Низоми расмии қарздиҳӣ дар Афғонистон бонкҳо ва таъминкунандагони маблағгузории хурдро дар бар мегирад, ки аз ҷониби бонки марказии Афғонистон (Da Afghanistan Bank (DAB)) иҷозатнома гирифтаанд. Ҳуқуқи умумӣ ба қарзи истеъмолӣ вуҷуд надорад. Вобаста ба маҳсулот, таъминкунандагон одатан тасдиқи шахсият, синни ҳадди ақал, маълумот дар бораи мақсади истифода, далели даромад ё фаъолияти тиҷоратӣ ва дар ҳолати зарурӣ таърихи қарзӣ, кафил ё гаравро талаб мекунанд. Таъминкунандагони маблағгузории хурд асосан корхонаҳои хурду миёна, савдо ва хизматрасонӣ, ҳунар ва истеҳсолот, инчунин кишоварзӣ ва чорводориро маблағгузорӣ мекунанд. Дастрасӣ ба хонаводаҳои деҳот ва гурӯҳҳои камдаромад низ пешбинӣ шудааст, аммо вобаста ба таъминкунанда, вилоят ва ҷинс фарқ мекунад. Дар Афғонистон вожаи маҳаллии қарз ё қарздорӣ «қарза» истифода мешавад; вожаи маҳаллии қарздор — «мағруз» — маънои қарздорро дорад. Ба ғайр аз шартномаҳои қарзии маъмулӣ, маблағгузории исломии бо арзиши изофӣ (Мурабаҳа) истифода мешавад: таъминкунанда дороиро мехарад, бо изофапулӣ боз мефурӯшад ва пардохти қисм-қисмро мувофиқа мекунад. Дар моҳи апрели соли 2025 DAB Мурабаҳаро ягона абзори қарзии исломии он замон истифодашаванда тавсиф кард. Маблағгузории шарикии фоида (Музораба) тавассути канали маблағгузории MISFA барои шарикон истифода мешавад. Тибқи саҳифаи сарчашмаи таҳқиқшуда (FinTRACA), нӯҳ таъминкунандаи иҷозатномадори маблағгузории хурд вуҷуд дошт. Қарз аз оила ё дӯстон, қарза, гурӯҳҳои пасандоз ва ассотсиатсияҳои даврии пасандоз ва қарз (ROSCAs) васеъ паҳн шудаанд; шарт ва иҷрои онҳо аксар вақт стандартӣ нест. Канали интиқоли ғайрирасмӣ (Ҳавола) ва мубодилаи асъор (Сараф) танҳо то ҷое ба ин мавзӯъ дахл доранд, ки ҳамчун каналҳои қарз барои тиҷорати хурд истифода шаванд. Барои қарзи танзимшаванда, пардохтҳо, таъхир ва хатари иҷро накардани ӯҳдадорӣ тавассути маълумоти қарзӣ ва таснифи қарзи таъминкунанда баррасӣ мешаванд. Низоми бақайдгирии қарзии ҷамъиятии DAB маълумотро аз бонкҳои тиҷоратӣ ва таъминкунандагони маблағгузории хурд мегирад. Бақайдгирии гарави манқул онлайн, ройгон ва шабонарӯз дастрас аст; он афзалияти ҳуқуқиро ҳуҷҷатгузорӣ мекунад, аммо моликиятро намегузаронад. Гарав ё кафолат метавонад иҷрои даъворо дастгирӣ кунад. Барои қарзҳои ғайрирасмӣ, амалияи урфии иҷро, муҳлат ва роҳҳои шикоят камтар ҳуҷҷатгузорӣ шудаанд. Шартҳои изофапулӣ, пардохтҳо, муҳлат, маблағи қисм ва гарав аз маҳсулот ва таъминкунанда вобастаанд; тарофаи ягонаи миллии истеъмолӣ исбот нашудааст. Муштариёни таъминкунандагони танзимшаванда метавонанд аввал ба таъминкунанда шикоят кунанд ва сипас ба хадамоти ҳимояи муштариёни DAB бо customer.protection@dab.gov.af ё 0202511726 муроҷиат намоянд. Тартиби татбиқшаванда барои баҳсҳои маълумоти қарзӣ то 45 рӯзи кориро иҷозат медиҳад. Барои шикоятҳои ҳалнашуда DAB мақсад дорад дар давоми 20 рӯзи корӣ қарор диҳад; баъдан шояд роҳи ҳуқуқӣ ба судҳо ё мақомоти ҳалли баҳсҳои молиявӣ мавҷуд бошад. Барномаи умумии ҷории азнавсозии қарз ё бахшидани қарзи хонаводаҳои хусусӣ бо далел тасдиқ нашудааст. Пас аз августи соли 2021 шарикони MISFA муваққатан фоизҳоро бахшиданд, пардохтҳоро ба таъхир гузоштанд ва додани маблағҳои навро қатъ карданд; пас аз тасдиқи мувофиқ ба шариат, маблағгузории Мурабаҳа ва Музораба моҳи сентябри соли 2022 аз нав оғоз ёфт. Дастрасӣ ба сабукӣ ё азнавсозии амалӣ барои тиҷорат низ номуайян мемонад: мавҷудияти қонуни муфлисшавӣ аз соли 2018 гузориш шуда буд, аммо санади Бонки ҷаҳонӣ дар соли 2025 ҳанӯз қонуни ислоҳшудаи муфлисшавиро дар интизори тасдиқ номбар кард. Қарзи давлатӣ чаҳорчӯбаи макроиқтисодиро фароҳам мекунад, аммо роҳи ҳалли қарзи хусусиро иваз намекунад. Бонки ҷаҳонӣ захираи қарзи берунии Афғонистонро барои соли 2024 3,344.1 миллион доллари ИМА арзёбӣ кард; 1,794.7 миллион доллари ИМА қарзи дарозмуддати давлатӣ ё кафолатдодаи давлатӣ, 1,089.0 миллион доллари ИМА қарзҳои ХБА ва тақсимоти SDR ва 442.6 миллион доллари ИМА қарзи кӯтоҳмуддати хориҷӣ буд. Ин рақамҳо ҳамчун арзёбӣ муайян шудаанд. Хизматрасонии қарз барои соли 2025 146.849 миллион доллари ИМА ва барои соли 2026 198.896 миллион доллари ИМА муқаррар шуда буд. Афғонистон пас аз анҷоми раванди сабук кардани қарзи HIPC дар соли 2010 сабукии эълоншудаи тақрибан 1.6 миллиард доллари ИМА гирифт ва қарзи хориҷии худро тақрибан 96 фоиз кам кард; ин барои хонаводаҳо пешниҳоди ҷории сабук кардани қарзро ба вуҷуд наовард. Дастрасӣ ба бозорҳои байналмилалии сармоя вуҷуд надорад, бозори дохилии қарзи давлатӣ хеле маҳдуд аст ва зарбаҳои буҷавиро бо қарзи нави давлатӣ базӯр метавон ҷуброн кард. Барои қарзи хусусӣ, маълумоти дастрас вобастагии зиёдро ба сарчашмаҳои ғайрирасмӣ нишон медиҳанд. Дар Global Findex-и соли 2021, 59 фоизи калонсолон ва 87 фоизи қарзгирандагон гуфтанд, ки танҳо аз оила ё дӯстон қарз гирифтаанд. Дар пурсиши FAO Afghanistan DIEM-HS, даври 8 барои соли 2024, аз 9,494 ҳолати сабтшуда 7,645 ё 80.5 фоиз гуфтаанд, ки барои набудани ғизо ё пул қарз гирифтаанд. Ин рақами хом натиҷаи пурсишро тавсиф мекунад ва барои тамоми аҳолӣ арзёбӣ нест.
Қарз дар Афғонистон
Қарз пул ё ӯҳдадориҳои дигареро дар бар мегирад, ки қарздор бояд баргардонад ё иҷро кунад. Дар Афғонистон он аз қарзи берунии давлатӣ ва қарзи танзимшаванда то қарзҳои ғайрирасмӣ аз оила ва дӯстонро дар бар мегирад. Барои хонаводаҳои хусусӣ ва тиҷорати хурд низоми ягонаи умумимиллии машварат оид ба қарз ё сабук кардани қарзи истеъмолӣ вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, роҳҳои расмии қарз, пардохт, гарав ва шикоят сахт аз таъминкунанда ё шартномаи мушаххас вобастаанд.
VivAVia can make mistakes. Check important information.