Өзбекстандагы кылмыш укугу

Кылмыштар жана соттолгондон кийин колдонулушу мүмкүн болгон жазалар жергиликтүү тилде «Жиноят кодекси» деп аталган Кылмыш кодексинде баяндалат. Кылмыш-жаза өндүрүшү өзүнчө эрежелер менен жөнгө салынат, анын ичинде «Жиноят-процессуал кодекси» бар. Иш билдирүү түшкөндө, кылмышка шектүү аракет аныкталганда же тергөөнү баштоого башка мыйзамдуу негиз болгондо башталышы мүмкүн. Тергөөчүлөр далилдерди чогултат, адамдардан сурак алат, буюмдарды же документтерди текшерет жана ишти прокурордук же соттук баскычтарга даярдайт. Адам күбө, шектүү, айыпталуучу же соттолуучу болушу мүмкүн; бул макамдардын ар биринин мааниси башка. Бийлик органдары тиешелүү макамды жана ага байланышкан процессуалдык укуктарды түшүндүрүшү керек. Негизги кепилдиктерге күнөөсүздүк презумпциясы, коргонуу укугу жана өзүнө каршы көрсөтмө берүүгө мажбурланбоо укугу кирет. Адам өзү түшүнбөгөн билдирүүгө кол койбошу керек. Жактоочу айыптоону түшүндүрүп, маанилүү процессуалдык аракеттерге катышып, мыйзамсыз далилдерге же мамилеге каршы чыгып, өтүнүчтөр менен даттанууларды даярдоого жардам бере алат. Адам колдонулган тилди түшүнбөсө, котормочу сурашы керек. Соттор далилдер менен жүйөлөрдү карап чыккандан кийин кылмыш жоопкерчилиги жана жаза жөнүндө чечим чыгарат. Иш жүрүп жатканда камакка алуу же башка чектөөлөр колдонулушу мүмкүн, бирок алар акыркы соттолуу менен бирдей эмес. Жабырлануучулардын жана күбөлөрдүн да маанилүү укуктары жана милдеттери бар. Алар чындыкты айтып, тиешелүү далилдерди сактап, коркутуулар тууралуу билдирип, келтирилген зыян үчүн компенсация талап кылуунун жолун сурашы керек. Кылмыш иши адамдын эркиндигине, жумушуна, үй-бүлөсүнө, жүрүп-туруусуна жана аброюна олуттуу таасир этиши мүмкүн. Шектүү же айыпталуучу катары байланышкан адам Өзбекстандагы кылмыш иштери боюнча квалификациялуу жактоочуга тез арада кайрылып, бардык расмий документтерди сакташы керек.