းယၢပ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ၵဵပ်း၊ သိုဝ်ႉ၊ ပၼ်ၶဝ်ၵိၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ယိပ်းသတ်းပႃႇထိူၼ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၽေးလႄႈၸၢင်ႈမီးၶေႃႈၵႅတ်ႇၵင်ႈမၢႆမီႈ။ တူၺ်းသတ်းပႃႇထိူၼ်ႇၵႆၵႆၼႂ်းတီႈလွတ်ႈၽေး။ သဘာဝပၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်းလက်တိၵ်ႈ။ မၼ်းၸွႆႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ႁႃပႃ၊ ၸတ်းၵၢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈ၊ ၽူႈၶဝ်ႈမႃး၊ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ယဵၼ်ၵႂၢမ်းမႆႈ၊ ၼမ်ႉသႂ်၊ လႄႈၵႅတ်ႇၵင်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈလႄႈလိၼ်ၵူၼ်ႇၵွႆ။ ၽွၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉႁႅင်းသုတ်း မိူဝ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၽူႈၶဝ်ႈမႃး၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ လႄႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွႆႈၵၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း။ ၶေႃႈၶတ်းၶွင်ပိူင်လူင်ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ဢမ်ႇတဵင်ႈတေႃး၊ ၽေးၸွမ်းၶၢဝ်း၊ ၶွပ်ႇလိၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈ၊ ၼႃႈတီႈယူႇသတ်းလူႉ၊ လႄႈၵၢၼ်ထဵင်ၵၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈလႄႈတီႈၸၢတ်ႈ။ ၶၵ်ႉႁႅၵ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းသတိ ပဵၼ်ႁႃႁူႉၶူင်းသၢင်ႈသဘာဝပိုၼ်ႉတီႈ၊ ႁဵၼ်းႁူႉမၢႆမီႈပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵွင်ႈ၊ တူၺ်းသၢႆငၢႆၸွမ်းၶၢဝ်း၊ လႄႈလိူၵ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်သိမ်းတူၼ်ႈမႆႉ၊ သတ်း၊ ၼမ်ႉလႄႈၵူၼ်းႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေးလိူဝ်။