O‘zbekistondagi xarajatlar

O‘zbekistonda uy xo‘jaligi xarajatlari odatda doimiy, o‘zgaruvchan va vaqti-vaqti bilan chiqadigan xarajatlarga bo‘linadi. Doimiy xarajatlarga ijara, kredit to‘lovlari, maktab to‘lovlari yoki muntazam xizmat shartnomalari kirishi mumkin. O‘zgaruvchan xarajatlarga oziq-ovqat, transport, telefon, elektr, gaz, suv, isitish, kiyim-kechak va ko‘ngilochar mashg‘ulotlar kiradi. Ular iste’mol, mavsum, joylashuv va oila ehtiyojlariga qarab o‘zgaradi. Uy-joy ko‘pincha eng katta xarajatlardan biri bo‘ladi. Ijara, egalik xarajatlari, ta’mirlash, mebel, bino uchun umumiy to‘lovlar va kommunal xizmatlarga ulanish xarajatlarini birgalikda hisobga olish kerak. Oziq-ovqat xarajatlari oila mahalliy bozor mahsulotlarini, qadoqlangan yoki import mahsulotlarni yoxud tayyor ovqatni xarid qilishiga bog‘liq. Mavsumiy mavjudlik ham oilalarning sarfini o‘zgartirishi mumkin. Transport xarajatlariga avtobus, taksi, yoqilg‘i, avtomobil ta’miri va shaharlararo safarlar kiradi. Sog‘liqni saqlash, ta’lim, bolalar parvarishi va qarindoshlarni qo‘llab-quvvatlash vaqti-vaqti bilan katta xarajatlarga sabab bo‘lishi mumkin. Odamlar oilaviy pul o‘tkazmalarini olishi yoki yuborishi, jumladan, boshqa joyda ishlayotgan qarindoshlardan pul olishi mumkin. Pul o‘tkazish haqi, valyuta kurslari, vaqt va puldan xavfsiz foydalanish imkoniyati oxirida qo‘lda qoladigan summaga ta’sir qiladi. Byudjetda daromad va xarajatlarni bir xil valyutada, odatda mahalliy uy xo‘jaligini rejalashda UZSda qayd etish kerak. Unga notekis xarajatlar hamda ta’mirlash, kasallik, safar yoki ish o‘zgarishi uchun zaxira kiritilishi kerak. Faqat narxlarni taqqoslash chalg‘itishi mumkin, chunki sifat, masofa, kafolat, chidamlilik va to‘lov shartlari ham ahamiyatli. Eng arzon tanlov uzoq muddatda har doim ham eng kam xarajatli bo‘lavermaydi.