Afg‘onistonda tanishlar orttirish

Afg‘onistonda tanishuvlarni moslashtiradigan yoki ro‘yxatga oladigan rasmiy umummilliy xizmat yo‘q. Odamlar ko‘pincha oila va qarindoshlar davrasida, mahallalarda, qawm tarmoqlarida, bozorlarda, masjidlarda, maktablarda, ish joylarida va kirish mumkin bo‘lgan jamoat muhitlarida tanishadi. Qawm — muayyan vaziyatda shakllanadigan ichki guruh yoki o‘zaro birdamlik tarmog‘i; u ishonch va aloqaga yo‘l ochishi mumkin, lekin ijtimoiy nazoratni ham kuchaytirishi mumkin. Shura yoki jirga — maslahatlashuv, nizolarni vositachilik bilan hal etish yoki jamoani boshqarish uchun ishlatiladigan, hududga qarab shakli o‘zgaradigan kengash yoxud oqsoqollar tuzilmasi; u tanishuv xizmati emas. Eng xavfsiz tanishtirish odatda o‘zaro ishonchli tanish, oila a’zosi, qo‘shni, jamoa vositachisi yoki aloqasi tekshirilishi mumkin bo‘lgan boshqa kishi orqali amalga oshadi. Begonalarga tasodifiy murojaat qilish, bosim ostida xususiy uchrashuvga rozi bo‘lish, chet elliklar bilan aloqa qilish yoki rasmiy idoralar shubhalanishiga sabab bo‘ladigan har qanday kishi bilan muloqot ishonchsizlik, hibsga olinishi yoki boshqa zarar xavfini oshirishi mumkin. Uchrashuvni tashkil etish, aloqa ma’lumotlarini ulashish, suratga olish yoki xabarlarni uzatishdan oldin rozilik so‘rang. Muloqotni davom ettirish xavf tug‘dirsa, batafsil sabab aytmasdan uni to‘xtatish mumkin. Jamoat joylaridagi muloqot amalda qo‘llanadigan qoidalar va ularning mahalliy ijrosiga bog‘liq. Ezgulikni targ‘ib qilish va illatlarning oldini olish vazirligi jinslarni ajratish, ayollarning harakatlanishi, kiyimi, ovozi va jamoat oldidagi ifodasi cheklangan sharoitda ishlaydi. Mahram — ayrim amaldagi qoidalar bo‘yicha hamroh bo‘lishi talab etiladigan erkak qarindosh yoki hamroh; hijob esa jamoat joyida kutiladigan yoki nazorat qilinadigan yopinishni anglatadi. Ayollar va qizlarning bog‘lar, sport zallari, jamoat hammomlari, ko‘rgazmalar va boshqa jamoat joylariga kirishi keskin yoki hududiy tarzda cheklanishi mumkin; mahramsiz yoki hijobi yetarli emas deb topilganda transport yoki xizmatdan foydalanish ham rad etilishi mumkin. Ijro hududlarga qarab farq qiladi, shuning uchun bir joydagi tajriba butun mamlakat uchun xavfsiz amaliyot ekanini anglatmaydi. Rasmiy yoki yarim rasmiy muqobillar faqat cheklangan va xizmat ko‘rsatuvchiga bog‘liq sharoitlarda mavjud. UNICEFning jamoaga asoslangan xavfsiz makonlari mahalliy yetakchilar va idoralar ruxsat bergan joylarda tengdoshlar bilan muloqotni qo‘llab-quvvatlashi mumkin. UNHCRning ayollar jamoat markazlari tuzilgan ijtimoiy tarmoqlar, farovonlik yordami hamda ruhiy salomatlik yoki psixososial yordam ko‘rsatishi mumkin. Boshqa BMT yoki NNT himoya yo‘llari ham mahalliy darajada mavjud bo‘lishi mumkin, biroq ularga moslik, jins va yosh bo‘yicha kirish, sig‘im, ruxsat, vaqt va joylashuv farq qiladi. Bu xizmatlarni hamma joyda mavjud deb hisoblamang va mahalliy sharoitni tekshirish o‘rniga ularga tayanmang. Raqamli tanishuv aloqasi ishonchli maxfiy kanal emas. 2024-yilda mobil keng polosali aloqa obunalari har 100 kishiga taxminan 60,1 tani, mobil telefon egaligi taxminan 48,4 foizni, internetdan foydalanish esa taxminan 16,1 foizni tashkil etdi; elektr ta’minoti, narx, tuman va jins bo‘yicha tafovutlar amaldagi foydalanishga ta’sir qiladi. Tolibon yoki amaldagi hokimiyat ayrim joylarda mobil va internet xizmatlarini to‘sdi, sekinlashtirdi yoki uzib qo‘ydi; hujjatlashtirilgan telefon tekshiruvlari doirasida suratlar, musiqa va aloqa ilovalari o‘chirilgan yoki musodara qilingan. Faqat zarur shaxsiy ma’lumotni ulashing, nozik suratlarni yubormang, suhbat skrinshotlari yoki jonli joylashuvni uzatishdan oldin rozilik oling va muqobil aloqa hamda yo‘nalish rejasini tayyorlang. Rasmiy sayohat tavsiyalarida hozir Afg‘onistonga borilmasligi kerakligi aytiladi. Terrorizm, odam o‘g‘irlash, zo‘ravon jinoyatlar, o‘zboshimcha yoki noqonuniy hibsga olish, tartibsizliklar va tibbiy yordamning cheklanganligi odamlar bilan uchrashish qarorlariga ta’sir qiladi. Odam gavjum joylar, bozorlar, maktablar, masjidlar, nazorat punktlari, hukumat yoki xavfsizlik obyektlari hamda chet elliklar boradigan maskanlarda xavf yuqoriroq bo‘lishi mumkin. Ko‘zga tashlanmay harakat qiling, qayerga ketayotganingizni ishonchli kishiga ayting, namoyishlardan chetda bo‘ling va politsiya yordamiga tayanmang; FCDO 119 favqulodda raqamini ko‘rsatadi, biroq uning mavjudligi va javobi kafolatlanmaydi. Kiyinish qoidalari bo‘yicha ayblovlar tufayli hibsga olinishi mumkin bo‘lgan ayollar va qizlar stigma, yakkalanish yoki oila va jamoa zo‘ravonligiga ham duch kelishi mumkin. Shu sababli hech qanday aloqa yoki yo‘llanmani majburlamang va maxfiylikni va’da qilmang.