Hilbijartin li Tirkmenîstanê

Mejlisê, parlamentoya Tirkmenîstanê, hilbijartinan bang dike; Komîsyona Navendî ya ji bo Pêkanîna Hilbijartin û Referanduman rêxistina wan ji bo heyameke pênc-salî hevaheng dike. Komîsyonên herêmî, navçeyî û bajêr di asta jêr de dixebitin; paşê komîsyonên Gengeshên herêmî û stasyona dengdanê tên. Rayedarên herêmî daneyên dengderan peyda dikin. Di dema rewşa awarte an şer de hilbijartin nayên kirin. Dengdan bi rêkûpêk ji 07:00 heta 19:00 pêk tê û Mejlis divê herî dereng sê meh berî dawîbûna heyama têkildar hilbijartinê bang bike. Heta 13ê Îlona 2026 (13) hilbijartinên asayî yên paşerojê yên serokatiyê û Mejlisê bi fermî nehatibûn bangkirin; texmîna qanûnî ji bo serokatiyê nêzîkî 2029 û ji bo Mejlisê nêzîkî 2028 e, bi şertê ku hilbijartineke zûtir nebe. Hemwelatiyên 18 salî an mezintir dikarin deng bidin. Kesê ku ji aliyê dadgehê ve bê şiyana qanûnî hatiye ragihandin an kesê di girtîgehê de tê derxistin; erkeke giştî ya qanûnî ya dengdanê nehatiye diyarkirin. Dengdêr bi gelemperî xwe bi pasaport an belgeya nasnameyê nas dikin. Ji 22ê Mijdara 2025 (22) ve Tomara Yekgirtî ya Dewletê ya Dengdaran pergala dîjîtal a navendî peyda dike; lîsteyên stasyona dengdanê hîn jî daneyên rayedarên herêmî, yekîneyên leşkerî, saziyên fermî, cihên girtinê û mîsyonên dîplomatîk bikar tînin. Divê lîste herî kêm 15 roj berî dengdanê ji bo lêkolînê amade be. Kesê di lîsteyê de tune dikare bi pasaport an belgeya nasnameyê daxwaza tevlîkirinê bike; gilî li ser lîsteyê dikare heta du rojan an tavilê berî an roja hilbijartinê were pêşkêşkirin. Dengdan kesane ye; dengdana bi nûner destûr nîne. Ji bo her hilbijartinê bilêteke cuda tê bikaranîn. Bilêt nederbasdar e heke forma wê şaş be, ji yekê zêdetir nîşan hebin, bê nîşan be, navek lê zêde bike an nîşana namzetekî vekişiyayî hebe. Bilêteke zirardîtî li gorî rêbazê dikare were guherandin. Hilbijartina serokatiyê rasterast e; namzet divê hemwelatiyê Tirkmenîstanê be, li Tirkmenîstanê ji dayik bûbe, herî kêm 40 salî be, zimanê dewletê bikaribe û herî kêm 15 salan bê navber li Tirkmenîstanê bijî an bixebite. Serok heyameke heft-salî dimîne. Mejlis 125 kursiyên rasterast hilbijartî di 125 navçeyan de heye; bi gelemperî heyama wê pênc sal e. Namzetê Mejlisê divê herî kêm 25 salî be û herî kêm 10 salan niştecîhbûna daîmî ya li Tirkmenîstanê domandibe. Namzetê ku ji nîvê dengên hatine dayîn zêdetir distîne tê hilbijartin. Heke di pêşbaziyeke bi herî kêm sê namzetan de tu namzet negihîje wê astê, divê di nav du hefteyan de dengdana dubare di navbera du namzetên pêşîn de pêk were; di wê dengdanê de piraniya nisbî biryardar e. Dengdêrên herêmî endamên meclîsên Halk Maslahaty yên herêm, navçe û bajêr û Gengeshan rasterast hilbijêrin. Halk Maslahaty ya neteweyî ji Çileya 2023 ve saziya nûneriya herî bilind e, lê saziyeke bi pêkhateya tevlihev e, ne jûreyeke parlamentoyî ya neteweyî ku bi rêkûpêk rasterast tê hilbijartin. Partî divê berî bangkirina hilbijartinê bên tomarkirin. Komên hemwelatiyan dikarin namzetan pêşniyar bikin; ji bo komê pêşniyarkirina Mejlisê herî kêm 200 dengderên mafdar, ji bo Halk Maslahaty ya navçe an bajêr 100 û ji bo Gengeshê 50 kes hewce ne. Her kom dikare ji bo her navçeyê yek namzet pêşniyar bike. Pêşniyarkirin bi gelemperî 60 heta 30 roj berî dengdanê, tomarkirin jî 50 heta 25 roj berî dengdanê pêk tê. Namzetên serokatiyê di kongreyên partiyan de, namzetên Mejlisê bi rêya saziyên partiyê yên navendî, herêmî, navçeyî an bajêr tên pêşniyarkirin. Kampanyaya hilbijartinê piştî tomarkirinê dest pê dike û rojek berî dengdanê diqede. Namzetên tomarkirî mafên qanûnî yên wekhev ên kampanyayê hene; di nav de dema televîzyonê ya belaş di navbera 19:00 û 23:00 de, ku her roj herî kêm saetek bi awayekî wekhev tê belavkirin, û qada çapemeniyê ya wekhev. Di pratîkê de, OSCE kêmasiya alternatîfên siyasî yên rastîn, medyaya di bin kontrola dewletê de, sînorkirinên giran ên agahdarî û înternetê, sînorkirina mafên namzetan û kêmasiya serbixwetiya rêveberiya hilbijartinan ragihandiye. Dengdêrên ku nikarin biçin dikarin ji zêdetirî 10 rojan berî roja hilbijartinê dengdana pêşîn bikar bînin. Dengdêrê tomarkirî ku ji ber tenduristî, seqetî an astengeke din a piştrastkirî nikare bigihîje stasyonê dikare dengdana li derveyî stasyonê bixwaze; bi gelemperî divê daxwaz bi nivîskî an devkî herî kêm şeş saet berî dawîbûna dengdanê were kirin. Qutiya dengdanê ya gerok divê herî kêm ji aliyê du endamên komîsyonê ve were birêvebirin. Dengdana derveyî welat li mîsyonên dîplomatîk pêk tê dema ku rêxistina têkildar hebe. Çavdêrên neteweyî, nûnerên namzetan û medya dikarin lîsteyên dengderan, qutiyên dengdanê, dengdana pêşîn û ya gerok, dayîna bilêtan, hejmartin û protokolan temaşe bikin; lê nikarin destwerdanê bikin, bilêtan tijî bikin, kampanya bikin an beşdarî hejmartinê bibin. Çavdêrên navneteweyî ji bo vexwendina serok an Komîsyona Navendî û akredîtasyona wê komîsyonê hewce ne; lêçûnên xwe didin. Komîsyonên stasyonê piştî dawîbûna dengdanê qutiyên dengdanê vedikin. Wan bilêtên bikarnehatî, bikarhatî, nederbasdar û betal, û dengên ji bo her namzetî dihesibînin; hejmaran di protokolekê de tomar dikin, bi dengê bilind dixwînin û tavilê ji komîsyona jorîn re dişînin. Divê kopiyeke protokolê li stasyonê were xuyangkirin; kopiyên pejirandî ji namzet, nûner û çavdêran re tên dayîn. Komîsyona berpirsiyar an Komîsyona Navendî encamên dawî diweşîne; kursiyên Mejlisê di civîna wê ya yekem de tên pejirandin. Dengdêr, namzet, nûner, çavdêr, medya û komîsyonên hilbijartinê dikarin li ser kirinên hilbijartinê îtiraz bikin. Gilî bi giştî pêşî li komîsyona hilbijartinê ya jorîn û paşê li dadgehê tê pêşkêşkirin. Biryaran an kirinên Komîsyona Navendî li Dadgeha Bilind têne girtin. Biryara tomarkirinê di nav sê rojan de dikare li dadgehê were îtirazkirin; encama hilbijartinê jî di nav sê rojan piştî biryara pêşîn a komîsyona jorîn de. Dadgeh bi giştî di nav sê rojan de biryar dide; ji bo gilîkirina roja berî hilbijartinê an roja hilbijartinê tavilê, an dema lêkolîneke zêde pêwîst be di nav pênc rojan de. Dengdêr xerca hilbijartinê ya belgekirî nadin; çapkirina bilêtan û rêveberiya hilbijartinê ji budceya dewletê tên fînansekirin. Hilbijartina neteweyî ya dawî ya tevahî di 26ê Adara 2023 (26) de ji bo Mejlis û postên herêmî pêk hat. Beşdariya fermî 91.12% bû û 258 namzet ji bo 125 kursiyên Mejlisê pêşbazî kirin. Belavbûna hatî ragihandin 65 kursî ji bo Partiya Demokratîk a Tirkmenîstanê, 24 ji bo Partiya Çandiniyê, 18 ji bo Partiya Pîşesaz û Karsazan û 18 ji bo komên hemwelatiyan bû. Di 29ê Adara 2026 (29) de, hilbijartinên vala û herêmî 140 ji 285 endamên nû yên Halk Maslahaty ya navçeyan, pênc ji neh kursiyên cîgir ên Mejlisê, sê ji neh kursiyên Halk Maslahaty ya herêmî an Aşxabadê, 12 (12) ji 25 kursiyên Halk Maslahaty ya navçeyî an bajêr û 203 ji 426 kursiyên Gengeshan hilbijartin. Beşdariya fermî ji bo hilbijartina Halk Maslahaty ya navçeyên nû 91.14% û ji bo hilbijartina cîgir a Mejlisê 92.26% bû.