Afg‘onistondagi avvalgi saylov tizimida prezident mutlaq ko‘pchilik ovozi bilan saylanishi belgilangan edi. Hech bir nomzod 50 foizdan ortiq ovoz olmasa, eng ko‘p ovoz olgan ikki nomzod o‘rtasida ikkinchi bosqich o‘tkazilardi. Vakolat muddati besh yil bo‘lib, ko‘pi bilan ikki muddat bilan cheklangan edi. Quyi palata (Wolesi Jirga) 250, yuqori palata (Meshrano Jirga) 102 o‘ringa ega edi. 2018-yilgi parlament saylovida bir saylovchiga faqat bitta ovoz berish tizimi qo‘llangan, garchi bir nechta o‘rin to‘ldirilishi kerak bo‘lgan bo‘lsa ham. Oxirgi rasmiy hujjatlashtirilgan saylovlar 2018-yil 20-oktabrda quyi palata uchun parlament saylovi va 2019-yil 28-sentabrda prezident saylovi bo‘lgan. Viloyat va tuman saylovlari, shuningdek G‘aznidagi kechiktirilgan parlament saylovi vaqt yoki byudjet yetishmagani sababli o‘tkazilmagan. Avvalgi saylovlarda afg‘on fuqarolari kamida 18 yoshda bo‘lishi, shaxsini tasdiqlovchi amaldagi hujjatga (Tazkira) ega bo‘lishi, fuqarolik huquqlarini saqlab qolishi va saylovchilar ro‘yxatiga yozilishi kerak edi. Ro‘yxatdan o‘tish markazda amalga oshirilib, shaxsni tasdiqlovchi hujjatdagi stiker bilan tasdiqlanardi. Prezidentlikka nomzodlar afg‘on fuqarosi va musulmon bo‘lishi, kamida 40 yoshga to‘lishi, afg‘on ota-onadan tug‘ilgan bo‘lishi, boshqa fuqaroligi bo‘lmasligi va ayrim jinoyat-huquqiy cheklovlarga tushmasligi kerak edi. Nomzodlik mustaqil bo‘lib, saylovchilardan belgilangan miqdorda qo‘llab-quvvatlov talab etilardi. Ilgari saylovlarni Mustaqil saylov komissiyasi (IEC) tashkil qilgan. Saylov shikoyatlari komissiyasi (ECC) shikoyatlarni ko‘rib chiqqan. Ushbu organlarning amaldagi o‘rnini bosuvchi tuzilma hujjatlashtirilmagan. Hozirgi saylov taqvimi, saylovchi yoki nomzod ro‘yxati tartibi, saylovoldi tashviqoti, ovoz berish, sanash yoki natijalar ustidan shikoyat qilishning rasmiy yo‘li hujjatlashtirilmagan. Avvalgi saylovlarda ayollar va erkaklar uchun alohida saylov uchastkalari bo‘lgan, har bir uchastkada ro‘yxatdan o‘tgan saylovchilar soni 400 nafardan oshmasligi kerak edi. Nogironligi bor odamlarga ishonchli shaxs yoki uchastka raisi yordam berishi mumkin edi. Biometrik shaxsni tekshirish va natijalarni shifrlangan uzatish saylov xavfsizligini ta’minlashi ko‘zda tutilgan. Chet eldan ovoz berish qonunda nazarda tutilgan, ammo moliyaviy va logistika cheklovlari sabab 2019-yilda amalga oshmagan. Xavfsizlik holati avvalgi saylov jarayoniga jiddiy ta’sir qilgan. 2019-yilda alohida xavf ostidagi taxminan 430 saylov uchastkasi yopiq qolgan. Saylov kuni Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afg‘onistondagi yordam missiyasi (UNAMA) 277 nafar fuqaro jabrlanganini, jumladan 28 kishi halok bo‘lib, 249 kishi jarohatlanganini qayd etgan. Saylov materiallarini olis hududlarga yetkazish ba’zan bir necha kun davom etgan. Avval ovozlarni sanash uchastkalar yopilishi bilan darhol boshlangan. Shakllar viloyat markazlari orqali komissiyaning Kobuldagi milliy sanash markaziga yuborilgan. Kuzatuvchilar ovoz berish, sanash, natijalar va qayta sanash jarayonlariga kirishi mumkin edi. Shikoyatlar 48 soat ichida berilishi kerak edi. Vakolatli hududiy idora 15 ish kunidan oshmaydigan muddatda qaror qilgan; keyingi 15 ish kuni ichida shikoyat markaziy idoraga topshirilishi mumkin edi. Yakuniy natijalar ushbu ko‘rib chiqishlar tugagandan keyingina e’lon qilinishi mumkin edi. Zarur ikkinchi bosqich ikki hafta ichida o‘tkazilishi kerak edi. Hozirda amaldagi de-fakto hokimiyat milliy va hududiy lavozim egalarini tayinlov va farmonlar bilan belgilaydi. Diniy ulamolar yoki qabila oqsoqollari yig‘inlari va maslahat kengashlari (Shuralar) siyosiy maslahatlashuvga imkon berishi mumkin, ammo saylov o‘rnini bosmaydi. Ular teng ovoz huquqi, ommaviy mandat beruvchi muntazam ovoz berish yoki natijalarni ko‘rib chiqishning rasman teng tartibini ta’minlamaydi. Afg‘onistonda saylovlarda qatnashish uchun hozirda ijro etiladigan huquq hujjatlashtirilmagan; amaldagi de-fakto tizimda ayollar va siyosiy muxoliflar jiddiy cheklovlarga duch keladi. Shuning uchun hozirgi saylovlar uchun rasmiy yig‘im, muddat yoki muvofiqlik talabi ko‘rsatilmagan.
Afg‘onistonda saylovlar
Hozirda Afg‘onistonda ommaviy saylov jarayoni hujjatlashtirilmagan. Amaldagi de-fakto hokimiyat davlat lavozimlariga tayinlov va farmonlar orqali odamlarni belgilaydi. Oxirgi rasmiy hujjatlashtirilgan saylovlar 2018 va 2019-yillarda bo‘lib o‘tgan. Avvalgi saylov qoidalari endi faqat tarixiy ma’lumot sifatida xizmat qiladi.
VivAVia can make mistakes. Check important information.