Украинада сайлаулар

Сайлаулар — Украина гражданнарының дәүләт хакимиятендә катнашу өчен конституциядә каралган ысулы. Сайлаучылар кешеләрне яки сәяси исемлекләрне сайлый, ә сайланган органнар тиешле кагыйдәләр нигезендә билгеле бер вакытка вәкаләт ала. Үзәк сайлау комиссиясе, украинча Tsentralna vyborcha komisiia дип аталган, илнең төп сайлау органы. Ул күп кенә сайлау процедураларын билгели яки күзәтә, сайлау белән идарә итү стандартларын саклый һәм рәсми сайлау мәгълүматын бастыра. Җирле сайлау комиссияләре аерым урыннарда тавыш бирүне һәм санауны оештырырга ярдәм итә. Украинада төрле сайлаулар үткәрелә. Президент сайлаулары дәүләт башлыгын, парламент сайлаулары Verkhovna Rada депутатларын, ә җирле сайлаулар җирле советларны һәм кайбер җирле җитәкчеләрне сайлый. Бу вазыйфалар өчен бюллетень һәм санау ысулы төрле булырга мөмкин. Сайлау системасында партия исемлекләре, территориаль округлар һәм ике турлы ярыш бергә кулланылырга мөмкин. Гади итеп әйткәндә, кайбер кандидатлар турыдан-туры сайлана, кайбер урыннар партияләргә бирелгән тавышларга карап бүленә, ә беренче турда бер кандидат та таләп ителгән нәтиҗәгә ирешмәсә, икенче тавыш бирү үткәрелергә мөмкин. Тавыш бирү сайлау хокукы булган балигъ яшьтәге гражданнар өчен гомуми сайлау хокукына, тигез тавыш бирү хокукларына һәм яшерен бюллетеньгә нигезләнә. Яшерен бюллетень дигәндә, беркем дә кешенең шәхси сайлавын күрә яки мәҗбүриләп белә алмаска тиеш. Мәҗбүр итү, тавыш сатып алу, куркыту һәм нәтиҗәләрне ялганлау сайлауны какшата. Тавыш биргәнче, кеше гадәттә тиешле сайлаучылар исемлегенә кертелгән булырга һәм билгеләнгән сайлау участогында яки закон рөхсәт иткән башка тәртиптә тавыш бирергә тиеш. Сайлаучылар бюллетень ала, аны яшерен урында тутыра, сайлау тартмасына сала; кагыйдәләр үтәлүен катнашмыйча күзәтә ала. Тавыш бирү тәмамлангач, участок хезмәткәрләре бюллетеньнәрне саный һәм протоколлар әзерли. Сайлау комиссияләре нәтиҗәләрне берләштерә, документлаштырылган шикаятьләрне карый һәм нәтиҗәләрне рәсми система аша тапшыра. Вәкаләтле орган аннары закон тарафыннан танылган нәтиҗәне игълан итә. Партияләрнең, кандидатларның, күзәтүчеләрнең, журналистларның һәм сайлаучыларның барысының да сайлауның гаделлеген саклауда роле бар. Гражданнар программаларны чагыштыра, кандидатлар турында мәгълүмат карый, бәхәсләрне күзәтә, хокук бозулар турында хәбәр итә һәм вәгъдәләрнең тормышка ашырылу мөмкинлеген бәяли ала. Сайлау бер көнлек тавыш бирү белән генә чикләнми; ул шулай ук теркәүне, агитацияне, күзәтүне, санауны һәм мөмкин булган карап чыгуны үз эченә ала. Гадәттән тыш шартлар, шул исәптән гадәти сайлау процедураларын хәвефсез үткәрү мөмкин булмаган чорлар өчен, Украинада махсус хокукый тәртипләр бар. Шуңа күрә сайлау вакыты һәм тәртибе гадәти календарь буенча дип уйланырга тиеш түгел, ә гамәлдәге конституция һәм сайлау кагыйдәләре буенча тикшерелергә тиеш. Даими принцип — сайлаулар законлы, хәвефсез һәм тикшереп була торган тәртиптә узарга тиеш.