Андозҳо дар Афғонистон

Вазорати молия (Ministry of Finance) ва мақомоти андози Афғонистон (Afghanistan Revenue Department) қисми зиёди расмиёти андозро идора мекунанд. Идораҳои даромади вилоятӣ (мустафиятҳо), мақомоти гумрук ва барои баъзе пардохтҳо бонки марказӣ (Да Афғонистон Бонк) вазифаҳои иловагӣ доранд. Рақами мушаххаскунандаи андоз (TIN) барои шахсони андозу боҷҳои гумрукӣсупоранда, баъзе агентҳои нигоҳдорандаи андоз ва дорандагони суратҳисоби бонкӣ зарур аст. Раёсати даромадҳои Афғонистон барои гирифтани он расмиёти онлайн пешниҳод мекунад; тибқи дастури баррасишуда, додан ва аз нав чоп кардан ройгон аст ва муҳлати эълоншуда 24 соати корӣ мебошад. Хизматрасониҳои электронӣ, аз қабили ARDES/e-Filing, TAIS ва RMIS, дархостҳо, эъломияҳо ва мукотиба бо маъмуриятро пурра мекунанд. Шахсони воқеии резиденти андоз одатан аз даромади саросари ҷаҳон андоз месупоранд. Ғайрирезидентҳо аз даромади манбаи афғонӣ андозбандӣ мешаванд. Нишонаҳои резидентӣ истиқомати доимии асосӣ ё будубоши мувофиқи 183 рӯз дар соли андозро дар бар мегиранд; кормандони давлатии Афғонистон дар хориҷ низ фаро гирифта мешаванд. Даромади андозбандишаванда, аз ҷумла маош, ҳаққи хизмат, комиссия, даромади тиҷоратӣ, фоида аз интиқоли амволи манқул ё ғайриманқул, фоиз, дивиденд, иҷора, роялти, ҷоиза ва ҳиссаи фоидаи шарикиро дар бар мегирад. Даромади соф бо тарҳи хароҷоти одӣ, зарурӣ ва иҷозатдодашуда аз воридоти умумӣ ҳисоб мешавад. Барои шахсони воқеӣ зинаҳои солонаи даромади эълоншуда барои соли 2026 пас аз тадбири сабукӣ чунинанд: аз 0 то 120,000 AFN — 0 фоиз, аз 120,001 то 1,200,000 AFN — 10 фоиз ва зиёда аз 1,200,000 AFN — 15 фоиз. Тибқи дастури баррасишуда корфармоёне, ки на камтар аз ду корманд доранд, бояд андоз аз маошро нигоҳ доранд. Асоси маош маоши муқаррарӣ, кори изофагӣ ва имтиёзҳои пулӣ ва ғайрипулиро дар бар мегирад. Ҳадди моҳонаи дастури кӯҳна 5,000 AFN аст. Корфармо андози нигоҳдошташударо дар давоми даҳ рӯз пас аз анҷоми моҳ месупорад. Шахсе, ки танҳо як корфармо ва танҳо даромади маош дорад ва нигоҳдошти андозаш дуруст аст, тибқи ин қоида эъломияи солона пешниҳод намекунад; чанд корфармо ё даромади иловагӣ метавонад эъломияи солонаро талаб кунад. Пеш аз ҳисоб кардани маош ҷадвали ҷории андози шахсиро аз Раёсати даромадҳои Афғонистон бозсанҷӣ кунед. Андози нигоҳдошташаванда ба пардохти иҷора татбиқ мешавад, вақте иҷорагир ширкат, шахси ҳуқуқӣ ё шахси воқеии фаъоли тиҷоратӣ бошад ва иҷораи моҳона аз 10,000 AFN зиёд бошад. Меъёр барои маблағи зиёда аз 10,000 то 100,000 AFN — 10 фоиз ва барои зиёда аз 100,000 AFN — 15 фоиз аст. Иҷорагир андози нигоҳдошташударо дар давоми 15 рӯз пас аз анҷоми моҳи шамсии афғонӣ ба идораи масъул месупорад. Иҷорадеҳ иҷораро дар эъломияи солона нишон медиҳад ва андози нигоҳдошташударо аз андози пардохтшаванда кам мекунад. Соҳибкори инфиродӣ ё шахси худмашғул одатан аз фоидаи софи андозбандишаванда тибқи зинаҳои андози шахсӣ андоз месупорад. Ширкати дорои шахсияти ҳуқуқии алоҳида аз фоидаи софи худ ҳамчун шахси ҳуқуқӣ андоз месупорад. Корхонаҳо бояд барои ҳар амалиёт сабти алоҳида, аз ҷумла ҳуҷҷатҳои тасдиқкунанда, дафтарҳо, ҳисоботи молиявӣ, шартномаҳо ва сабтҳои бонкӣ, воридотӣ ва содиротӣ нигоҳ доранд. Ҳангоми санҷиш маъмурият метавонад аз шахсони сеюм низ маълумот талаб кунад. Барои ширкатҳо ва шахсони ҳуқуқӣ, аз ҷумла марказҳои тиббӣ, меъёри андоз аз даромади 10-фоиза барои соли 2026 эълон шуд. Ширкатҳои истихроҷи маъдан аз ин коҳиш истисноанд; меъёри ҷорӣ дар эълони баррасишуда зикр нашудааст, аммо ҳуҷҷатҳои пешина 20 фоизро нишон медиҳанд. Андоз аз даромади умумӣ (Business Receipts Tax) андоз аз воридоти умумӣ пеш аз тарҳҳо мебошад. Шахсони ҳуқуқӣ онро ҳар семоҳа эълом мекунанд. Тибқи қоидаи кӯҳна он ба шахсони воқеии дорои гардиши семоҳаи на кам аз 750,000 AFN дахл дорад. Меъёри умумии пешина 2 фоиз буд; барои баъзе меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо ва толорҳои чорабинӣ 5 фоиз, барои телекоммуникатсия, ширкатҳои ҳавопаймоии байналмилалии мусофирбар ва баъзе меҳмонхона ё тарабхонаҳои махсус таснифшуда 10 фоиз буд. Ҳангоми воридот гумрук 2 фоиз андози BRT-ро ҳамчун пешпардохти ҳисобшаванда мегирад. BRT метавонад барои андози даромад ҳамчун хароҷот ҳисоб шавад. Эъломия ва пардохт одатан дар давоми 15 рӯз пас аз анҷоми семоҳаи шамсӣ анҷом дода мешаванд; ҳатто ҳангоми набудани даромад эъломияи сифрӣ метавонад талаб шавад. Тибқи дастури соли 2024-и Вазорати молия, тоҷирони хурде, ки гардиши солонаашон то 2,000,000 AFN аст, аз андози муқаррарӣ озоданд. Агар гардиши солона аз ин ҳад зиёд шавад, қоидаи нашршуда 0.3 фоизи тамоми гардишро пешбинӣ мекунад. Оғоз, бекоркунӣ ва доираи дақиқи озодӣ дар огоҳиномаи баррасишуда пурра нашр нашудаанд. Қоидаҳои кӯҳнаи андози муқаррарӣ, аз ҷумла, воридкунандагон, интиқолдиҳандагон, пудратчиён, намоишгоҳҳо ва корхонаҳои хурдро фаро мегиранд; барои воридкунандагон онҳо вобаста ба иҷозатномаи дурусти тиҷоратӣ андози ҳисобшавандаи 2 фоиз ё андози ниҳоии 3 фоизро нишон медоданд. Дастури навтарин метавонад меъёрҳои пешинаро иваз кунад. Меъёри андоз аз арзиши иловашуда, ки дар сатҳи байналмилалӣ VAT номида мешавад, тибқи қонуни нашршуда 10 фоиз ва ҳадди сабтином 150,000,000 AFN аст. Дархости сабтином бояд дар давоми 15 рӯз пас аз гузаштани ҳад пешниҳод шавад. Сабтиноми ихтиёрӣ, аз ҷумла, гардиши андозбандишаванда, ҷойи доимии тиҷорат ва риояи андозро талаб мекунад; инчунин қисми зиёди гардиш бояд ба корхонаҳо бошад ё ҳадди ақал 25 фоиз аз содирот ба даст ояд. Хизматрасониҳои тандурустӣ, маориф, молиявӣ ва суғурта, амволи истиқоматӣ ва хизматрасониҳои динӣ, башардӯстона ва варзишӣ тибқи рӯйхатҳои нашршуда истисно шудаанд. Содирот, нақлиёти байналмилалии заминӣ ва баъзе ғизоҳои асосӣ ва китобҳо метавонанд бо меъёри сифр андозбандӣ шаванд. Эъломия ва пардохти VAT дар давоми 30 рӯз пас аз анҷоми давраи андоз супорида мешаванд. Барои андози воридотӣ ҳисобнома-фактураи VAT ё ҳуҷҷатҳои воридот лозиманд. Маблағи зиёдатӣ одатан ба давраи оянда гузаронида мешавад; барои расмиёти баргардонидани ҳуҷҷатдор муҳлати 45 рӯз зикр шудааст. Робитаи ҷории VAT ва BRT дар маълумоти оммавӣ пурра равшан нест; пеш аз нархгузорӣ ё додани ҳисобнома онро аз Раёсати даромадҳои Афғонистон тасдиқ кунед. Пардохтҳои дигар андоз аз интиқоли молу мулки манқул ва ғайриманқул, андозҳои нигоҳдошташаванда, андозҳои муқаррарӣ, боҷҳои гумрукӣ ва пардохтҳои воридотиро дар бар мегиранд. Барои соли 2026 андози интиқол бо меъёри 0.5 фоиз эълон шуд, ки ҷойи меъёри пешинаи 1 фоизро гирифт. Барои баъзе муомилоти нафту газ маълумоти нашршуда, аз ҷумла, 50 AFN барои ҳар тонна фурӯши яклухт, маблағҳои собити моҳонаи 100,000, 70,000, 50,000 ё 25,000 AFN барои фурӯшандагони комиссиявӣ вобаста ба дараҷаи сифат, ва 80 AFN барои ҳар тонна ҳангоми хариди мол бо тонна ва фурӯши он бо килограммро зикр мекунад. Барои интиқоли бор меъёри 0.5 фоиз ба ҷойи меъёри пешинаи 1 фоиз эълон шуд. Дар нуқтаҳои фурӯши сӯзишворӣ аввал андози собити 0.3 фоиз барои ҳар литр татбиқ мешуд; барои соли 2026 низоми ҳисоб аз рӯи тонна эълон шуд. Дастури охирини Раёсати даромадҳои Афғонистон ё Вазорати молия тарзи ҳисобкунии татбиқшавандаро муайян мекунад. Соли андози афғонӣ аз 21 март то 20 март давом мекунад. Тибқи қоидаҳои кӯҳнаи расмӣ эъломияи солонаи ширкатҳо ва соҳибкорони инфиродӣ то охири моҳи Ҷавзо дар соли андози баъдӣ супорида мешавад. Муҳлати андози нигоҳдошташаванда, BRT ва VAT аз моҳ, семоҳа ё давраи андози мувофиқ вобаста аст. Супоридани электронӣ дастрас аст; пеш аз пешниҳод усули пардохт, идораи масъул ва муҳлати ҷориро санҷед, зеро дастурҳои кӯҳна ва огоҳиномаҳои нав ҳамзамон вуҷуд доранд. Пардохти зиёдатӣ аввал аз қарзҳои пардохтнашудаи андоз ё гумрук кам карда мешавад. Маблағи боқимонда метавонад ҳамчун қарз ба давраи оянда гузаронда ё тибқи расмиёти ҳуҷҷатдор баргардонда шавад. Тибқи қоидаҳои кӯҳна дар давоми панҷ рӯз пас аз муҳлати эъломия ислоҳ талаб кардан мумкин аст ва интизор меравад Раёсати даромадҳои Афғонистон дар давоми 60 рӯз қарор диҳад. Аз болои қарор дар давоми 30 рӯз шикоят кардан мумкин аст ва дар давоми 30 рӯзи дигар масъала метавонад ба суд супорида шавад. Тибқи қоидаи баррасишуда баҳодиҳии баҳснок одатан бояд пардохта шавад. Супоридани дер, набудани эъломия, надоштани TIN, насупоридани андози нигоҳдошташуда, сабти нокифоя ва саркашӣ аз андоз метавонад ба андозҳои иловагӣ, ҷарима, мусодираи суратҳисоб, бастани тиҷорат, мушкили тамдиди иҷозатнома ё манъи сафар оварда расонад, агар қарзҳои тасдиқшуда аз 20,000 AFN зиёд бошанд. Маълумоти андоз одатан махфӣ аст. Барои фаъолияти фаромарзӣ қоидаҳо даромади манбаи афғонӣро андозбандӣ мекунанд; резидентҳои андоз одатан аз даромади саросари ҷаҳон андоз месупоранд. Муассисаи доимӣ метавонад, аз ҷумла, тавассути идора, корхона, устохона, анбор, маҳалли истихроҷ, лоиҳаи сохтмон ё васлкунӣ, ҷойи бастабандӣ ё намоишгоҳи доимии фурӯш ба вуҷуд ояд. Барои баъзе хизматрасониҳои хориҷӣ қоидаи VAT ба гиранда татбиқ мешавад. Раёсати даромадҳои Афғонистон расмиёти озодкунӣ тибқи шартномаро нигоҳ медорад, аммо рӯйхати навшудаи шартномаҳои андозбандии дукаратаи амалкунанда дар саҳифаҳои баррасишуда нашр нашудааст. Аз ин рӯ, созишномаи соли 2023-и имзошуда ё парафшудаи Покистон ва Афғонистонро бе тасдиқи ҷорӣ татбиқшаванда ҳисоб накунед. Барои ҳар ҳисобкунии мушаххас дастури охирин, идораи масъул ва вазъи кунунии пешниҳод аз дастурҳои кӯҳнаи англисӣ авлотар аст.