کسب‌وکار در افغانستان

یک کسب‌وکار می‌تواند به‌صورت مالکیت انفرادی، مشارکت، شرکت با مسئولیت محدود یا شرکت سهامی سازمان‌دهی شود. اداره ثبت مرکزی کسب‌وکار و مالکیت فکری افغانستان (ACBR-IP) زیر نظر وزارت صنعت و تجارت (MoIC) مراحل ثبت این شکل‌ها را ارائه می‌کند، اما ثبت به‌طور خودکار همه مجوزهای لازم برای فعالیت را فراهم نمی‌کند. مالک باید مجوزهای بازرگانی، بخشی، شهرداری، فنی، زیست‌محیطی، واردات یا صادرات را جداگانه از مراجع مسئول بررسی کند. اجرای مقررات در ولایت‌ها و شهرداری‌ها ممکن است متفاوت باشد و فرایند یکپارچه و کاملاً یکنواخت ملی برای همه انواع کسب‌وکار در افغانستان تأیید نشده است. پیش از شروع، فعالیت، مالکیت، محل، سرمایه، بازار هدف و خطرهای اصلی را ارزیابی کنید. صفحه فرایند ACBR-IP می‌گوید که درخواست ممکن است به مدارک هویتی رئیس و معاون رئیس، دو سری عکس رنگی و اساسنامه نیاز داشته باشد؛ مالکیت انفرادی یا مسیر فعلی درخواست ممکن است مدارک دیگری بخواهد. پیش از ثبت درخواست، فرم، هزینه، مدارک و زمان رسیدگی فعلی را از MoIC یا ACBR-IP تأیید کنید. صفحه فرایند همچنین از نامه ارجاع، پرداخت هزینه، انتشار در روزنامه رسمی و انتقال داده‌ها به مرجع درآمدی نام می‌برد. تغییرات عمده مانند مالکیت، مدیریت اجرایی، محل یا سرمایه اولیه ممکن است نیازمند به‌روزرسانی باشند. اداره درآمد افغانستان (ARD) مسئول شناسایی مالیاتی، فرم‌ها و تقویم‌های مالیاتی، نگهداری سوابق، اختلافات مالیاتی و خدمات الکترونیکی است. گفته شده است که شماره شناسایی مالیاتی (TIN) اشخاص حقوقی از طریق دفتر توزیع TIN یا ACBR-IP و دفتر مرکزی ARD توزیع می‌شود. نحوه مالیات به شکل حقوقی، گردش مالی، فعالیت، واردات، منبع درآمد و رژیم فعلی ARD بستگی دارد. به‌روزرسانی توسعه افغانستان بانک جهانی در آوریل ۲۰۲۵، در وضعیت‌هایی که بررسی کرده، از مالیات بر درآمد شرکت‌ها به میزان ۲۰٪ و مالیات ثابت بازرگانان به میزان ۲٪ تا ۳٪ بر واردات به‌جای مالیات بر درآمد گزارش داده است؛ این ارقام را نباید خودکار به همه کسب‌وکارها تعمیم داد. فاکتورها، دفاتر حساب، اظهارنامه‌ها، سوابق حقوق و پیمانکاران، اسناد گمرکی و مدارک پرداخت را نگه دارید. کسب‌وکارها معمولاً فعالیت خود را از محل سود انباشته، منابع مالی خانواده یا جامعه، اعتبار تأمین‌کننده، پول نقد، حواله، مؤسسات تأمین مالی خرد یا بانک‌ها تأمین می‌کنند. د افغانستان بانک (DAB) بر بانک‌ها، صرافان ارز خارجی، ارائه‌دهندگان خدمات پولی، مؤسسات پول الکترونیکی، مؤسسات پرداخت و مؤسسات تأمین مالی خرد نظارت دارد. برای بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، تأمین مالی رسمی محدود است و وثیقه، بررسی مشتری، غربالگری تحریم‌ها، دسترسی به ارز خارجی، بانکداری کارگزاری، نقدینگی، هزینه انتقال و کلاهبرداری می‌توانند بر دسترسی اثر بگذارند. ارائه‌دهنده دارای مجوز با وام‌دهنده غیررسمی یکسان نیست. اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری افغانستان (ACCI) نماینده منافع بخش خصوصی است و از شبکه‌سازی و ارتباطات تجاری یا سرمایه‌گذاری پشتیبانی می‌کند؛ این اتاق مجوز کسب‌وکار صادر نمی‌کند. کسب‌وکارهای متعلق به زنان ممکن است با موانع عملی روبه‌رو شوند که مالکیت رسمی به‌تنهایی برطرفشان نمی‌کند. مطالعه UNDP در سال ۲۰۲۴ با ۳۱۰۰ زنِ مورد بررسی گزارش کرد که ۴۱٪ بدهکار بودند، ۷۳٪ بدون همراهی مرد خانواده نمی‌توانستند به بازار محلی برسند و ۸۰٪ درآمد کسب‌وکار را منبع اصلی درآمد خود می‌دانستند. دسترسی با توجه به ولایت، بخش، رویه‌های رفت‌وآمد، شرایط محل کار، دسترسی بانکی و بازارها متفاوت است. اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان (AWCCI) نماینده کارآفرینان زن است و برای کسب‌وکارهای واجد شرایط عضویت و پشتیبانی ارائه می‌کند، اما مرجع صدور مجوز دولتی نیست. پروژه دسترسی به تأمین مالی UNDP که برای مه ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۷ گزارش شده، شامل ضمانت‌های اعتباری پاسخ‌گو به جنسیت، صندوق بنگاه‌های زنان، تأمین مالی اسلامی، کیف پول‌های دیجیتال و پیوندهای بازار است. ارقام گزارش‌شده برنامه، از جمله تأمین مالی ۱۱٬۰۵۳ بنگاه کوچک و متوسط و حدود ۳۰ میلیون دلار وام‌دهی خصوصی، فعالیت برنامه را توصیف می‌کنند و حق خودکار دریافت اعتبار، کمک‌هزینه یا مجوز ایجاد نمی‌کنند. اداره کسب‌وکار همچنین به قراردادهای کتبی مالکیت، شریک، تأمین‌کننده، مشتری، اجاره و اعتبار، کنترل مطمئن امضا و وجه نقد، سوابق موجودی، تمدید مجوزها و نسخه پشتیبان از داده‌ها و ارتباطات نیاز دارد. اختلال برق، اینترنت، حمل‌ونقل و پرداخت می‌تواند فعالیت را مختل کند. شرایط امنیتی، اجرای متغیر یا غیررسمی مقررات، فساد یا اخاذی، سرقت، ضعف فرایندهای قرارداد یا ورشکستگی، شوک تقاضا، شوک ارز و نقدینگی، محدودیت‌های بانکداری فرامرزی، تحریم‌ها و خطرهای مبارزه با پول‌شویی نیازمند بررسی محلی‌اند. مسائل استخدام و قانون کار عمدتاً به موضوعات استخدام و قانون کار مربوط می‌شوند، اما مدارک حقوق و پیمانکاران همچنان بخشی از سوابق کسب‌وکار هستند. فروش کسب‌وکار، تغییر مالکیت، انتقال آن به جانشینان، جابه‌جایی یا ادغام ممکن است به‌روزرسانی‌های ACBR-IP و بررسی‌های جدید مجوز یا مالیات را در پی داشته باشد. تعطیلی کسب‌وکار نیازمند هماهنگی با MoIC یا ACBR-IP، ARD و مراجع مجوزدهی یا بخشی مربوط است. اطلاعیه ARD به تسویه‌حساب مقدماتی مالیاتی ظرف ۲۱ روز، در صورت ارائه مدارک لازم، اشاره می‌کند؛ این مهلت عمومی برای تکمیل همه مراحل تعطیلی نیست. پیش از حذف ثبت، مالیات‌ها، طلبکاران، تعهدات مربوط به کارکنان، اجاره‌ها، امور گمرکی و مجوزها را تسویه کنید. فرایند ملی یکنواخت و فعلی برای ورشکستگی یا بخشودگی بدهی تأیید نشده است؛ بنابراین بررسی حقوقی و مالیاتی محلی مناسب است. هزینه‌ها و زمان ثبت، مجوزها، مالیات، دفتر اسناد رسمی، ترجمه، محل کار، حمل‌ونقل، بانکداری و رعایت مقررات برحسب فعالیت، مالکیت و ولایت متفاوت‌اند و باید پیش از اقدام تأیید شوند.