آموزش حرفه‌ای در افغانستان

آموزش حرفه‌ای رسمی عملاً از سوی اداره آموزش‌های فنی و حرفه‌ای (TVET-A) هماهنگ و تنظیم می‌شود. این آموزش شامل مدارس و مؤسسات رسمی در چهار قالب است: قالب ویژه پایه‌های 1 تا 12، برنامه‌های دوساله پایه‌های 13 و 14، برنامه‌های سه‌ساله پایه‌های 10 تا 12 و برنامه‌های پنج‌ساله پایه‌های 10 تا 14. اداره در هر 34 استان فعالیت دارد؛ از نظر تاریخی به 231 ولسوالی دسترسی داشته است. رشته‌های معمول شامل فناوری رایانه، برق‌کاری، ساخت‌وساز، تعمیر موتور، مکانیک و فلزکاری، حسابداری، بازرگانی، خیاطی و مشاغل کشاورزی هستند. مؤسسات رسمی کارگاه و آزمایشگاه دارند، اما تجهیزات و پیوند با بازار کار بر اساس منطقه متفاوت است. در سال 2024، 357 نهاد دولتی TVET و هیچ نهاد خصوصی TVET ثبت نشده بود. این نهادها 65,891 فراگیر، شامل 65,175 مرد و 716 زن، و همچنین 12,012 فارغ‌التحصیل مرد و هیچ فارغ‌التحصیل زن را در آمار ثبت کردند. کادر آموزشی 2,645 مرد و 467 زن داشت؛ نسبت فراگیر به مدرس تقریباً 21 به 1 بود. مشارکت زنان در مقایسه با سال 2019 به‌شدت کاهش یافته است. محدودیت‌های پس از آموزش پایه و فرصت‌های شغلی محدود، دسترسی دختران و زنان را دشوارتر می‌کنند. در برخی استان‌ها دوره‌های سازمان‌های غیردولتی و یونیسف برای دختران و زنان همچنان برگزار می‌شود، اغلب در مکان‌های آموزشی اجتماعی یا حفاظت‌شده، اما در سراسر کشور در دسترس نیستند. آموزش غیررسمیِ ثبت‌شده معمولاً شامل دوره‌های کوتاه‌مدت سه تا دوازده‌ماهه است. وزارت کار و امور اجتماعی (MOLSA) عملاً بخش بزرگی از این دوره‌ها را سازمان‌دهی می‌کند؛ طبق داده‌های موجود که کاملاً هماهنگ نیستند، 83,402 نفر در سال 2023 شرکت کردند، در برابر 13,319 نفر در سال 2019. برای سال 2023/24، تعداد 74,738 دوره آموزشی MOLSA گزارش شده، از جمله 514 مصرف‌کننده پیشین مواد مخدر در مرکز آموزش حرفه‌ای پل‌چرخی. TVET-A افزون بر آن 8,150 دوره آموزشی و 100 دوره کارآفرینی گزارش کرد. محتوای رایج شامل خیاطی، قالی‌بافی، ریسندگی پشم، تعمیر تلفن همراه و لوازم برقی، نگهداری خودرو و موتورسیکلت، پرورش مرغ، فرآوری میوه و سبزی، زنبورداری، نجاری، آموزش رایانه و لوله‌کشی است. این دوره‌ها در کنار مهارت عملی، اغلب آمادگی پایه برای کسب درآمد، راه‌اندازی کسب‌وکار کوچک یا تقویت مهارت‌های عمومی زندگی را فراهم می‌کنند. یادگیری غیررسمی به‌ویژه به‌صورت استاد-شاگردی (Ostad-Shagerdi) در کارگاه‌ها، بازارها یا کسب‌وکارهای خصوصی انجام می‌شود. استاد مهارت‌های عملی را مستقیماً در کار روزمره آموزش می‌دهد. مدت، دستمزد، آزمون، برنامه درسی، گواهی، ساعات کار، ایمنی و روند شکایت به‌طور یکسان تنظیم نشده‌اند. این روش با زندگی روزمره پیوند زیادی دارد، اما اعتبار رسمی و امکان ادامه تحصیل در برنامه‌های دیگر محدود است. برنامه‌های رسمی روندهای ثبت‌نام و پذیرش دارند؛ شرایط مشخص به برنامه و مؤسسه بستگی دارد. برای سطوح بالاتر TVET از پایه 13 به بعد، برنامه راهبردی TVET-A معیارهای گزینش سخت‌گیرانه‌تری در نظر می‌گیرد. دوره‌های کوتاه‌مدت اغلب جوانان، بیکاران، یتیمان، افراد نیازمند و گروه‌های آسیب‌پذیر دیگر را هدف می‌گیرند؛ انتخاب و دسترسی در سطح محلی یا بر اساس پروژه تعیین می‌شود. جدول هزینه سراسری یکسان مستند نشده است. برنامه‌های دولتی، سازمان‌های غیردولتی و تأمین‌کنندگان مالی اغلب یارانه دارند؛ برخی برنامه‌ها کمک‌هزینه، بورسیه، بسته ابزار، کمک شروع کسب‌وکار یا حمایت غیرنقدی می‌دهند. تأمین مالی و ارائه خدمات ممکن است با تغییر پروژه یا وضعیت تأمین‌کننده تغییر کند. برنامه‌های رسمی با صدور مدرک رسمی پایان می‌یابند. دوره‌های غیررسمیِ ثبت‌شده بسته به برنامه گواهی شرکت یا پایان دوره می‌دهند؛ برخی برنامه‌های ولایتی MOLSA افزون بر آن توزیع بسته ابزار را در برنامه دارند. برای یادگیری غیررسمی، آزمون یا گواهی استاندارد و قابل اتکایی وجود ندارد. بنابراین راهبرد TVET-A برای سال‌های 1403 تا 1407 بر اعتباربخشی، سنجش صلاحیت، صدور گواهی و به‌رسمیت‌شناختن از سوی کارفرمایان و مقام‌ها تمرکز دارد. تقاضا برای مهارت‌های حرفه‌ای به دلیل جمعیت جوان، فقر، بیکاری و اهمیت خوداشتغالی بالاست. بااین‌حال، برنامه درسی نامتناسب، پیوند ضعیف با کارفرمایان و کمبود شغل برای فارغ‌التحصیلان، فایده برخی برنامه‌ها را محدود می‌کنند.